Văn Học
Nghệ Thuật
Sinh Hoạt
Phiếm Luận
Trang Thân Hữu Thơ - Văn
Diễn Đàn
Giải Trí
Thư Tín
 
 
Lời Tự T́nh Trong Thi Nhạc
Vương Trùng Dương
 
 
Tự ngh́n xưa thi ca và âm nhạc đă thể hiện tiếng nói mang niềm rung cảm dạt dào, sâu đậm của con tim. Ngôn ngữ thi nhạc tuy ngắn gọn nhưng đă truyền đạt được tâm tư, t́nh cảm, tâm t́nh dâng hiến cho nhau trong trái tim, trong cuộc sống con người. Nếu t́nh yêu là chiếc cầu th́ t́nh tự là nhịp cầu nối kết với nhau và, tiếng nói yêu đương khởi đi qua lời tự t́nh. Theo thần thoại Hy Lạp, trong chín vị thần nữ th́ năm vị thần chiếm ngự thi ca mà ba vị chi phối nguồn t́nh ái, lăng mạn, trữ t́nh... V́ vậy, ngôn ngữ của thi ca dễ được cảm nhận, dễ dàng bày tỏ. Và, khi ngôn ngữ đó có vần điệu, mang âm hưởng trầm bổng, nó dễ dàng đi vào cung bậc, ru thế nhân vào suối nguồn âm thanh.
Khuynh hướng lăng mạn được h́nh thành ở Âu Châu vào thế kỷ XVIII được đề cao về sự thăng hoa t́nh cảm và trí tưởng trong sáng tạo nghệ thuật. Đem thực tại từ cuộc sống, t́nh cảm cá nhân tô điểm bởi mộng mơ, bày tỏ tiếng nói trung thực của trái tim ra khỏi khuôn phép bị trói buộc từ thuở xa xưa. Từ đó văn học nghệ thuật nói chung, thi ca và âm nhạc nói riêng đă tạo ảnh hưởng sâu rộng đến khắp nơi. Những khuôn mặt lớn trong thi ca như Chateaubriand, Lamartine, Alfred de Musset, Alfred de Vigny, Victor Hugo, Avers... Và, những nhạc sĩ tài danh như Wolfgang A. Mozart, Robert Schumann, F. Schubert, Carl M.V Weber, Felix Mendelssohn, Hector Berlioz, Claude Debusy, G. Bizet, R. Wagner, Franz Liszt, F. Chopin, J. Brahms... gieo thi hứng và hồn nhạc chu du bốn phương.
Vào tiền bán thế kỷ XX, không khí lăng mạn trữ t́nh được du nhập vào Việt Nam tạo dựng khung trời mới trong thi ca và nét nhạc trữ t́nh trong bước khởi đầu nền tân nhạc được đánh dấu vào thời tiền chiến. Qua năm tháng, dần đà trải rộng trên đất nước, ảnh hưởng mạnh mẽ cho đến nay.
T́nh yêu, trái tim và ngôn ngữ thi nhạc được thổ lộ, dàn trải qua tâm sự, nỗi niềm đôi lứa, ảnh hưởng từ làn gió mới Tây phương được du nhập vào đất nước.
Nhiều khuôn mặt sáng tạo trong thi ca và âm nhạc đă tô điểm trong vườn hoa Văn học Nghệ thuật qua ḍng thơ và ư nhạc trữ t́nh đă vượt thời gian và không gian trong cơn thăng trầm của lịch sử. Có người tự trói buộc, vong thân, chối bỏ thời hoa mộng với con tim nhưng tác phẩm nghệ thuật vẫn là chứng tích của thời kỳ phát triển trong buổi b́nh minh. Có người được sống trong bầu trời tự do để tiếp nối niềm rung cảm sâu xa của con tim để làm cho vườn hoa nghệ thuật càng thêm phong phú.
Theo ḍng thời gian và theo tiếng vọng của con tim trong t́nh yêu, lời tự t́nh được bàng bạc thể hiện qua thi nhạc:
Nhà thơ Hồ Dzếnh mở cửa với lời tỏ:
“Em ạ, ḷng tôi, tôi ngỡ đâu
Đă dâng em hết buổi ban đầu;
Trời xưa huyễn mộng màu hoa nắng
Trong thoáng thơ vàng, len ư đau ...”
 
Xuân Diệu đa t́nh, đa cảm với Tương Tư Chiều:
“Bữa nay lạnh mặt trời đi ngủ sớm
Anh nhớ em, em hỡi! Anh nhớ em ...
... Anh nhớ tiếng. Anh nhớ h́nh. Anh nhớ ảnh.
Anh nhớ em, anh nhớ lắm! Em ơi”.
 
Lưu Trọng Lư trong phong trào thơ mới không c̣n rụt rè, bộc lộ cụ thể với Giang Hồ:
“Hăy nhích lại đưa tay ta nắm
Hăy buông ra đằm thắm nh́n nhau
Rồi trong những phút giây lâu
Mắt sầu gợn sóng, ḷng đau rộn t́nh”.
 
Và, h́nh ảnh đó được bắt gặp ở Vũ Hoàng Chương, nhà thơ phiêu lăng trong men rượu và men t́nh trong bài Quên
“Đă hẹn với em rồi; Không tưởng tiếc
Quăng đời xưa, không than khóc ǵ đâu!
Hăy buông lại gần đây làn tóc biếc
Rát gần đây, gần nữa, cặp môi nâu”.
 
Nhà thơ Hàn Mặc Tử, con người mang nhiều bất hạnh trong cuộc sống, đă bày tỏ trong Âm Thầm:
“Em có ngờ đâu trong những đêm
Trăng ngà giải bóng mặt hồ êm
Anh đi thơ thẩn như ngây dại
Hứng lấy hương nồng trong áo em”
 
Cùng thời điểm và cũng bạn thơ với nhau, Bích Khê tỏ t́nh qua Tỳ Bà:
“Yêu nàng bao nhiêu trong ḷng tôi
Yêu nàng bao nhiêu trên đôi môi
Đâu t́m đào nguyên cho xa xôi
Đào nguyên trong ḷng nàng đây thôi”
 
Một trong những bài thơ tuyệt vời trở thành thân quen thời tiến chiến và được nhắc măi đến mai sau như Tống Biệt Hành, thơ của Thâm Tâm:
“Đưa người, ta không đưa qua sông
Sao có tiếng sóng ở trong ḷng?
Bóng chiều không thắm, không vàng vọt
Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong?”.
 
Lời tự t́nh cho nhau không chỉ dành riêng phái nam mà ở nữ giới. Từ thời tiến chiến, T.T.Kh bày tỏ tâm trạng của mình với người tình:
Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời
Ái ân lạt lẻo của chồng tôi
Mà từng thu chết, từng thu chết
Vẫn giấu trong tim bóng một người
(Hai Sắc Hoa Ti Gôn)
 
Nhà thơ Minh Đức Hoài Trinh mang mối tình ngang trái bởi: “Anh c̣n sống là ḿnh c̣n xa cách - V́ cuộc đời hay ghét kẻ yêu nhau” và, mong được trọn vẹn với hình ảnh người yêu:
“Anh chết đi để cho ḿnh gặp lại
Trong giấc mơ anh sẽ đế t́m em
Em sẽ siết anh trong ṿng tay và măi măi
Ngạo với thời gian , ánh sáng và hương đêm”
(T́nh Chúng Ḿnh Sẽ Được Vẽ Lên Tranh)
 
Nhà thơ Ngọc Tuyết, qua 3 thi phẩm Giọt Đầy Giọt Vơi, Lá Trở và Sang Mùa, mang tâm sự của ḿnh để dàn trải với tha nhân. Và, lời tự t́nh với người tình phương trời vô định, nỗi nhớ mong  được bày tỏ:
     “có một ngày biển không c̣n sóng
có một ngày, ngày không có b́nh minh
có một ngày trời không c̣n gió lộng
có một ngày đất vắng màu xanh
có một ngày bốn mùa không c̣n nữa
đó là ngày em sẽ… thôi nhớ anh!”.
(Nếu Có...)
 
Và, nhà thơ Hoàng Trúc Ly với hình ảnh nhớ mong người yêu:
“Ta đến bên nhau sao chùng bước mỏi
Lời sắp xé môi sao bỗng nghẹn lời
Anh nhớ em: núi cao càng hiu hắt
Anh thương em: máu vọt bốn phương trời...”
(Gặp Người Em)
 
Có muôn vàn bài thơ, có hàng trăm t́nh khúc đă đi vào trái tim giới thưởng ngoạn qua bao năm tháng, âm nhạc là nghệ thuật dễ truyền đạt nhất từ trái tim sáng tạo đến trái tim thưởng thức. Ở đó, lời tự t́nh như sự mê hoặc lôi cuốn hấp dẫn, điển h́nh với:
Ca khúc Đừng Xa Nhau của Phạm Duy:
“Đừng xa nhau! Đừng quên nhau!
Đừng rẻ khúc t́nh nghèo
Đừng chia nhau nỗi vui, niềm đau
... Đừng im hơi đắng cay rời nhau”
 
Ḍng thơ của khuôn mặt sớm đa t́nh Hoàng Cầm trong tuổi ấu thơ, ṇi t́nh đó vẫn c̣n nóng bỏng cho đến tuổi già với T́nh Cầm, được Phạm Duy phổ thành ca khúc:
“Nếu anh c̣n trẻ như năm cũ
Quyết đón em về sống với anh
Rồi những chiều vàng phơ phất lại
Anh đàn, em hát níu xuân xanh”
 
Quang Dũng nổi tiếng với ḍng thơ đầy hào khí và lăng mạn ở thập niên 40, bài Đôi Mắt Người Sơn Tây qua ḍng nhạc của Phạm Đ́nh Chương làm sống lại tên tuổi của Quang Dũng khi ở bên kia vỹ tuyến:
“Vừng trán em vương trời quê hương
Mắt em d́u dịu buồn Tây phương
Tôi thấy xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương”
 
Ca khúc Mộng Dưới Hoa của Phạm Đ́nh Chương được phổ rất tuyệt qua ḍng thơ trong bài Tự Tình Dưới Hoa của Đinh Hùng:
“Nếu bước chân ngà có mỏi,
Xin em dựa sát ḷng anh.
Ta đi vào tận rừng xanh
Vớt cánh dong vàng bên suối”
 
Bài thơ Cần Thiết của Nguyên Sa, Song Ngọc phổ nhạc:
“Không có anh lấy ai đua em đi học về
Lấy ai viết thơ cho em mang vào lớp học
Ai lau nước mắt cho em ngồi khóc
Ai đưa em đi chơi trong chiều mưa”
 
Anh Bằng dựa vào ư thơ viết thành ca khúc Nếu Vắng Anh:
“Nếu vắng anh, ai d́u em đi chơi trong chiều lộng gió
Nếu vắng anh, ai đợi chờ em khi sương mờ nẻo phố
Nếu vắng anh, ai đón em khi tan trường về
Kề bóng em ven sông chiều chiều, gọi tên người yêu”
 
Mang h́nh ảnh lăng mạn ở Pháp, giữa thập niên 50, thơ Nguyên Sa được xem như những trang thư cho t́nh yêu cho tuổi trẻ, Paris Có Ǵ Lạ Không Em được Ngô Thụy Miên phổ nhạc:
“Anh sẽ cầm lấy đôi bàn tay
Tóc em anh sẽ gọi là mây
Ngày sau hai đứa ḿnh xa cách
Anh vẫn được nh́n mây trắng bay”
 
Ngô Thụy Miên đem vào cung bậc chất ngất yêu thương trong Tháng Sáu Trời Mưa, thơ Nguyên Sa:
“Anh sẽ vuốt tóc em cho đêm khuya tṛn giấc
Anh sẽ nâng tay em cho ngọc sát vào môi
Anh sẽ nói thầm như gió thoảng trên vai
Anh sẽ nhớ suốt đời mưa tháng sáu”
 
Hoàng Thanh Tâm phổ thành ca khúc bài thơ trên và tô điểm thêm:
“Ḿnh dựa vào nhau cho thuyền ghé bến
Sưởi ấm đời nhau bằng những môi hôn
Ḿnh cầm tay nhau nghe t́nh dâng sóng vỗ
Hăy biến cuộc đời bằng những tối tân hôn”
 
Du Tử Lê đến với thơ t́nh từ thập niên 60, và trở thành khuôn mặt tên tuổi nơi hải ngoại. Với Du Tử Lê, ngôn ngữ, t́nh yêu là lẽ sống mầu nhiệm trong sáng tạo nghệ thuật. Với Hiến Chương T́nh Yêu, thơ Du Tử Lê, “c̣n lời đường mật nào hay hơn, quyến rũ hơn”? được Nguyên Bích viết thành nhạc phẩm:
“Khi em lạnh tôi biến thành ngọn lửa
Đốt yêu thương than nóng hực ân t́nh
Cả ngh́n chương chỉ chép chuyện đôi ta
Khi em viết tôi biến thành giấy bút”.
 
Chàng Du Tử ṇi t́nh nầy ru t́nh nhân qua Một đời Để Nhớ, nhạc của Song Ngọc
“Chỉ nhớ người thôi đủ hết đời
Buổi chiều chăn gối thiếu hơi ai
Em đi để lại hồn thơ dại
Tôi vó câu buồn sâu sớm mai”
 
Bên cạnh Song Ngọc, Trần Duy Đức phổ thành ca khúc Chỉ Nhớ người Thôi Đủ hết Đời
 
Từ nơi xa xôi, Thái Tú Hạp ngỏ lời thăm hỏi qua Chiều Nhớ Hoàng Thành, Khúc Lan đem ḍng thơ vào nét nhạc:
“Em vẫn giữ bài thơ trong chiếc nón
Dù cho đời mưa nắng đuc Kim Luông
Mưa có buồn trên đôi bờ thương bạc
Em vẫn c̣n thắp lửa đợi chờ anh?”
 
Những ḍng thơ trong bài Ma Soeur của Nguyễn Tất Nhiên được Phạm Duy đưa vào cung bậc làm thăng hoa t́nh yêu giữa tâm hồn lăng tử với người t́nh bé nhỏ qua ca khúc Em Hiền Như Ma Soeur:
“Ta nhờ em ru ta
Hăy ru tên vô đạo
Hăy ru tên khờ khạo
Em yêu nầy em yêu”
 
Bài thơ Tình Tự của Huy Cận lại mang tâm trạng của người yêu:
“Ḷng em nhớ ḷng anh từ vạn kỷ
Gặp hôm nay nhưng hẹn đă ngàn xưa
Yêu giữa đời mà hồn ở trong mơ
T́nh rộng quá, đời không biên giới nữa”.
 
Khép lại bài viết qua ca khúc T́nh Tự Mùa Xuân của Từ Công Phụng:
“Em, lại đây với anh
ngồi đây với anh
trong cuộc đời này
nghe thời gian lướt qua
mùa xuân khẽ sang
chừng như không gian đang sưởi ấm những giọt t́nh nồng...
 
... Đă qua đi ngày tháng uá môi sầu nhớ t́nh người buồn tênh...
Em chút giọt lệ ấm, khóc mừng một ngày hạnh phúc miên man...”
 
Ngày nay, ở hải ngoại rất nhiều bài thơ được phổ thành ca khúc, nhiều phạt phẩm nói lên tiếng nói của con tim đầy ngọt ngào yêu thương để chia xẻ, an ủi vỗ về cho nhau trong tháng ngày lưu lạc, trong cuộc sống tha hương. Từ ngh́n xưa cho đến nay, từ Đông sang Tây, ngôn ngữ t́nh yêu không có ǵ thay đổi, không có ǵ khác lạ, nếu có, chỉ thay đổi từ rụt rè, e ấp sang dạn dĩ, táo bạo, từ lời lẻ bóng gió, ẩn dụ, nên thơ sang gợi dục, cuồng nhiệt, đam mê... Lời tự t́nh có khi chứa đựng sự đường mật, lừa dối, quyến rũ, ru ngủ để lôi kéo đối tượng vào ṿng tay ân t́nh nhưng vẫn là nhịp cầu trao đổi để làm đẹp ḷng nhau, dù biết lọc lừa nhưng có c̣n hơn không! Nghệ sĩ sáng tạo cho tâm sự của ḿnh cho tha nhân, và không có ǵ đẹp bằng mượn nó để tỏ bày từ tiếng vọng trái tim.
 
                                       Vương Trùng Dương
 
 
                                     
                                Trở lại thư mục Nghệ Thuật >>>
  
 
Vương Trùng Dương  Email: caliweekly@yahoo.com - vuongtrungduong@yahoo.com