|
| |
-
-
-
Biệt ly qua thi ca Việt Nam
-
Dương Viết Điền
-
-
Nói đến biệt ly là nói đến xa
cách không gặp nhau nữa, là nói đến chia ly mỗi người một ngă. Nhiều khi sau
một thời gian sẽ gặp nhau lại, nhưng cũng có thể xa nhau ngh́n năm hay vĩnh
biệt ngh́n đời.
-
Từ cổ chí kim,từ đông sang tây,
chưa bao giờ ta nghe nói đến cuộc biệt ly nào vui cả. Đă nói đến biệt ly là
nói đến xa nhau, xa nhau thường hay nhớ nhau mà nhớ nhau th́ ḷng luôn luôn
buồn vời vợi. Khi th́ khắc khoải sầu thương giữa đêm khuya thanh vắng, khi th́
nức nở lệ sầu lúc tiễn nhau đi.
-
Chính sự biệt ly thường đem đến
khổ đau cho con người nên các thi nhân Việt nam đă từng than mây khóc gió mỗi
khi gặp sự ly biệt. Biết rằng khỗ đau là điều cay đắng, đau thương là những
quằn quại trong tâm hồn. Thế mà nhiều thi nhân lại thích đắng cay và quằn
quại để dệt nên những ḍng thơ ly biệt bất hủ ngàn năm.
-
Chính những quằn quại và cay
đắng đó đă làm cho nhiều thi nhân thích thú nên mới có bài “Thú đau thương”
xuất hiện trong thi ca Việt nam.
-
Nếu ngày xưa ở bên xứ sương mù
Anh Quốc, thi sĩ Lord Byron đă rên rỉ về sự biệt ly qua bài “When we two
parted . “:
-
“When we two parted
-
In silence and tears
-
Half broken hearted
-
To sever for years. "
-
mà một thi sĩ nào đó đă dịch là
:
-
“Giờ phút chia ly đă điểm rồi
-
Nghẹn ngào lặng nuốt lệ thầm
rơi
-
Mang mang nửa cơi ḷng tan tác
-
Ly biệt xui chi tủi trọn đời. "
-
th́ tại Việt nam, các thi nhân
cũng rên rỉ về sự ly biệt c̣n ai oán lâm ly hơn nhiều. Sự biệt ly ta thấy
nghẹn ngào nhất là sự ly biệt của người vợ tiễn chồng ra ngoài mặt trận vào
“thưở trời đất nổi cơn gió bụi, khách má hồng nhiều nỗi truân chuyên“ trong
tác phẩm Chinh phụ ngâm của Đặng trần Côn. Không ai mà không rơi lệ trước cảnh
người vợ đưa tiễn chồng ra ngoài mặt trận v́ biết rằng ngày về của chồng “chỉ
độ đào bông” và lắm lúc “cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”. Chính v́ xưa nay mấy
khi đi đánh giặc mà trở lại nhà,nên người vợ cảm thấy quá khổ đau như có linh
tính là sẽ vĩnh biệt chồng ngàn năm.
-
Thảo nào mỗi bước đi là một
bước sầu tê tái, tâm hồn như choáng váng, lý trí không điều khiển được con
tim khiến người vợ quá xúc động nên sắp xỉu phải vin vào áo chàng :
-
“Ngoài đầu cầu nước trong như
lọc
-
Ưường bên cầu cỏ mọc c̣n non
-
Ưưa chàng ḷng dặc dặc buồn
-
Bộ khôn bằng ngựa thuỷ khôn
bằng thuyền
-
Nước trong chảy ḷng phiền
chẳng rửa
-
Cỏ xanh thơm dạ nhớ khó quên
-
Nhủ rồi tay lại trao liền
-
Bước đi một bước lại vin áo
chàng. "
-
( Ưặng trần Côn)
-
Thật đúng là “Ôi! cảnh biệt ly
sao mà buồn vậy.”Chàng ra đi không hẹn ngày về khiến nàng đêm đêm trằn trọc
bên chiếc gối, nh́n trăng không tài nào ngủ được v́ cứ miên man suy nghĩ hoài
về “Kẻ đi muôn dặm một ḿnh xa xôi. “:
-
“Người lên ngựa ,kẻ chia bào
-
Rừng phong ,thu đă nhuốm màu
quan san
-
Dặm hồng bụi cuốn chinh an
-
Trông người đă khuất mấy ngàn
dâu xanh
-
Người về chiếc bóng năm canh
-
Kẻ đi muôn dặm một ḿnh xa xôi
-
Vừng trăng ai xẻ làm đôi
-
Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm
trường. "
-
(Nguyễn Du)
-
Sự biệt ly giữa người vợ và
người chồng khi tiễn chồng ra ngoài mặt trận là sự biệt ly khổ đau nhất trong
thi ca Việt nam v́ người về chiếc bóng năm canh,vo ùcâu muôn dặm sơn khê mịt
mù. Ưể rồi từng đêm,từng đêm, người vợ hiền thao thức nghĩ về người chồng và
biết đâu một ngàn năm, một vạn năm không bao giờ thấy chồng trở lại quê nhà
nữa.
-
Sau sự biệt ly của người vợ
tiễn chồng ra mặt trận là sự ly biệt khổ đau của đôi t́nh nhân vừa mới yêu
nhau đành phải tạm thời xa nhau v́ hoàn cảnh.
-
Ở đất khách quê người bên ḍng
sông Sein tuyệt đẹp, chàng mới yêu nàng chưa được bao lâu th́ nàng lại muốn về
thăm quê mẹ, khiến chàng cảm thấy ḷng buồn vời vợi đến nỗi mùa đông ở Paris
suốt đời là cả một cuộc biệt ly, khi chàng tiễn người yêu về thăm quê mẹ :
-
“Lên xe tiễn em đi
-
Chưa bao giờ buồn thế
-
Trời mùa đông Paris
-
Suốt đời làm chia ly
-
Tiễn em về xứ mẹ
-
Anh nói bằng tiếng hôn
-
Không c̣n ǵ lâu hơn
-
Một trăm ngày xa cách
-
Ga Lyon đèn vàng
-
Tuyết buông cuồng mênh mang
-
Cầm tay em muốn khóc
-
Nói chi cũng muộn màng. "
-
(Cung trầm Tưởng)
-
Ưây là sự biệt ly của đôi t́nh
nhân tại ga xe lửa. Nhưng nhiều người cũng tại ga xe lửa , không phải họ đến
để tiễn biệt người yêu, mà để xem sự biệt ly của kẻ đi người ở. Ở đây không
phải nơi đất khách quê người màngay tại nơi quê nhà yêu dấu, chàng thường đón
những chuyến tàu đi đến những ga xe lửa để đứng bơ vơ xem tiễn biệt, rồi tâm
hồn cảm thấy ngẩn ngơ và nhớ thương lan xa mấy dặm trường :
-
“Những ngày nghỉ học tôi thường
tới
-
Ưón chuyến tàu đi đến những ga
-
Tôi đứng bơ vơ xem tiễn biệt
-
Ḷng buồn đau xót nỗi chia xa
-
“về không nói bước vương vương
-
Thương nhớ lan xa mấy dặm
trường
-
Lẽo đẽo tôi về theo bước họ
-
Tâm hồn ngơ ngẩn nhớ muôn
phương"
-
(Tế Hanh)
-
Tuy nhiên,hầu hết những đôi
t́nh nhân đến ga xe lửa thường là để tiễn nhau đi và luôn luôn ước mơ sẽ gặp
nhau lại trong một thời gian rất gần. Nhưng nếu lúc biệt ly,chàng biết chắc
chắn rằng sẽ không bao giờ gặp lại người yêu nưă, nên chàng khuyên nàng đừng
quay lại nh́n chàng nữa:
-
“Anh biết em đi chẳng trở về
-
Dặm ngàn liễu khuất với sương
che
-
Em đừng quay lại nh́n anh nữa
-
Anh biết em đi chẳng trở về. "
-
(Thái Can)
-
Nói đến ly biệt là nói đến buồn
bă,là nói ảo năo sầu thương. Thế mà lúc biệt ly lại gặp mưa rơi gió thổi th́
cảnh ly biệt càng thêm đau khổ nghẹn ngào.
-
Nếu cổ thi có câu : “Hoàng điệp
hoàng hoa cổ thành lộ. Thu phong thu vũ biệt ly nhân .”“Hoa vàng lá úa thành
xưa. Nẽo đường ly biệt gió đưa tiễn người. ", th́ ngày nay, các thi nhân cũng
đưa mây gió vào thơ để làm cho sự ly biệt thêm năo nùng ; để rồi “nước “và
“trời “cả hai đều đượm màu hương sắc của sự biệt ly :
-
“Những lúc hoàng hôn xuống
-
Là giờ viễn khách đi
-
Nước đượm màu ly biệt
-
Trời vương hương biệt ly
-
Mây lạc h́nh xa xôi
-
Gió than niềm trách móc
-
Mây ôi và gió ôi
-
Chớ nên làm họ khóc
-
Buổi chiều ra cửa sổ
-
Bóng chụp cả trời tôi
-
Ôm mặt khóc rưng rức
-
Ra đi là hết rồi .”
-
(Xuân Diệu)
-
Thật thế, nhiều khi “ra đi là
hết rồi", biệt ly lắm lúc là ngàn đời vĩnh biệt. Sự ly biệt làm cho ḷng người
tê tái v́ kẻ ở người đi nên nhiều lúc cả hai đều khóc nức nở như mưa rơi :
-
“Thùng thùng trống đánh ngũ
liên
-
Bước chân xuống thuyền nước mắt
như mưa “
-
Chính sự lưu luyến càng làm
thêm đau khổ cho người ra đi và cũng tạo nên những khổ đau quằn quại cho người
ở lại. Bởi v́ khi nghĩ đến tương lai, ai nấy đều cảm thấy nhớ nhung đau
buồn,cô đơn và hiu quạnh. V́ thế,dây phút bịn rịn lúc chia tay là phút dây gần
nhau nhất mà kẻ ở người đi không ai muốn rời nhau, không muốn nghĩ đến ngày
mai v́ “ngày mai chàng ruổi xa, mặc kẻ nước mắt sa.”Nhà thơ Phan văn Dật đă
cho ta thấy rơ những sự khổ đau quằn quại đó lúc chia tay :
-
“Đừng nghĩ đến ngày mai
-
Hôm nay biết hôm nay
-
Thiếp đây mà chàng đó
-
Chừng ấy là đủ rồi
-
Ngày mai chàng ruổi xa
-
Mặc kẻ nước mắt sa
-
Yên ngựa rong đường thẳng
-
Thức dậy lúc canh gà. "
-
(Tiễn Đưa)
-
V́ biệt ly là u buồn ,v́ xa
nhau thường nhung nhớ rồi đưa đến sự khổ đau triền miên qua những năm tháng
dài lê thê trong hiu quạnh. V́ thế mà các thi nhân cũng như các nhạc sĩ đă dệt
những t́nh khúc biệt ly thật lâm ly bi đát như “ngh́n trùng xa cách, người đă
đi rồi . C̣n ǵ đâu nữa mà khóc với cười .”hay “Biệt ly, nhớ nhung từ
đây.”hoặc là “Bến cũ, ngày xưa, người đi vấn vương biệt ly. Gió cuốn, muôn
phương, về đây. Bến ấy, người về hay chăng“.
-
Chính v́ sự biệt ly là đau buồn
chua xót,là thê thảm năo nùng. Chính v́ sự biệt ly là khổ đau để rồi nức nở
quằn quại bên nhau khiến nhiều người không dám nhắc lại sự ly biệt, v́ nếu
khơi lại chuyện ḷng xa nhau ấy sẽ thêm buồn đau cho cuộc đời.
-
Ta hăy nghe nhà thơ T.T.KH diễn
tả Ỷ nghĩ ấy qua những vần thơ bảy chữ thật buồn :
-
“Đă lỡ thôi rồi chuyện biệt ly
-
Càng khơi càng thấy luỵ từng
khi
-
Trách ai mang cánh “ti gôn” ấy
-
Mà viết t́nh em được ích ǵ"
-
Tóm lại, qua thi ca Việt nam,ta
thấy các thi nhân đă sáng tác rất nhiều bài thơ liên quan đến sự biệt ly và
chính sự ly biệt đă làm cho các nhà thơ đau buồn rồi xúc động mà dệt nên những
ḍng thơ lâm ly năo nuột ngh́n năm.
-
-
Dương Viết Điền
-
-
| |
|
