|
"Miss Saigon”
vết hằn năm tháng
Vương Trùng Dương
H́nh ảnh cô gái của thành phố bị xóa tên, mười lăm năm sau
được đề cập trên sân khấu kịch nghệ quốc tế, trải qua mười năm chu du
khắp bốn phương trời, Miss Saigon là một trong những vở ca nhạc kịch
được dàn dựng công phu và được lưu diễn rộng răi nhất trên thế giới của
thế kỷ XX.
Tại Hoa Kỳ, Miss Saigon chấm dứt buổi tŕnh diễn ở Broadway Theatre, New
York vào ngày 31 tháng 12 - 2000. Trong gần mười năm tŕnh diễn trên bốn
ngh́n xuất hát thu hút khoảng sáu triệu khán giả với số tiền thu được
hai trăm bảy chục triệu Mỹ kim.
Nhiều diễn viên xuất sắc của Phi Luật Tân đóng vai Kim trong Miss Saigon
nhưng sau chuyến viếng thăm của Claude Michel Schonberg, Miss saigon mới
được xuất hiện tại The Cultural Center of The Philippines (CCP) ở thủ đô
Manila từ tháng Mười năm 2000 đến tháng Ba nam 2001. Nghệ sĩ Lea Salonga
trở về “tái xuất giang hồ” nơi quê nhà.
Bổn Cũ Soạn Lại
Vở ca nhạc kịch Madame Butterfly của kịch tác gia lừng danh Ư
Giacomo Puccini (1858-1924) xuất hiện lần đầu ngày 17 tháng 2 năm 1904
tại Milan, Ư, đánh dấu thời điểm vàng son của ca nhạc kịch đầu thế kỷ
XX. Madame Butterfly thể hiện thời điểm 1900, bối cảnh ở Nagasaki, Nhật.
Nội dung gồm ba màn, đề cập về mối t́nh của chàng sĩ quan viễn xứ Hoa Kỳ
Benjamin Franklin Pinkerton đóng quân ở vùng trời thơ mộng Nagasaki của
xứ Phù Tang. Nơi đây chàng gặp cô gái Phù Tang Cio-Cio-San - Madame
Butterfly - ăn ở với nhau trong cuộc t́nh nửa chân nửa giả mà nàng th́
dâng trọn trái tim mà chàng như bướm vờn hoa. Trở về cố quốc, chàng cưới
vợ người bản xứ, trở thành Kate Pinkerton, chàng đưa vợ sang nơi đóng
quân. Cio-Cio-San hạ sinh được đứa con - Trouble - giao cho Kate nuôi
rồi tự vận. T́nh yêu không có biên giới nhưng phong tục, đạo đức Á Đông
và sự bội phản của người t́nh dị chủng đưa đẫy cô gái chọn cái chết để
giải quyết vấn đề.
Bốn mươi năm sau, khi trái bom nguyên tử trút xuống Hiroshima và
Nagasaki, tháng 8 - 1945, kết thúc thế chiến thứ II, bao nhiêu cô gái
Phù Tang trở thành “nạn nhân chiến cuộc” của bao chàng viễn chinh G.I Mỹ
lan tràn trên đất nước. H́nh ảnh Madame Butterfly của thuở nào được đề
cập lại như để thức tỉnh trong tâm thức cô gái Phù Tang nhưng
Cio-Cio-San trong sáng, tự trọng với trái tim lăng mạn nhưng cứng cỏi
đâu c̣n, geisha tràn ngập làm nhức nhối trong tâm hồn con cháu mang ḍng
giống Thái Dương thần nữ.
Vẫn h́nh ảnh chàng lính viễn chinh G.I Mỹ, 85 năm sau, kịch tác gia cùng
nhà soạn nhạc người Pháp Alain Boublil và Claude Michel Schonberg, thực
hiện bởi Cameron Mackintosh cho ra đời ca nhạc kịch Miss Saigon.
Miss Saigon đề cập mối t́nh lang chạ giữa chàng lính viễn chinh G.I Mỹ -
Chris - với cô gái bán bar Sài G̣n - Kim - trong ngày tàn cuộc chiến vào
thời điểm 1975. Chris về nước trên chuyến bau cuối cùng cùa ngày tàn
cuộc chiến để lại bào thai cho Kim sống vất vưởng trong thân phận cô me
Mỹ với đứa con lai trong thành phố bị xóa tên. Ba năm sau, Kim được ra
đi trong diện con lai, chàng kỹ sư liền chớp thời cơ, cặp bồ với Kim
thành vợ chồng để cùng đứa con lai được đi Mỹ. Ở Bangkok, Thái Lan, Kim
gặp lại vợ chồng Chris, nàng giao cho chàng đứa con để được nuôi nấng
cho được rănh rang nhưng bị từ chối. Uất ức, Kim tự vận, chết trong ṿng
tay của Chris.
Khuôn Mặt Thời Đại
Miss Saigon được đánh dấu là vở ca nhạc kịch thể hiện khuôn mặt hoàng
tráng trong nền kịch nghệ của thế kỷ XX bởi dàn dựng công phu, tốn kém
và lưu diễn rộng răi, thu hút giới thưởng ngoạn vào hàng kỷ lục trong
suốt thập niên.
Miss Saigon đă đoạt được giải thưởng kịch nghệ Tony Awards (The
Antoinette Perry Award ra đời từ năm 1947) vào năm 1991. Tony Awards
1991, Miss saigon chiếm hầu hết trên nhiều bộ môn từ cốt truyện, âm
nhạc, trang phục, ánh sáng, đạo diễn... Hai diễn viên chính Jonathan
Pryce (Chris) và Lea Salonga (Kim) đạt được thành quả xuất sắc về diễn
xuất trong 47 khuôn mặt thủ vai tŕnh diễn trong ca nhac kịch danh tiếng
nầy. Từ đó, tiếng vang Miss Saigon được lan rộng khắp nơi để vở ca nhạc
kịch có điều kiện h́nh thành và tŕnh diễn trên thế giới.
Khi Cameron Mackintosh thực hiện vở ca nhạc kịch Oliver làm rạng danh
cho nền kịch nghệ vương quốc Anh, ông bắt tay xây dựng Miss Saigon trong
thế đứng của nhà đạo diễn và sản xuất có tên tuổi lẫy lừng. Với chi phí
trên 5 triệu Mỹ kim để dàn dựng vở ca nhạc kịch cho thấy tầm vóc của
Miss Saigon. Nhân vật chính trong Miss Saigon là Kim do Lea Salonga, nữ
ca sĩ Phi Luật Tân, với khuôn mặt và vóc dáng Á Châu qua nhiều cuộc
tuyển lựa rất công phu cho phù hợp với h́nh ảnh “cô gái Sài G̣n”. Lea
Salonga nổi tiếng qua tài nghệ diễn xuất nên đă lọt vào mắt xanh giới
điện ảnh Hoa Kỳ. Lea Salonga thủ vai chính trong bộ phim Redwood Curtain
với chân dung cô gái mmang hai ḍng máu Mỹ-Việt đă tŕnh chiếu trên hệ
thống truyền h́nh ABC vào hạ tuần tháng Tư, 1995.
H́nh ảnh “cô gái Sài G̣n” được quảng cáo rầm rộ trên nhiều tấm biển lớn
tại thủ đô Anh Quốc. Tháng 9 năm 1989, Miss Saigon ra mắt tại The
Theatre Royal, bên bờ sông Thames, London, Anh Quốc. Và, trong thời gian
đầu đă thu về khoảng 8 triệu Mỹ kim cho thấy sự thành công của vở ca
nhạc kịch. Miss Saigon vượt Đại Tây Dương đến Hoa Kỳ qua tay đạo diễn
Nicholas Hytner, xuất hiện trên sân khấu Broadway vào giữa tháng Tư,
1991. Năm 1995, Miss Saigon được tŕnh diễn khắp miền Tây Hoa Kỳ. Vào
thời điểm hai mươi năm sau ngày mất nước, vở ca nhạc kịch đó xuất hiện ở
Los Angeles, báo chí Việt ngữ không có nhận định, trên tờ Register có
bài viết cho Miss Saigon khơi lại vết thương rướm máu, có tầm nh́n thiển
cận về người Việt Nam và cả sự chia rẽ bởi sự lạnh nhạt cho người Mỹ.
Trong mùa ca nhạc kịch “Absolutely Broadway” lại được tŕnh diễn ở
Orange County Perfoming Arts Center, Costa Mesa - kề cận với Little
Saigon - trong suốt ba tuần lễ vào tháng Chín, 1999. Mika Nishida đóng
vai Kim. Có vài mẫu tin loan báo cho sự tŕnh diễn, h́nh như nó xa lạ
với cộng đồng người Việt tị nạn.
Để chuẩn bị cho vở ca nhạc kịch xuất hiện ở Úc Châu, cuộc tuyển lựa tài
tử lớn nhất của Úc với thời gian kéo dài 15 tháng qua hai ngh́n ứng viên
để chọn nhân vật diễn xuất cho Miss Saigon. Nữ ca sĩ Philippine Joanna
Ampil đă từng góp mặt trong hai năm đầu trong Miss Saigon ở London. Với
15 triệu Úc kim cho chi phí dàn dựng, tháng Hai, 1994 Miss Saigon xuất
hiện trên sân khấu ở Sydney và được tŕnh diễn khắp nơi.
Trong mười năm qua, nghệ sĩ đóng vai Kim, cô gái bán bar ở Sài G̣n, nhân
vật chính được mang tên kịch bản, khởi đầu với Lea Salonga (London,
Broadway), và từ đó dần dà xuất hiện trên sân khấu:
- Broadway: Joan Almedilla, Emy Baysic, Annette Calud, Kam Cheng, Chloe
Stewart, Roxane Taga, Rona Fiueroa, Leila Florentino.
- 1st and 2nd USA National Tour: Melinda Chua, Kym Hoy, Deedee Lynn
Magno, Michelle Nigalan, Mika Nishida, Christina Paras, Hazel Ann
Raymundo, Kristine Remingo, Alex Lee Tano, Jennie Kwan, Jennifer Paz.
- London, Sydney: Joanna Ampil, Cezarah Campos, Ma-Anne Dionisio.
- London: Maya Barredo, Jennie Dederio, Roanne Monte, Meera Pokin, Jamie
Rivera, Riva Salazar.
- Budapest: Eszter Biro. - Stuttgart: Aura Deva, Ruby Rosales, Leah de
los Santos. - Tokyo: Minako Honda. - The Netherlands: Caselyne
Francisco. - Toronto: Cornilla Luna. - Stockholm: Divina Sarkany. -
Denmark: Pernille Peterson.
Trong khoảng bốn mươi diễn viên thủ vai Kim trong Miss Saigon, ngoài Lea
Salonga nổi tiếng v́ người đầu tiên và được giải Tony, có Ma-Anne
Dionisio, Joanna Ampil, Cezarah Campos đều gốc Phi Luật Tân được đi kèm
với tên tuổi vở ca nhạc kịch... Thế nhưng, nói đến Miss Saigon, thiên hạ
vẫn liên tưởng đến diễn viên Lea Salonga.
Vết Hằn
H́nh như kịch nghệ không lôi cuốn được người Việt lưu vong nơi hải
ngoại. V́ vậy ca nhạc kịch Miss Saigon được tŕnh diễn khắp nơi trên thế
giới, và ở Hoa Kỳ được trải rộng trên nhiều tiểu bang, có đông cộng đồng
người Việt nhưng trong mười năm qua nó không được nhắc nhở đến qua sách
báo. Giá vé ở sân khấu Broadway cũng vào loại b́nh thường từ 15 đến 75
Mỹ kim, có thể “xem qua cho biết sự t́nh” tầm vóc ca nhạc kịch của thế
kỷ nhưng có lẽ chẳng mấy ai lưu tâm. Nội dung cũng tầm thường, nhạt
nhẽo, cô gái bán bar cặp bồ với chàng lính Mỹ, ăn ngủ với nhau, có đứa
con lai, trong lúc lầm than th́ được chương tŕnh con lai để định cư tại
Hoa Kỳ. Nàng được chàng kỹ sư cặp bồ, lợi dụng ra khỏi nước, gặp lại
nhân t́nh cũ, nàng giao trả đứa con cho vợ chồng chàng, bị từ chối, nàng
tự tử. Nàng chết một cách lăng xẹt, không có chút t́nh mẫu tử ǵ cả,
giao “của nợ” cho t́nh nhân cũ để sống với t́nh nhân mới không được toại
nguyện nên uất ức?.
Khi có đạo quân Hoa Kỳ vào tham chiến ở Việt Nam, nhiều cây bút đă viết
về chuyện gái bán bar mồi chài, ăn nằm với chàng G.I Mỹ, điển h́nh qua
nhiều truyện ngắn của Nguyễn Thị Thụy Vũ. Thế nhưng, cái tựa với danh
xưng của vở ca nhạc kịch với tên Miss Saigon như sự khai thác thị hiếu
để ṭ ṃ, chú ư. Thông thường, Miss đi cùng với địa danh như California,
Miss London, Miss America... để nói về nhan sắc, h́nh ảnh “cô gái” được
chọn lọc trong cuộc thi tuyển nào đó. Đem Miss Saigon để đưa ra h́nh ảnh
cô gái bán bar, trong lúc đất nước ch́m trong cảnh tao loạn, cô gái
thuộc loại “Thương nữ bất tri vong quốc hận” như lời thơ Đỗ Mục để làm
danh xưng địa danh là thủ đô của đất nước!. Nó không nói lên được cái ǵ
đẹp đẽ, yêu thương, cao đẹp trong t́nh yêu, trong thuở chiến chinh với
địa danh có ba trăm năm lịch sử gắn liền với mệnh hệ của quốc gia, dân
tộc.
Sài G̣n dù bị xóa tên, người Việt lưu vong hầu hết đều lưu luyến và ǵn
giữ tên gọi đó, nó không bị mai một trong ngôn ngữ, lời nói và trong tâm
tưởng. Đưa ra h́nh ảnh người đàn bà Việt Nam gắn liến với cái tên đi vào
lịch sử với khuôn mặt cô gái làng chơi, có làm tổn thương cho hàng triệu
người Việt lưu vong?. Phải chăng đó là sự bôi bẩn rẻ tiền, thiếu thận
trọng để khai thác đề tài trên sân khấu?.
Với bốn mươi diễn viên đóng vai cô gái bán bar Kim trong Miss Saigon,
nhiều diễn viên ở Á Châu, thật may không có diễn viên nào là người Việt
Nam, như lời người bạn đă tâm sự: cứ để cho họ đóng vai Kim và, rước cái
nhục thay cho ta!. Trong mười năm qua, tôi theo dơi để t́m hiểu xem có
bài viết nào ca ngợi Miss Saigon trên báo chí Việt ngữ, may mà không có.
Tại miền Nam Cali, khi Miss Saigon tŕnh diễn ở rạp Ahmanson (Los
Angeles) và ở hí viện O.C Perfoming Arts (Orange County) vào năm 1995 và
1999, không có bài báo nào đánh bóng để “câu” khán thính giả trên hệ
thống truyền thông Việt ngữ. Điều đă qua trồi cũng may thôi, nếu họ muốn
câu th́ tha hồ bị nghe và bị đọc trong niềm đau khôn nguôi!. Nếu Sài G̣n
vẫn hiện hữu với h́nh ảnh, tên tuổi của “ḥn ngọc viễn đông”, có mang
h́nh bóng nào xấu xa kết hợp cho bối cảnh, chẳng có ǵ để quan tâm. Sài
G̣n bị bức tử càng in dậm nỗi thương nhớ trong ḷng người lưu vong. Có
mấy ai nhẫn tâm đi bôi bẩn đối thủ bị xóa tên, yên nghĩ? Lợi dụng địa
danh tan biến theo vận mệnh đau thương của đất nước để phơi bày khuôn
mặt rẻ tiền, bê bối... làm sao không động ḷng trắc ẩn?.
Bao nhiêu năm trôi qua, khi tấm màn nhung khép lại, ghi lại đôi ḍng để
đánh dấu thiên niên kỷ đă qua. Nhớ Sài G̣n nhưng ê chề Miss Saigon.
Vương Trùng Dương
|