Mùa Hè Qua Thi Ca Việt Nam         

                                                                         Dương Viết Điền

 

 “Ai xui con cuốc gọi  mùa hè

Cái  nóng nung người nóng nóng ghê

Ngõ trước vườn  sau um những cỏ

Vàng phai  thắm nhạt ngán cho huê

Đầu cành kiếm bạn oanh xao- xác

Trong tối đua bay đóm lập-loè

Mong được nồm nam cơn gió thổi

Đàn ta, ta gãy khúc Nam  nghe.”

 

Đọc bài thơ trên, chắc ai cũng nghĩ rằng thi-sĩ Nguyễn-Khuyến đã tả cảnh mùa hè  thật độc-đáo. Chỉ có tám câu thôi nhưng khi đọc lên, ta có cảm tưởng như cái nóng của mùa hè đang hiện ra trước mắt. Nóng như nung người, nóng ghê-gớm .Đã  thế trời lại đứng gió. Không một ngọn  gió dù rất nhẹ khiến mọi người đều  mơ-ước một ngọn gió nồm thổi  qua, đem sự mát-mẻ đến cho xóm làng lúc trời vừa vào hạ.

Thật vậy, nói đến mùa hè là nói đến mùa nóng nhất trong bốn mùa. Vẫn biết rằng mỗi lần hè về, hoa phượng đỏ nở đầy khắp đại-lộ trong thành phố  làm  cho cảnh phố-phường trở nêm đẹp-đẻ và  nên-thơ. Nhưng cho dù cảnh có đẹp bao nhiêu chăng  nưã,  với những cành hoa phượng màu máu rơi khắp phố-phường, cái nóng gay gắt của mùa hè vẫn làm  cho con người lắm lúc thờ-ơ với cảnh đẹp thiên-nhiên ấy. Trước cơn nóng oi-bức của mùa hạ, ai nấy  cũng đều cảm thấy nóng nảy bực-bội mỗi khi nhìn trời nắng chang-chang Aáy thế mà vẫn có  môt số người thích mùa hè, đó là học-trò. Sau những tháng ngày  cặm-cụi  đèn sách miệt-mài ở  ghế nhà trường, giờ đây là lúc nghỉ hè  giả-từ thầy  cô để về quê vui đùa thoả-thích. Đoàn trai non tha-hồ thả diều, tắm sông  suốt 90 ngày ở quê nhà yêu-dấu:

             “ Sung-sướng quá giờ cuối cùng đã hết

                Đoàn trai non hớn-hở rủ nhau về

                Chín mươi ngày nhảy nhót ở miền  quê

                Ôi tất cả mùa xuân trong mùa hạ .”

                                                  Xuân Tâm     

Dĩ-nhiên đám học-trò thích là được nghỉ ba tháng trời chứ thực  ra chẳng thích gì mùa hè cả. Vì ai  cũng biết rằng  mùa hè là mùa  nóng nực  thường xuyên. Nhất là  ban ngày ,đi  đâu cũng thấy  nóng nảy. Mồ hôi thường đổ ra như tắm. Nhất là  trưa  hè oi-bức,lại gặp lúc trời đứng gió. Trời nóng nực đến nỗi trên đường đi, ta thấy  nhiều người phải núp dưới bóng cây để tránh nắng. Trước cái nắng như thiêu như đốt của mùa hè  ở xứ Huế, nhà thơ  Nam-Trân đã  diễn tả lại một  cách rõ-ràng qua bài thơ “Huế, ngày hè .”:

                “Lửa hạ bừng-bừng cháy

                Làn  ma trốt trốt bay

                Tiếng ve rè rè mãi

                Đánh đổ giấc ngủ ngày

               Đường sá ít người đi 

               Bụi cây lắm kẻ núp

                Xơ-xác quán nước chè

                Ra vào người tấp-nập

                Phe-phẩy  chiếc quatï tre 

                Chú nài ngồi đầu voi

                Thỉnh-thoảng giơ tay  bẻ

                Năm ba chùm nhãn còi

                Huê phượng như giọt huyết

                Dỏ xuống phủ lề đường

                Mặt trời gay gay đỏ

                Nhuộm đỏ góc sông Hương .” 

 

Chính vì đi đâu cũng nắng ,đứng đâu cũng nóng nên  tất cả mọi  sinh vật trên trái đất đều tìm nơi bóng mát để tạm  “dung-thân” qua mấy tháng trời mùa hạ.

Chính vì trời nắng như thiêu như đốt khiến nhiều lúc ta cảm  thấy như nóng quá đến “ứa máu thôi”. May nhờ bóng của cây dừa che chút  nắng để khách qua đường lau mồ-hôi. Ta hãy nghe  nhà thơ Trần vấn Lệ diễn tả cái nắng của mùa hè quá nóng đến nỗi “nước mắt hình như đang bốc hơi.”:

              “Hôm nay nóng quá nắng vàng tươi

                Lá rực màu  xanh ứa máu thôi

                Bóng  của cây  dừa che khuất nắng

                Cho người dừng lại thấm mồ-hôi

                ………………………………………

                Hôm nay nóng quá ,nắng bừng sôi

                Nước mắt hình nư đang bốc hơi

                Tôi sẽ trở về hay bước tới

                Về đâu? bước tới? cũng buồn  thôi.” 

                                              Trần vấn Lệ     

Và cũng vì trời quá nóng bức, đứng gió, nên đàn trâu ở đồng ruộng quê ta đã nhanh chân xuống dầm dưới nước trong vũng bóng dưới gốc cây đa già,  để tránh cái nắng rực lửa của mùa  hè ở miền thôn-dã. Ta hãy  nghe đọan thơ sau đây của thi-sĩ Bàng bá Lân diễn tả cảnh đàn trâu đầm mình dưới nước thật nên thơ:

              “Dưới gốc đa già trong vũng bóng

                Nằm  mát đàn trâu ngẫm-nghĩ nhai

                Ve-ve rung cánh ruồi say nắng

                Gà gáy rong thôn những tiếng dài.”

Và cũng những vần thơ nói về khí trời  oi ả của mùa hè,ta thấy nhiều thi- nhân mỗi người  diễn tả một cách khác nhau qua những dòng thơ lục bát, thất-ngôn bát cú,ngũ-ngôn cổ-phong vv…Ta hãy nghe bài thơ ngũ-ngôn “Mùa hạ.” sau đây của thi-sĩ Nguyễn-Khuyến diễn-tả về sự nóng nực của mùa hè:

              “Tháng  tư đầu mùa hạ

               Tiết trời thực oi-ả

                Tiếng dế kêu thiết-tha

                 Đàn muỗi  bay lả-tả

                 Nỗi ấy biết cùng ai

                 Cảnh nầy buồn cả dạ

                  Biếng nhấp năm canh chầy

                  Gà đà sớm dục-dã.”

Riêng nhà  thơ Đông-Hồ,ông ta cũng nói về sự oi-bức của mùa hạ qua  những dòng thơ bảy chữ sau đây:

             “Em nhớ: một buổi trưa mùa hạ

              Buổi trưa nặng-nề trời oi-ả

              Tựa cửa lớp học em rầu-rầu

              Nghe tiếng  rúc-rít đàn chim sâu .”                                                                            

                             (Bốn cái hôn )    

Như đã đề cập ở trên, mùa hè  trời nắng chang-chang,nắng như thiêu hư đốt. Khí trời  oi-bức khiến cơn nóng mùa hạ như nung người. Mồ hôi  nhiều lúc ra như tắm. Ấy  thế mà trời lại đứng gió nữa khiến cảnh vật  càng ngày càng oi- ả,nóng bức .Không một ngọn gió nồm làm cho mọi sinh vật  như nghẹt thở,khắc –khoải. Thời- gian như ngừng lại.Trái đất hầu như nứt nẻ ,khô cằn. Mọi sinh vật trên trái đất đang ước mơ một cơn gió nồm bay về để làm cho cái nóng mùa hè dịu bớt đi. Nhà thơ Bàng bá Lân diễn tả những  ý-nghĩa trên qua mấy dòng  thơ lục-bát sau:

              “Trưa hè bóng lặng nắng oi

                 Mái gà cục-cục tìm mồi bắt con.

                 Cổng làng vài chị gái non

                 Dừng chân uể-oải chờ cơn gió nồm”

                                                  (Cổng làng )

hay là:

             “Trời  lơ cao vút không buông  gió

                Đồng cỏ cào khô cánh lượt hồng

                Êm-đềm sóng lụa trơi trên lúa

                Nhạc ngưạ đường xa lắc tiếng đồng

 

 

               Quán cũ nằm lười trong sóng nắng

                Bà  hàng thưa khách  ngủ thiu-thiu

               Nghe mồ hôi chảy đầm như tắm

               Đứng lặng trong mây một cánh diều.”

                                                ( Trưa hè )

Và nếu lúc trời đang nóng nực  như rực lửa,lại có  một cơn gió nồm thổi về,mọi người đều cảm thấy mát rượi vui tươi như bao năm trời nắng hạn, bây giờ lại gặp mưa rào khiến cây cối tốt tươi, đua  nhau đâm chồi nẩy lộc. Chỉ một  ngọn gió nồm bay về lúc trời hè đang đứng gió, mọi người đều cảm thấy mình như đang được hồi- sinh nhờ một luồng dưỡng khí của trời đất, mây  nước. Vì thế khi thấy cơn gió nồm xuất hiện, ai ai cũng bon-chen để tìm cách hóng mát, ngõ hầu làm dịu bớt sự nóng-nực trong cơ-thể. Ta hãy nghe nhà thơ Nam-Trân diễn-tả cái nóng về đêm lúc cơn gió nồm xuất hiện qua những dòng thơ ngũ-ngôn sau đây:

            “Trời nóng  băm bốn độ

               Đèn ,sao khắp  đế-đô

               Mặt trăng vàng trỏn-trẻn

               Nấp sau nhành phượng khô

 

               Ba nhịp cầu trường  tiền

               Đứng dày người hóng mát

               Ngọn gió Thuận-an lên

               Aùo quần kêu sột-sạt.”

                       (Huế, đêm hè)

Hoặc bốn câu thơ 8 chữ sau đây của thi-sĩ  Anh Thơ cũng cho ta thấy cảnh gió nồm xuất hiện giữa mùa hè nóng-nực:

              “Trời trong biếc không qua mây gợn trắng

                 Gió nồm nam lộng thổi cánh diều  xa 

                 Hoa lựu nở đầy một vườn đỏ nắng

                 Lũ bướm vàng lơ-đảng lướt bay qua .”

                                       (Trưa hè )

Khi nói đến mùa hè, nếu chỉ đề-cập đến sự nóng –nực,đề-cập đến sự đứng gió, đến gió nồm mà quên để ý đến mấy tiếng kêu của những con ve là một điều thiếu sót lớn-lao. Chính điểm này mà nhiều nhà thơ đã không quên đưa tiếng ve sầu mùa hạ  vào trong thơ, làm cho những dòng thơ đượm đầy màu sắc u-buồn man-mác trước cảnh oi-bức của mùa hè.

Ta hãy nghe tiếng ve kêu sầu thảm khi mùa hè rực lửa đang về của nhà  thơ Nam-Trân qua những dòng thơ ngũ-ngôn sau:

                 “Lửa hạ bừng-bừng cháy

                   Làn ma trốt-trốt bay

                   Tiếng ve rè-rè mãi

                   Đánh đổ  giấc ngủ ngày.”

                          (Huế, ngày hè)

Hay  bốn câu thơ sau đây của thi-sĩ Bàng bá Lân cũng thấy nói đến kiếp ve sầu:

                  “Dưới gốc đa già trong vũng bóng

                    Nằm mát đàn trâu ngẫm-nghĩ nhai

                    Ve-ve rung cánh ruồi say nắng

                    Gà gáy trong thôn  những tiếng dài.”

Chính nhà văn  Nguyễn văn Vĩnh  trong bản dịch từ bài La Cigale et la fourmi của La Fontaine cũng có đề cập đến  con ve mùa hạ:

                 “Con ve sầu kêu ve-ve

                   Suốt mùa hè

                   Đến kỳ gió bấc  thổi

                   Nguồn cơn thật bối-rối .”

Và bốn câu thơ sau đây cũng đã nói đến con  ve sầu luôn luôn kêu như ai-oán não-nùng mỗi khi mùa hạ đến:

               “Nhưng ve sầu mùa hạ

                 Nghe buồn như tiếng tiêu

                 Kêu lên vài tiếng lạ

                 Sương rơi mối tình chiều.”

                        (Hạ Ái Khanh)

 

Tóm lại,không phải mùa hè là mùa nóng-nực nên người ta không làm thơ. Trái lại, mùa hè đã làm cho các nhà thơ thấy oi-bức nên phải cầm bút viết nên đôi dòng để diễn-tả sự oi-bức nóng-nực đó. Vì vậy mà qua thi-ca Việt-Nam, ta thấy mùa hè xuất-hiện cũng khá nhiều nhà thơ. Họ đã cố-gắng sáng-tác để lưu lại cho hậu-thế những tác-phẩm bất-hủ về sự nóng-nực của mùa hè .

 

                                                                                         Dương Viết Điền 

 

Thư từ liên lạc:  vuongtrungduongonline@yahoo.com
Copyright © 2006 vuongtrungduong
Last modified: 01/15/07