|
| |
-
-
ĐOÀN CHUẨN,
-
Nhạc Tình Về Cõi Thiên Thu
-
-
Vương Trùng Dương
-
- Vào những
năm đầu của thập niên 20, Hải Phòng đã sản sinh năm khuôn mặt nghệ sĩ tài
hoa, để lại những tình khúc bất hủ từ thời tiền chiến, tô điểm những giai
điệu tuyệt vời cho nền âm nhạc Việt Nam: Lê Thương, Tô Vũ, Hoàng Quý, Văn
Cao, Đoàn Chuẩn. Trong năm khuôn mặt đó, có sự trùng hợp không thể nào
quên, ngày tháng sinh của Văn Cao cũng là ngày vĩnh biệt trần gian của
Đoàn Chuẩn.
- Nhạc sĩ Văn
Cao sinh ngày 15-11-1923, qua đời vào lúc 4 giờ sáng ngày 10-7-1995.
- Nhạc sĩ Đoàn
Chuẩn sinh ngày 15-6-1924 tại đảo Cát Hải, Hải Phòng. Nơi đây, bố mẹ nhạc
sĩ, chủ nhân nước mắm Vạn Vân, nổi tiếng Đông Dương. Thời gian trôi qua
với bao biến động của đất nước... đúng vào ngày sinh lần thứ 78 của Văn
Cao, Đoàn Chuẩn đi vào cõi thiên thu lúc 9 giờ tối ngày 15-11-2001 tại căn
gác nhỏ, số 9 Cao Bá Quát, Hà Nội. An táng vào lúc 11 giờ ngày 18-11 tại
nghĩa trang Như Quỳnh, Hưng Yên.
- Năm 1992, Đoàn
Chuẩn bị tai biến mạch máu não, bệnh tình kéo dài cho đến những năm cuối
đời, dần dà căn bệnh trở nên trầm trọng, tê liệt, không nói được, suy sụp
từ thể xác đến tinh thần. Cuộc sống phiêu lãng đã bị đóng khung cho đến
giờ vĩnh biệt trần gian!
- Đoàn Chuẩn chỉ
sáng tác trong một thập niên (1947-1958) với mười ca khúc đã nổi tiếng qua
năm tháng, vượt thời gian và không gian, và vài ca khúc được sáng tác rải
rác trong những thập niên sau, trong đó ca khúc Vĩnh Biệt chỉ riêng cho
hình ảnh người tình lở dở, được đề cập trong thời gian sau nầy. Bên cạnh
có thêm mấy ca khúc như: Tâm Sự (1956), Một Gói Nho Khô, Một Cánh Penseée
(1988), Phấn Son (1989), Mầu Nắng Có Bao Giờ Phai Đâu (1989).
- Ca khúc Vĩnh
Biệt (ở hải ngoại đổi thành Vàng Phai Mấy Lá) mang theo bí ẩn của cuộc
tình, qua vài lời kể, có người cho rằng đó là hình ảnh người ca sĩ T.V (vợ
của T.N, nay là vợ của NĐQ), nồng nàn nhưng ngang trái, đắng cay giữa
người nhạc sĩ ở thành phố cảng Hải Phòng và người ca sĩ ở Sài Gòn, qua
những bó hoa và trang thơ, biết nhau, mỗi người đã có gia đình. Đất nước
chia đôi, ngăn cách đôi đường, Đoàn Chuẩn sáng tác vào năm 1955:
- “Lá thu bay,
về anh, như những cánh đời em. Còn đâu cành hoa sim tím, dường như dệt gấm
vàng son. Lòng anh chua xót. Cánh hoa vì đời anh rả rời héo tán úa vàng
vùi sâu trong kiếp thời gian... Ai đốt Cô Tô thành vì đôi mắt giai nhân
hề... Ai trót nhấp men tình để Mỵ Cơ thương nhớ, khi khóc rồi Tiễu Nhiên
còn mơ...”
-
-
Tình Yêu & Nghệ Thuật
-
-
Tự nghìn xưa, mùa thu là mùa của thi nhân, khí hậu và phong cảnh của thời
gian đó dễ tạo ra nhiều nguồn cảm hứng trong tâm hồn nhà thơ. Nguồn cảm
hứng đó cũng đi vào trong cung bậc, hầu hết ca khúc lãng mạn của Đoàn
Chuẩn đều mang hình ảnh mùa Thu vì vậy Đoàn Chuẩn thường được gọi: nhạc sĩ
của mùa thu. Trước Đoàn Chuẩn, hình ảnh mùa thu đã bàng bạc qua ca khúc
Giọt Mưa Thu, Con Thuyền Không Bến của Đặng Thế Phong, Thu Cô Liêu, Buồn
Tàn Thu của Văn Cao, Tiếng Thu (thơ Lưu Trọng Lư) của Lê Thương (ca khúc
Tiếng Thu của Phạm Duy sau nầy được phổ biến rộng rãi hơn), Thu Chiến
Trường của Phạm Duy...
- Nhiều nhạc
phẩm của Đoàn Chuẩn đều đi kèm với tên chung cùng người em kết nghĩa là Từ
Linh. Không biết người bạn tri âm Từ Linh góp mặt thực hư ra sao qua sáng
tác của Đoàn Chuẩn nhưng cả hai đều hiện diện trong nhiều nhạc phẩm. Từ
Linh qua đời bởi căn bệnh ung thư năm 1992, cũng là thời điểm Đoàn Chuẩn
ngã bệnh. Theo nhạc sĩ Trần Trịnh, thuở đó người tài xế của Đoàn Chuẩn đem
những bản nhạc Đoàn Chuẩn sáng tác để lại trong xe về đặt thành lời, cảm
nhận lời ca thật tuyệt vời, người tài xế không còn hành nghề nửa mà trở
thành người bạn tri âm trong nghệ thuật.
- Đoàn Chuẩn lập
gia đình khi còn học trung học Louis Pasteur. Thuở còn đi học, cậu ấm Đoàn
Chuẩn có chiếc xe Ford Frégatte và chiếc Buick, thuộc loại sang nhất không
những ở thành phố cảng Hải Phòng mà cả Hà Nội. Cậu ấm Đoàn Chuẩn say mê cô
nữ sinh Nguyễn Thị Xuyên, cùng lớp với nhau, nàng con nhà nghèo nhưng nhan
sắc tuyệt vời; chưa qua lời tình tự nào, cậu ấm đã hối thúc thân mẫu xin
cưới hỏi. Sau vài năm lập gia đình, Đoàn Chuẩn sống cuộc đời phiêu lãng,
với âm nhạc, với những cuộc tình văn nghệ chất ngất yêu thương trong lời
ca nét nhạc. Người bạn đời trăm năm vẫn chịu đựng với tính trăng hoa của
chồng, một lòng chung thủy nuôi con, và hai mái đầu xanh năm xưa vẫn mãi
mãi bên nhau cho đến cuối đời.
- Cuộc tình của
Đoàn Chuẩn được ghi lại qua lời tâm sự của người vợ hiền thục trong những
ngày tháng cuối cùng, tận tình chăm sóc người chồng lâm trọng bệnh: “ Cái
anh chàng ấý có nói với tôi câu nào đâu, tẩm ngẩm tầm ngầm mà ghê thật.
Tôi vừa buồn cười vừa ngạc nhiên quá... Sau đó tôi đến lớp thấy sợ và
ngượng lắm. Ôâng Chuẩn cứ lờ đi như không chuyện gì. Rồi lâu dần để ý nhau
mà có tình ý. Bạn bè trong lớp biết được, chúng trêu quá... bị chế nhiều,
tôi xấu hổ phải bỏ học giữa chừng khi còn chưa đến kỳ nghỉ hè...” Đám cưới
được tổ chức vào dịp hè.
- “Ông lãng mạn
đa tình lắm. Có vậy ông mới viết được bài hát hay thế. Ông muốn ngang thì
ngang, muốn dọc thì dọc, tôi chiều ông hết. Bổn phận của tôi là chăm sóc
chồng, nuôi con, lúc nào cũng an phận chịu đựng. Ông không biết đến sinh
kế gia đình, con cái... Đời ông phóng khoáng. Nghe nhạc ông lúc nào tôi
cũng ngạc nhiên – sao ông tài thế? Mỗi bài hát là kỷ niệm một mối tình đi
qua đời ông. Ông chỉ viết một bài cho tôi, hồi đó ông chưa lơ mơ ai cả.
Ông viết Đường Về Việt Bắc, nhớ nhà, nhớ vợ và màu tím áo lụa Hà Đông tôi
mặc khi còn đi học. Đôi khi tôi cũng buồn vì ông tặng tình ca cho người
phụ nữ khác. Nhưng lấy chồng nghệ sĩ, số mình chịu vậy”. (Tình Thu Ở Lại –
Nguyễn Quỳnh Hương, Phụ Nữ - Xuân 2001).
- Ca khúc Đường
Về Việt Bắc bày tỏ tâm sự của người nhạc sĩ với người vợ lúc xa cách khi
từ bỏ cuộc sống ấm no nơi đô hội để bước chân vào chốn sơn lâm ở Khu Bốn,
vợ con di tản lên vùng núi đồi Việt Bắc:
- “Chiều nào áo
tím nhiều quá, lòng thấy rộn ràng, nhớ người. Đường về Việt Bắc bao cách
xa, nhìn về đường lối đây núi cao, muôn xa xăm, đây lá hoa reo ngàn xưa.
Đường về ngập gió tha phương, tiếc đời gấm hoa, màu sắc núi rừng... Nhớ
nhau từng phút yêu từng giây. Đường về Việt Bắc xa xôi rừng núi. Nâng phím
tơ lên mấy cung lả lơi. Đường về Việt Bắc xa xôi núi đồi”.
- Đoàn Chuẩn
trau dồi thêm về âm nhạc với thầy Nguyễn Thiện Tơ về tây ban cầm và
William Chấn về hạ uy cầm sau khi lập gia đình. Mang trong mình dòng máu
nghệ sĩ nên không muốn nối nghiệp kinh doanh của bố mẹ để lại mà đi vào
lãnh vực nghệ thuật. Với cây đàn Hạ Uy Cầm, Đoàn Chuẩn sống cuộc đời lang
bạt. Theo nhạc sĩ Nguyễn Hiền, Đoàn Chuẩn còn học thêm hòa âm với Tạ Phước
khi về Hành Thiện, thỉnh thoảng trình diễn hạ uy cầm cùng Nguyễn Hiền
trong chương trình nhạc hội.
- Sau năm 1956,
hãng nước mắm Vạn Vân và tài sản gia đình Đoàn Chuẩn bị tịch thu, căn nhà
ở phố Bắc Ninh, Hải Phòng và căn nhà ở đường Trần Nhật Duật, Hà Nội... của
thân mẫu Đoàn Chuẩn không còn làm chỗ dung thân. Đoàn Chuần sống cuộc đời
dạy nhạc để độ nhật qua ngày nơi căn nhà nhỏ ở đường Cao Bá Quát.
- Tuy gặp thời
thế trớ trêu nhưng nhạc sĩ rất đa tình, lãng mạn trong trường tình để làm
chất liệu sáng tác. Trong cuộc sống, người bạn đời của nhạc sĩ vẫn một
lòng thủy chung, chịu đựng tính phóng khoáng của chồng để quáng xuyến gia
đình, dạy dỗ con cái từ thuở thanh xuân đến cuối cuộc đời. Ông bà có sáu
người con, ca sĩ Đoàn Chính hồi chánh vào giữa thập niên 60 ở Montréal,
Canada và Đoàn Châu ở Toronto, Canada. Tháng 7-1990, vợ chồng Đoàn Chuẩn
sang thăm con cái ở Canada nhưng không tham gia trong mọi sinh hoạt nghệ
thuật nào cả. Bốn người con còn lại ở Hà Nội.
- Có ca khúc
mang theo giai thoại về cuộc tình của người nhạc sĩ như Tình Nghệ Sĩ,
sáng tác đầu tay vào năm 1947 với hình ảnh người tình Mai Hương ở quán
Thanh Hương:
- “Đây khách ly
hương mấy thu vàng ấm. Nơi quán cô đơn mơ qua trùng dương. Mơ tới bên em,
em tô quầng mắt. Em tôi ngập ngừng trong tấm áo nhung...
- ... Mối tình
nghệ sĩ như giấc mơ. Trăng tàn vì với muôn ý thơ. Mỗi chiều ngàn tiếng tơ
khóc than. Còn nhắc tới đêm nao trăng thề...”
- Theo lời kể
người bạn của Đoàn Chuẩn, lời ca ban đầu viết: “Đây quán Thanh Hương”
nhưng đưa hình ảnh đó có tính cách riêng rẽ nên đã đổi lại thành “khách ly
hương”.
- Tình khúc Gửi
Người Em Gái là một trong những bản tình ca tuyệt vời nhất của âm nhạc
Việt Nam. Hình ảnh người em gái được viết lên với giai điệu nhẹ nhàng, với
ngôn ngữ hòa nhập trong con tim rung động:
- “Tôi có người
em gái. Tuổi chớm dâng hương mắt nồng rộn ý yêu thương. Đôi mắt em nói
nhiều, tha thiết như Giáng Kiều, ôi tình yêu... Em tôi ơi, màu son lên đôi
môi. Khăn san bay, lả lơi bên vai ai. Trời thắm gió trăng hiền. Hà Nội
thêm bóng dáng nàng tiên”.
-
-
Chân Dung Tình Thu
-
-
 Hình ảnh mùa thu được đi vào hầu hết trong ca khúc của Đoàn Chuẩn. Tình
yêu, giai nhân, hạnh phúc cùng khổ đau với dấu ấn của mùa thu được thể
hiện qua từng ca khúc.
- Trong tình ca
Thu Quyến Rũ với nỗi lòng nhạc sĩ:
- “Anh mong chờ
mùa thu. Trời đất kia ngả màu xanh lơ... Anh mong chờ mùa thu. Dìu thế
nhân dần vào chốn Thiên Thai. Và cánh chim ngập ngừng không muốn bay. Mùa
thu quyến rũ anh rồi...
- ... Thu nay vì
đâu nhớ nhiều. Thu nay vì đâu tiếc nhiều. Đêm đêm nhìn cây trút lá. Lòng
thấy rộn ràng, ngỡ bóng ai về”.
- Ở nhạc phẩm Lá
Đỗ Muôn Chiều, nhạc sĩ bày tỏ niềm tiếc nuối cho cuộc tình tan theo thời
gian như lá thu lìa cành:
- “Thu đi cho lá
vàng bay. Lá rơi cho đám cưới về...
- ...Nhưng mỗi
mùa thu, khi lá vàng bay về cuối trời. Là mùa anh nhớ quá người ơi! Nhớ em
từ lặng im đôi mắt. Đời vắng em rôi vui với ai”.
- Dòng thơ của
Vũ Hoàng Chương đã nhập vào ý nhạc của Đoàn Chuẩn:
- “Em ơi, lửa
tắt bình khô rượu
- Đời vắng em
rồi say với ai”
- Tình khúc Tà
Áo Xanh (Dang Dở) như lời thầm trách cho duyên phận bẽ bàng:
- “Mộng nữa cũng
là không. Ta quen nhau mùa thu. Ta thương nhau mùa đông. Ta yêu nhau mùa
xuân. Để rồi tàn theo mùa xuân... Hoa tàn, tình tan theo không gian!”
- Trong tâm
trạng bi thương đó, nhạc sĩ đem cung bậc lời ca Gửi Gió Cho Mây Ngàn Bay:
- “Với bao tà áo
xanh, đây mùa thu. Hoa lá tàn hàng cây đứng hững hờ...
- ... Gửi gió
cho mây ngàn bay. Gửi phím tơ đồng tìm duyên. Gửi thêm lá thư, màu xanh ái
ân, về đôi mắt như hồ thu”.
- Nhạc sĩ như
chiếc thuyền tình lưu lạc giữa bến sông. Khi mùa thu về, vô hình chung
khơi dậy trong lòng nỗi khắc khoải qua bài Chuyển Bến:
- “Thuyền cắm
tay sào từ cuối thu. Ngoài kia sông nước như đón chờ...
- ... Thuyền ơi,
sao mê say nhiều quá. Đường mê không ai ngăn cản lối. Một sớm thu về
chuyển bến xuôi. Về đâu giữ trời, bến nao?”.
- Giai điệu
trong ca khúc Cánh Hoa Duyên Kiếp tuy hơi dồn dập nhưng cũng thể hiện niềm
đau thương của cuộc tình:
- “Hồng nào xinh
thơm tươi. Bướm hoa không ngờ bẽ bàng. Yêu một sớm, nhớ nhau bao mùa thu.
Em tôi hay hờn lắm. Hay tô thâm quầng mắt. Hay mua hoa màu trắng về. Tình
em như mây trong mùa thu bay rợp lối. Rồi tan theo chiều vắng. Khi gió
mang về thành mưa”.
- Ngoài hình ảnh
mùa thu, ngôn ngữ chữ ái ân, ân ái bàng bạc trong lời ca của Đoàn Chuẩn,
nghe rất thanh tao, không mang hình ảnh phàm tục nào cả, điển hình như ca
khúc Lá Thư:
- “Nhớ tới mùa
thu năm nao mình cùng sông. Chiếc lá thu vàng dần theo. Nhớ tới ngày nào
cùng bước đến cầu. Ngồi xỏa tóc thề. Còn đâu ân ái chăng người xưa...
- ...Ái ân theo
tháng năm vàng. Ái ân theo tháng năm tàn. Tình người nghệ sĩ đâu rồi”.
- Những ca khúc
viết rải rác sau nầy ít được phổ biến, phần nào đó không phù hợp với mười
tình ca lãng mạn tuyệt vời đã để lại trong lòng người thưởng ngoạn niềm
rung cảm từ âm điệu đến lời ca. Và, ngôn ngữ “ái ân, ân ái” cũng bàng bạc
trong nhiều bản tình ca của Đoàn Chuẩn.
- Ca khúc của
Đoàn Chuẩn được hình thành sau năm 1945, tuy nhiên mười tình khúc đó vô
hình chung lại xếp vào “thời kỳ âm nhạc tiền chiến”. Sau năm 1954, ca khúc
của Đoàn Chuẩn không được phổ biến ở miền Bắc vì cho rằng ca khúc đó lãng
mạn, ủy mị... nên bị dìm cho đến cuối thập niên 90 mới được phổ biến.
-
-
*
-
-
Vĩnh biệt nhạc sĩ Đoàn Chuẩn. Vĩnh biệt nhạc sĩ của mùa thu. Đoàn Chuẩn
không còn nữa, mùa thu vẫn mãi mãi hiện hửu, tình khúc của Đoàn Chuẩn vẫn
là tiếng tơ lòng gửi lại trần gian. Đoàn Chuẩn đã về cõi thiên thu nhưng
tình khúc mang bóng dáng mùa thu vẫn còn quyện trong lòng người nơi trần
thế.
-
-
Vương Trùng Dương
-
Little Saigon 11-2001
-
|
| |
|
