xuanloi

Home

Văn Học

Nghệ Thuật

Sinh Hoạt

Phiếm Luận

Diễn Đàn

Giải Trí

Thư Tín

Văn Học

Nghệ Thuật

Sinh Hoạt

Phiếm Luận

Trang Thân Hữu Thơ - Văn

Diễn Đàn

Giải Trí

Thư Tín



Nhạc sĩ Xuân Lôi

Một vì sao trong bầu trời Văn Học Việt Nam ở Hải Ngoại vừa đi vào cõi vĩnh hằng: nhạc sĩ Xuân Lôi.
Vào lúc 8 giờ sáng thứ Ba, ngày 29 tháng 8 năm 2006 tại bệnh viện Bobigny, Pháp, nhạc sĩ Xuân Lôi vĩnh biệt cõi trần, hưởng thọ 89 tuổi.
Vài giờ sau, Cali Weekly nhận được tin tức từ nhạc sĩ Lê Mộng Nguyện, anh chị Minh Hồ - Minh Hồ Đào và post lên trang web hai bài viết của nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên và bài viết của Bình Huyên về cuộc đời và tác phẩm của cố thi nhạc sĩ Xuân Lôi đã đóng góp trong nên Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam trong những thập niên qua. Nhạc sĩ Xuân Lôi còn là nhà thơ với nhiều thi phẩm được phổ biến rộng rãi.

Cali Weekly trích đăng tiểu sử của nhạc sĩ Xuân Lôi từ hồi ký của tác giả và của nhạc sĩ Trần Quang Hải cùng hai bài viết của nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên và bài viết của Bình Huyên về cuộc đời và tác phẩm của cố thi nhạc sĩ Xuân Lôi đã dày công đóng góp trong nên Văn Học Nghệ Thuật Việt Nam từ quê nhà và hải ngoại trong những thập niên qua.
Cảm ơn nhạc sĩ Lê Mộng Nguyên, nhạc sĩ Trần Quang Hải, anh chị Minh Hồ - Minh Hồ Đào đã chuyển cho Cali Weekly tin tức và bài vở để tưởng nhớ đến hình ảnh người quá cố.
Vương Trùng Dương

Tiểu Sử Nhạc Sĩ Xuân Lôi
(Trích trong Hồi Ký của tác giả)
Sinh ngày 21-10-1917 tại Hà Nội. Khi 6 tuổi tôi đã biết chơi các loại nhạc cụ của Tầu và các bài nhạc Trung Quốc, vì lúc đó có ban nhạc Tầu sang trình diễn rất hay. Ông cụ thân sinh ra tôi đã học thông thạo nhạc Tầu và đã lập ban nhạc, sau đo' dạy cho tôi biết các thứ nhạc cụ và các bài nhạc Trung Quốc. Tôi được đi theo để biểu diễn lần đầu tiên tại nhà Khai Trí Tiến Ðức, Hà Nội, đã được hoan nghênh nhiệt liệt.
Lúc 10 tuổi tôi được học nhạc Tây Phương, anh tôi dạy tôi nhạc lỵ Tôi đã mua các sách để học thêm. Tôi lúc đó đã biết xử dụng các nhạc cụ Tây Phương như: Mandoline, Clarinette, kèn Baryton, kèn Saxo Alto v.v..
Năm 1936, ông cụ có dịp đi Cao Mên, tôi đươc đi theo và đã mời ban nhạc lưu động Cao Mên đến hòa tấu. Tôi đã ghi nhạc và có dịp học thêm các nhạc cụ Cao Mên.
Năm 1940, ông cụ mua nhà tại Bao Vinh, Huế. Tôi lại có dịp học hỏi và nghiên cứu về nhạc Huế. Tôi và Xuân Tiên ( em tôi ) lại ra Hà Nội cùng làm cho các Dancing lớn nhỏ ở Hà Nội.
Năm 1942, anh em tôi đi theo ban Cải Lương Tố Như để vào Saigon nhân dịp có hội chợ, rồi ban Tố Như đi trình diễn lưu động lục tỉnh miền Nam. Tôi lại học thêm được nhạc Cải Lương Hồ Quảng v.v...
Năm 1943, ban Tố Như lại ra Hà Nội.
Năm 1944, anh em tôi thôi ban Tố Như và chơi cho các Dancing: Lucky Star, Moulin Rouge tại ngã tư Sở, rồi lại làm cho Dancing: Victory, Hôtel Splendide, Ciros, Taver Royal và chơi thêm nhạc classiquẹ Trong thời gian đó, tôi học thêm Violon, Guitar Hawaienne, Trống, Banjo Alto, grand Flute v.v...
Năm 1946, chúng tôi đi tản cư và lập ban nhạc Lôi Tiên, vẫn hoạt động về nhạc, đi lưu động khắp nơi. Ðến Phát Diệm mở phòng trà gọi là phòng trà Lôi Tiên rất đông khách, được hơn 1 tháng thì thời cuộc lộn xộn. Chúng tôi lại đi Ðống Năm, thuộc tỉnh Thái Bình, gặp ban cải Lương Bích Hợp. Chúng tôi lại cộng tác với ban này một thời gian ...
Năm 1949 và 1950, chúng tôi đi lên Việt Bắc tới Thái Nguyên. Anh em chúng tôi nhập vào ban Văn Hóa Vụ có đủ các ngành Văn Nghê Trưởng ban là Hoài Thanh. Có rất nhiều các nghệ sĩ nổi danh như cụ Phan Khôi, Tố Hữu, Thế Lữ, Ðào Duy Anh, Văn Cao, Ðoàn Phú Tứ, Nguyễn Ðình Thi, Nguyễn Xuân Khoát, Tô Vũ, Canh Thân, Quốc Dũng, Lê Hoàng Long v.v...
Anh em chúng tôi có: Xuân Thư, Xuân Oai, Xuân Lôi, Xuân Tiên, Xuân Khuê.
Văn Hoá Vụ lại dời đi Tuyên Quang, vào tận rừng sâu 70 cây số. Ban hội đồng Văn Hóa tổ chức ghi nhạc Chèo tập thể để giữ lại về sau có tài liệu, nếu mai một thì vẫn còn. Có cụ Nít là hát Chèo gốc, cụ chừng 70 tuổi vá có ông bà Năm Ngũ cũng hát Chèo gốc, chừng 55 tuổi. Rồi cụ Nít ngồi giữa hát, chung quanh các nhạc sĩ ghi nhạc Chèo, đồng thời tôi ghi nhanh nhất và đúng nhất, ban giám khảo mời tôi hàng ngày lên núi cho tĩnh mịch để ghi nhạc Chèo. Tôi đã ghi được trên 30 bài nhạc Chèo. Nhạc sĩ Tô Vũ đã mang tài liệu nhạc Chèo về Hà Nội để ở Viện Nhạc. Hiện nay, nhạc Chèo cuả tôi đã ghi chỉ còn xót lại 14 bài.
Thời gian đó tôi có làm một bộ trống bằng ống nứa, hình dáng trông rất lạ và đang làm đàn Contrebass, đàn Violocelle, đàn Xylophone. Cùng với Xuân Tiên đã nghiên cứu sáng chế ra các ống sáo từ 10, 12, 13 lỗ, bấm cả mười ngón tay. Có đủ các nửa giọng để chơi được nhạc Tây Phương và rất đúng nốt.
Còn chế ra sáo đệm có hợp âm ( accord ) để đệm cho ban nhạc chơi toàn sáo. Sáo đệm gồm có 16 ống sáo nhỏ và 3 ống sáo to. Ðang làm sắp hoàn thành thì chúng tôi phải về Hà Nội và sau đó bỏ luôn.
Năm 1951, chúng tôi đi Nam Ðịnh chơi nhâc cho Dancing Văn Hoa một thời gian 3 tháng rồi anh em tôi về Hà Nội làm cho các Dancing khác...
Chúng tôi hợp tác với các nhạc sĩ giỏi để tự làm lấy ở nhà hàng Le Coq d'Or, gồm 12 nhạc sÎ
Năm 1953, anh em tôi lại vào Saigon. Tôi làm tại Dancing Kim Sơn, Bồng Lai, Mỹ Phụng, Văn Cảnh; các phòng trà Hoà Bình, Trúc Lâm, Kim Ðiệp; các Ðại Nhạc Hội rạp Thanh Bình; đài phát thanh Pháp Á, đài Saigon, đài Tiếng Nói Quân Ðội, đài Tiếng Nói Tự Do, đài Truyền Hình, thu điã thu băng v.v...
Tôi đã nhận phụ trách 3 ban nhạc một tuần, mỗi ban lối chơi khác nhau, tại đài Saigon và là trưởng ban nhạc Hương Xa, chơi toàn nhạc Jazz, hát lời Việt tại đài Tiếng Nói Quân Ðội.
Năm 1958, Bộ Thông Tin Văn Hóa tổ chứcthi sáng tác nhạc vui tươi cho toàn quốc. Tôi đã đoạt giải nhất với bài "Tiếng Hát Quê Hương". Bộ Trưởng Thông Tin Văn Hóa Trần Chánh Thành trao giải thưởng và chụp hình đăng báo.
Năm 1961, đài Tiếng Nói Quân Ðội cũng tổ chức cuộc thi sáng tác nhạc vui tươi lành mạnh. Tôi lại đoạt giải nhất bài " Bài Hát Của Người Tự Do ".
Năm 1966, bắt đầu có đài Truyền Hình. Các ban nhạc mời tôi chơi nhạc một tuần 3, 4 lần. Sau đó tôi chỉ chơi cho ban Tiếng Tơ Ðồng của Hoàng Trọng và ban Tuổi Xanh của Kiều Hạnh. Cùng năm đó tôi làm tại nhà hàng Maxim's do Hoàng Thi Thơ tổ chức Văn Nghệ Ca Vũ Nhạc Kịch theo lối trình diễn Quốc Tế như: Moulin Rouge hoặc Casino ở Paris. Ban nhạc có 10 người do tôi điều khiển.
30 tháng 4 năm 1975, Cộng Sản xâm chiếm miền Nam.
Năm 1976, họ mời tôi chơi nhạc Dancing để phục vụ khách nước ngoài tại nhà hàng Rex ( sau họ đổi là Bến Thành ). Cùng năm, tôi sáng chế ra một loại đàn lạ, lảm toàn ống lon sắt, xếp thành 3 hàng, có giọng ngũ cung và nửa giọng. Chơi được tân nhạc và nhạc ngoại quốc từ bài chậm đến bài nhanh. Ðàn có 39 nốt được đặt tên Ðàn XuânLôiPhone; làm xong 20-07-1976. Nhạc sĩ Cao Thanh Tùng đã xin tài liệu và chụp hình để đăng báo Tin Sáng ngày 17-10-1979.
Nhạc sĩ Y Vân cũng mời thu thanh đàn Xuanloiphone cho film hoạt họa. Tôi cũng sáng chế ra đàn khác làm bằng ống nứa lớn cũng xếp thành 3 hàng theo lối riêng. Ðàn có 28 nốt để đánh đệm cho ban nhạc nghe cũng êm trầm giống như đàn Contrebass. Ðàn được đặt tên là Melobass. Vì không đủ phương tiện cho nên đàn làm dở chưa xong.
1987, gia đình tôi chính thức đi Phap. Tôi lại tiếp tục làm lại đàn Xuanloiphone và xong ngày 31-12-1991. Sau đó tôi đã tăng cho Musée de l'Homme ở Paris cùng với 2 ống sáo 10 và 13 lỗ.
Ở Phap 11 năm tôi vẫn choi nhạc cho các Hội Ðoàn hoăc các nơi Ca Nhạc Văn Nghệ.
Ngày 7 tháng 4 năm 1996, tôi tổ chức buổi văn nghệ ca nhạc chủ đề " Tiếng hát quê hương" nhạc tiêu biểu của Xuân Lôi và sách dạy " Tự học đàn Tranh ".
Ngày 4 tháng 5 năm 1997, tôi hẹn cùng Xuân Tiên qua Mỹ găp nhau. 07-06-1997, ông Như Hoàng, giám đốc đài phát thanh Việt Nam FM tại Cali đã tổ chức buổi văn nghệ chủ đề " Ngày Xuân Lôi Xuân Tiên " để biểu diễn nhạc của Xuân Lôi Xuân Tiên ra mắt chào mừng cộng đồng Việt Nam tại San Jose. Kết quả thành công rực rỡ. Hôm sau tôi trở về Pháp.
Ngày 7 tháng 9 năm 1997, tôi lại tổ chức văn nghệ ca nhạc chủ đề " Hạc vàng trong nắng chiều " để ra mắt tập thơ đầu tay và cùng chung với thi sỉ Hoàng Minh Tâm. Với sự giới thiệu cua nhạc sĩ Trần Quang Hải, dân tộc nhạc học gia của trung tâm quốc gia nghiên cứu khoa học Phap.
Ðã nhận huy chương danh dự và có tên trong " The International Directory of Distinguished Leadership American Biographical Institute ". Với sự học hỏi và kinh nghiệm nhiều năm, tôi đã biết chơi và xử dụng được 27 loại nhạc cụ Viet Nam, Trung Hoa và Âu Mỹ.
Xuân Lôi
Paris 14 tháng Giêng năm 1999


Vài Hàng Tiểu Sử Nhạc Sĩ Xuân Lôi
Nhạc sĩ Trần Quang Hải

Nhạc-sĩ Xuân-Lôi sinh ngày 17 tháng 10, 1917 tại Hà-Nội. Thân-phụ ông là cụ Phạm-xuân-Trang, cũng là nhạc-sĩ, từng theo học nhạc cổ Trung-quốc với các ban-nhạc Tàu và cũng có lập ban-nhạc đi trình-diễn. Trong nhà có tấ cả là 6 anh em : Xuân-Thư, Xuân-Oai, Xuân-Lôi, Xuân-Tiên, Xuân-Khuê và Xuân-Tuấn. Khi còn nhỏ, Xuân-Lôi đã nắm vững kỹ-thuật nhạc-khí Tàu và thông-thuộc bài bản Tàu.
Buổi trình-diễn đàu-tiên trước công-chúng của nhạc-sĩ Xuân-Lôi tại Khai-Trí Tiến-Đức rất thánh-công. Năm 10 tuổi ông học nhạc-lý, học nhạc-khí tây-phương như: Măng-cầm (Mandoline), kèn saxo baryton, rồi kèn saxo alto, hắc tiêu (Clarinette).
Năm 1936, ông theo cha sang Cao-Miên, trình-diễn và lợi dụng cơ-hội này ghi chép 30 bài ca Cao-Miên và học cách đàn nhạc khí Cao-Miên của dàn nhạc Pinpeat ( khong vong, roneat, tro, pey or v.v.....).
Năm 1940, người cha của ông định-cư tại Bao-Vinh (miền Trung) nên ông co dịp làm quen với nhạc Huế. Sau đó ông cùng người em là nhạc-sĩ Xuân-Tiên ra Hà-Nội cộng-tác với các vũ-trường để sinh sống.
Năm 1942, ông và người em, nhạc-sĩ Xuân-Tiên, đi theo đoàn cải-lương Tố-Như vô Sài-gòn nhân-dịp hội chợ trình-diễn và lưu-diễn khắp lục-tỉnh miền Nam. Nhờ vậy nhạc-sĩ Xuân-Lôi học hỏi thêm nhạc cải-lương và các điệu hồ-quảng.
Năm 1943, đoàn cải-lương Tố-Như trở ra Bắc. Ông rời gánh và năm 1944, hai anh em ông đàn cho các vũ-trường Lucky-Star, Moulin Rouge tại ngã tư Sở, rồi tại vũ-trường Victory, hotel Spendide, Taverne Royale ở Hà-Nội. Trong thời-gian này, ông học thêm vĩ-cầm (Violon), hâ-ut-cầm (Guitare Hawaienne), trống, đàn banjo alto v.v....
Trong thời-gian tản-cư ( khoảng 1946 ), Xuân-Lôi và Xuân-Tiên lập ban-nhạc Lôi-Tiên đi diễn lưu-động và đàn cho gánh cải-lương Bích-Hợp.
Từ năm 1949 tới 1950, hai anh em lên tận vùng Thái-Nguyên nhập vào ban văn-hoá-vụ với trưởng ban là Hoài-Thanh. Ông có dịp gặp-gỡ các văn-nghệ-sĩ nổ tiếng như: Phan-Khôi, Tố-Hữu, Thế-Lữ, Văn-Cao, Canh-Thân, Lê-Hoàng-Long, Quốc-Vũ, Nguyễn-Tuân.
Trong thời gian ở Thái-Nguyên, ông đã ký-âm mấy chục ca-khúc dân-tộc Chèo thiểu-số. Ông đã cùng Xuân-Tiên nghiên-cứu cách làm ống sáo 10 lỗ và 13 lỗ, có đủ các bán cung để có thể thổi các bản nhạc Tây-phương. Ông chế các ống sáo từ do, re, mi, fa, sol, la, si. Ông còn chế-biến với ống nứa để làm nhạc-khí khác như bộ trống nứa .
Năm 1951 hai anh em đi Nam-Định làm việc ở dancing Văn-Hoa. Ít lâu sau với một thành-phần 12 nhạs-sĩ, ông cùng họ làm việc tại nhà-hàng Le Coq d'Or.
Năm 1953, ông vào Sài-gòn làm việc tại vũ-trường Kim-Sơn, Bồng-Lai, Lê-LAi, Mỹ-Phụng, Văn-Cảnh. Rồi làm đài phàt-thanh Pháp-Á, đài Sài-gòn, đài Tiếng noi Tự-Do, đài tiếng nói Quân-Đội, lập ban nhạc lấy tên Hương-Xa, chuyên đàn nhạc jazz lời Việt.
Năm 1958, nhạc-sĩ Xuân-Lôi đoạt giải nhất với bản Tiếng hát quê-hương do ông bộ trưởng Trần-chánh-Thành trao tặng. Năm 1961, ông lại đoạt giải nhất qua bài Bài hát của người Tự-Do trong cuộc thi sáng-tác của đài Tiếng nói Quân-Đội.
Khi có đài truyền-hình, ông có cộng-tác, chánh với ban Tiếng Tơ-Đồng và ban Tuổ-Xanh. Cho đến trước khi mất Sài-gòn, ông điều-khiển ban nhạc tại nhà-hàng Maxim's do Hoàng-thi-Thơ tổ-chức văn-nghệ theo kiểu quốc-tế.
Trong thời gian sau thang 4 năm 1975 sống với cộng-sản, nhạc-sĩ Xuân-Lôi có sáng-chế ra một cây đàn làm bằng lon sắt co 39 lon tức 39 nốt nhạc. Đàn được đặt tên là Xuanloiphone và thực-hiện xong ngày 20 tháng 7, 1976.
Nhạc sĩ Thanh-Tùng chụp hình làm tài-liệu và nhạc-sĩ Nguyễn-xuân-Khoát viết bài trên báo Tin-Sáng ngày 17 tháng 10,1979 về nhạc-khí này. Ông có sáng-chế một nhạc-cụ khác bằng nứa 29 nốt gọi là Mélobasse. Đàn Mélobasse chưa thực hiện xong vì thiếu phương-tiện.
Ngày 2 tháng 11, 1987, nhạc-sĩ Xuân-Lôi cùng gia-đình sang định-cư tại Pháp.
Nhạc sĩ Xuân-Lôi còn lại 27 ca-khúc, trong khi nhạc sĩ Xuân-Tiên còn lại 32 bài hát, trong số đó có bài Tình Bắc Duyên Nam là nổi-tiếng nhứt. Đặc-biệt là hai anh em đều sử-dụng ăm-giai ngũ cung để sáng tác nhạc.
Tôi có dịp gặp nhâc-sĩ Xuân-Lôi và mời anh vào thăm viện bảo-tàng Musée de l'Homme. Anh có tặng cho viện bảo-tàng hai cây sáo để tàng trữ. Tôi có giới-thiệu anh vào một quyển loại Who's Who mang tên là The International Directory of Distinguished Leadership dể ghi giữ tiểu-sử của anh. Trong thời gian ở Pháp, anh có làm lại cây đàn Xuanloiphone hòn tất vào ngày 31 tháng 12, 1991. Anh có biểu-diễn cho tôi nghe, có chụp hình lưu-niệm.
Thỉnh-thoảng anh góp mặt vào những buổi sinh-hoạt cộng-đồng Việt tại Paris.
Nhạc sĩ Trần Quang Hải, Paris



Nhạc Sĩ Lê Mộng Nguyên
Cảm nghĩ về Xuân Lôi Thi Sĩ
Nhân dịp Ông ra mắt sách «Hồi ký nhạc sĩ Xuân Lôi»

Chủ nhật 23/04/2006 tại Giáo Xứ Việt Nam
38 rue des Épinettes 75017 PARIS, từ 14 đến 18 giờ


Kính thưa quí vị,
Các bạn thân mến,

Tôi đã nói tóm tắt (trong «Thay Lời Tựa ») cuộc đời văn nghệ sĩ của Xuân Lôi bắt đầu từ năm 6 tuổi (1923) cho đến nay (2006), dài tới 83 năm : Như thế có nghĩa là « Thời đại Xuân Lôi trên hai thế kỷ 20 và 21 còn dài hơn triều đại của Đại đế Louis XIV ở Pháp (xin nhắc lại, nhưng chắc ai cũng biết : Vua Mặt Trời lên ngôi năm 1643 lúc 5 tuổi, mất năm 1715, sau khi trị vì tròn 72 năm)… Đời của Xuân Lôi (còn nhiều thập niên nữa) là một cuộc đời nhân trí VN hoàn toàn phụng sự văn nghệ thuật nước nhà. Qua lời Tựa, các bạn chắc đã ý thức về Xuân Lôi, dưới dáng vẻ nghiêm nghị, quả thật là một nhạc sĩ đa tình, đa cảm, nhất là lúc ông tưởng nhớ cố hương từ đất khách quê người (trong Nhạt Nắng : Lumière crépusculaire du soir) :

Tôi thương miền quê
Nhớ hoàng hôn trên đất xưa
Nghe tiếng tiêu mơ màng chiều hè
Tôi yêu người xưa
Áo nâu hương duyên thật thà
Đời mặn nồng hồng lên đôi má…

…………………………………………………..

Hoàng hôn phai nắng
Chân trời xa vắng
Còn đâu tiếng tiêu buông
Chiều tà mênh mang
Thoáng bên đồi nương
Có tiếng ai thở than

Tôi thương làng xưa
Mái nghèo không manh liếp che
Tia nắng phai mau ngoài đầu hè
Tôi thương miền quê
Khóm tre xơ xác tiêu điều
Người buồn u uất ôm tình sâu

Bài thơ Nhạt Nắng đã trở thành bài ca Nhạt Nắng mà nhà thơ Đỗ Bình đã nói trong « Chiều Văn Nghệ Maisons-Alfort » ngày thứ bảy 21/08/2005 tại nhà đôi uyên ương nghệ sĩ Minh Cầm - Phạm Đình Liên, là một « nhạc phẩm vang bóng một thời của Xuân Lôi ». Theo tôi, Nhạt Nắng trước hết là một bài thơ rất lãng mạn nếu ta ý thức như Baudelaire… Qui dit romantisme dit art moderne, - c’est-à-dire intimité, spiritualité, couleur, aspiration vers l’infini : « Nói đến lãng mạn tức nói đến nghệ thuật hiện đại, - nghĩa là nội tâm, tâm linh, màu sắc, nguyện vọng hướng về cõi không cùng ». Có đôi bài mà tôi vừa đọc lại trong thi tập Hạc Vàng của Xuân Lôi in chung với tập Nắng Chiều của nhà thơ nữ Hoàng Minh Tâm, tại Paris năm 1997, chứa đựng hồn thơ và ý nhạc đượm màu thời gian và ước vọng hư vô… Chẳng hạn khi nhà thơ lắng nghe… Tiếng Hát Quê Hương (Thơ và Nhạc Xuân Lôi, Giải Nhất 1958 dưới thời Đệ Nhất Cộng Hòa) :

Ngàn muôn câu thơ câu hò
Hay bài ca trên lúa
Nhưng sao cho hết tình ta
Yêu non nước ngàn hoa

Có khi thấy mình như từ lâu
Biết bao nỗi yêu thương trong giòng máu
Nên nhớ nhiều, bao mái đầu
Mong cho yên vui dài lâu

Đi tìm thơ… Trên miền quê
Và bài ca, bài ca sông núi…

Cùng theo một ý niệm, và trái lại với Félix Arvers, nhà thơ Xuân Lôi suy ngẫm về “ Tình Yêu Muôn Thuở…’’ một cách nhẹ nhàng, như làn gió thoảng qua :

Tình yêu vương vấn tim ta
Xuân đi nhớ cảnh lìa xa, xuân về
Hoa xuân nở khắp muôn bề
Tỏa hương thơm ngát chẳng hề tiếc thương…

Như cụ Song Thái Phạm Công Huyền đã viết trong “Lời Giới Thiệu “ thi tập Hạc Vàng Trong Nắng Chiều : “Tập thơ của ông (XL), gồm mọi thể thơ, đã nói lên mỗi tình ý, nào nhớ nước thương nòi, nào nền hiếu thảo nếp gia phong, nào tập quán dị đoan, nào tả cảnh, tả người, lại còn đi cả vào đạo pháp nữa, thực là hoàn toàn đầy đủ “. Nhớ nước thương nòi, là kẻ sống kiếp lưu vong, ai mà không tưởng đến ? Xuân Lôi đã chứng minh tâm tình của mình qua mấy vần thơ lãng mạn nói trên. Ông cũng là một người con hiếu thảo :

Nay con thành đạt là nhờ mẹ
Đức độ bao la để cho con
Lòng con ghi tạc ơn của mẹ
Nhớ thương yêu quí mẹ suốt đời

Thời gian mau chóng ngày tháng trôi
Con xin tâm niệm trời ban phước
Trả ơn phụng dưỡng người mẹ hiền
Cũng chưa xứng đáng tình mẹ thương (Tinh Thương Của Mẹ, HVTNC tr. 17)
Câu thơ không chải chuốt, nhưng đượm tình bao la. Cũng như trong “Thương Người Ở Lại ’’ (HVTNC tr.15)

Buồn khi tưởng nhớ bên nhà
Nhớ người nhớ cảnh gọi là quê hương
Lòng con xao xuyến vấn vương
Dù cho xa cách vẫn thương quê nhà

Để tiếp tục cảm nghĩ về thơ Xuân Lôi - vì đời Xuân Lôi, một nhà soạn nhạc lừng danh, một nhà phát minh nhạc cụ có biệt tài, một nhạc thủ hầu hết mọi thứ đàn, một nhà ghi nhạc theo lời hát, một nhạc trưởng đầy kinh nghiệm, tôi đã trình bày ngắn gọn trong “Thay Lời Tựa “ của Hồi Ký từ tr. 3 đến tr. 14, sau khi đọc sách mà Nhạc Sĩ Phạm Xuân Lôi đã viết với lối hành văn bình dị rõ rang, xong ngày 15/06/2000 - tôi xin trích bốn câu sau từ bài Mười Thương (tr. 16, HVTNC) để chứng tỏ nhà thơ sinh trưởng trong một gia đình nền nếp, thuần phong mỹ tục :

Một thương lễ giáo trong nhà
Hai thương Đạo Đức gọi là tại gia
Ba thương hiếu thảo Mẹ Cha
Không nề quản ngại Mẹ Cha tuổi già (HVTNC, tr. 16)

Đời của Xuân Lôi, ngoài sứ mệnh phụng sự văn nghệ thuật nước nhà, còn phụng sự tình YÊU (tr. 36, HVTNC) mà để chấm dứt và kết luận, tôi xin đọc toàn vẹn thi bản :

Yêu từ khi mới biết yêu
Yêu bầy trẻ nhỏ, bao nhiêu người già
Yêu thương Cha mẹ, Ông Bà,
Yêu anh, yêu chị còn là yêu em
Yêu chồng yêu vợ đã quen
Yêu luôn con cháu, yêu xen họ hàng
Yêu sang bè bạn đàng hoàng
Yêu thôn, yêu xóm, yêu làng năm xưa
Yêu từ cây, cỏ lưa thưa
Yêu mây, yêu gió, nắng mưa thuận hòa
Yêu hoa tươi nét đậm đà
Yêu trăng sao sáng soi nhà bốn phương
Yêu nhiều lưu luyến vấn vương
Yêu về đất nước quê hương xa vời
Yêu người, yêu vật trên đời
Yêu là tất cả lòng người hay yêu
(YÊU, HVTNC tr. 36)

Xin cảm ơn quí vị.

Lê Mộng Nguyên
Paris, ngày 23 th.04-2006


Chiều Thu trong cuộc đời nghệ sĩ Xuân Lôi
Bình Huyên
(Đại Chúng, số 112, 15 tháng 12 năm 2002)

Chúc mừng Quí Hữu Phạm Xuân Lôi
Xà Vương tuổi đã tám-lăm rồi
Un đúc rừng thơ vàng cánh hạc
Âu ca bể nhạc rực kim khôi
Non cao nước rộng đi không mỏi
Lối thẳng đường xa bước chẳng thôi
Ôm trọn thương yêu cùng ngưỡng mộ
In vào sự nghiệp đã lên ngôi,...Nếu quí vị độc giả muốn hiểu rõ bài thơ chúc thọ này, xin trở lại mạng lưới của Daichung.com, tìm số báo Đại Chúng 103, sẽ thấy ở cột Mục Lục bên phải, có bài nói về Xuân Lôi - Xuân Tiên. Hoặc xin hãy mở báo giấy Đại Chúng số 103 phát hành từ 01 đến 15 tháng 08 năm 2002, tìm trang 99, cũng sẽ thấy bài viết về người nghệ sĩ tài danh này cùng em trai của ông.
Quả vậy, nghệ sĩ Xuân Lôi sinh năm 1917, thuộc tuổi Đinh Tỵ
Trai Đinh, Nhâm, Quí, thì tài,...
Năm 1997, ông xuất bản tập thơ nhan đề "Hạc vàng trong nắng chiều" chung với nhà thơ nữ Hoàng Minh Tâm. Tuy nhiên, một trời âm nhạc của Xuân Lôi đưa ta ngược dòng đời về năm 1958. Thời gian đó, khi mà một số lớn chúng ta còn ngồi trên ghế nhà trường, nghệ sĩ Xuân Lôi đã bắt đầu tung hoành trong giới văn nghệ sĩ, giật giải khôi nguyên với tác phẩm ca nhạc "Tiếng hát quê hương", và đã nhận phần thưởng từ tay bộ trưởng Trần Chánh Thành trao tặng.
Chỉ vài nét chấm phá trong cuộc đời ngườI nghệ sĩ đã thành danh cũng đủ giúp cho Trọng Bình và Thùy Huyên sáng tác bài thơ "CHÚC THọ" trên đây. Tác phẩm được làm theo thể thơ bảy chữ tám câu, mà từ câu thứ hai đến câu thứ tám, mỗi âm đầu tiên chắp lại thành hai chữ XUÂN LÔI, để kỷ niệm ngày lễ sinh nhật thứ 85 và cũng là năm thứ 65 sinh hoạt văn hoá nghệ thuật của người nghệ sĩ tài ba này.
Ngày sinh của nhạc sĩ Xuân Lôi là 21 tháng 10, năm nay rơi vào Thứ Hai, nên ngày lễ sinh nhật của ông được tổ chức vào ngày Chủ Nhật, trước một ngày. Trưởng ban tổ chức, thi sĩ Đỗ Bình cùng phu nhân nghệ sĩ Thúy Hằng, đã phải thay đổi địa điểm tổ chức trong cùng thành phố Vitry-sur-Seine, ngoại ô phía nam Paris. Lý do là nửa tháng trước ngày đã định, số người trả lời tham dự đã vượt quá khả năng chứa đựng đối với địa điểm thứ nhất.
Phòng Khánh Tiết chung cư lộng lẫy toạ lạc tại số 6 đường Montebello bắt đầu tấp nập khác thường từ trước buổi trưa. Trọng Bình và Thùy Huyên ở trong số những người đầu tiên bước vào căn phòng dài rộng, thoáng mát, đầy ánh sáng mặt trời êm dịu của muà Thu chiếu qua lớp khung cửa kính cao vòi vọi. Như thường lệ, Bình Huyên mang theo mấy chục cuốn báo Đại Chúng số 105 và 106 để trao tặng cho những vị đến trước, từ bàn tay nhanh nhẹn nhưng trân trọng của nữ sĩ Thùy Huyên kèm theo nụ cười như hoa nở cùng lời nói nhẹ nhàng trong sáng muôn thuở của nàng :
Xin tặng quí vị cuốn báo Đại Chúng từ Hoa Kỳ mới gửi qua.
Trọng Bình đứng cạnh vợ, gần chiếc bàn dài trên trưng bày la liệt những tác phẩm để đời của nghệ sĩ Xuân Lôi, tiếp chuyện các văn nghệ sĩ trong khi Thùy Huyên chăm chú nhận xét từng khuôn mặt để khỏi trao báo lần thứ nhì cho cùng một vị. Trọng Bình và Thùy Huyên có dịp trao đổi với một số văn nghệ sĩ, như bác sĩ kiêm thi thĩ Phương-Du Nguyễn Bá Hậu, nghệ sĩ Bích Thuận và phu quân Émile Hiếu, nữ văn sĩ kiêm ca sĩ Vân-Hải cùng phu quân Tôn Thất Vinh, nhiếp ảnh gia Huỳnh Tâm, nhiếp ảnh gia Đặng Vũ Chính, dược sĩ kiêm ca nhạc sĩ Nguyển Đình Tuấn và gia đình, bà Tường Loan cùng phu quân, ca sĩ Thanh Hùng (vắng bóng đã lâu vì lý do sức khoẻ), giáo sư thi sĩ nhạc sĩ Mạnh Bích và phu nhân, nhạc sĩ Anh Huy và phu nhân, nghệ sĩ Vĩnh Ấn.
Từ trái qua phải : Nghệ sĩ Trần Nghiã Hiệp, nhạc sĩ Ngân Đoài, ca sĩ Phạm Đăng,
nghệ sĩ Thúy Hằng, giáo sư nghệ sĩ Bích Thuận, nhạc sĩ Xuân Lôi, nhạc sĩ Anh Huy, danh ca Cao Thái, nhạc sĩ Tâm Bicanou.
Thi sĩ Đỗ Bình bước vào phòng Khánh Tiết một mình.Anh vừa vội vàng bắt tay Trọng Bình và Thùy Huyên, vừa nói : Thúy Hằng đang kiếm chỗ đậu xe.
Một lúc sau, Thúy Hằng tươi trẻ hiền hậu trong chiếc áo dài màu tím bước vào. Chị lại gần Thùy Huyên, cũng trong chiếc áo dài Việt Nam mầu hồ thủy lấp ló trong tà áo len dài màu xanh đen khoác ngoài. Hai người nắm tay, ôm nhau, trao đổi những chiếc "bisous" thân ái. Trọng Bình cũng gật đầu, mỉm cười nhìn hai người đẹp đang tô vàng rắc ngọc cho khung cảnh ấm cúng của buổi họp mặt lịch sử thêm phần thân mật mặn mà.
Giữa trưa, nghệ sĩ Xuân Lôi cùng phu nhân tới phòng Khánh Tiết. Ông bà được con cháu vây chung quanh. Cũng vầng trán cao, cặp mắt tinh anh, nụ cười đầy thiện cảm, người nghệ sĩ lão thành này niềm nở bắt tay quan khách, bạn bè, cộng tác viên,... Một số quan khách thân ái trao trước cho người nghệ sĩ những tặng phẩm sinh nhật. Trọng Bình và Thùy Huyên cũng tiến gần, trao tặng gói quà sinh nhật của họ dành cho nghệ sĩ Xuân Lôi.
Trong căn phòng dài, hai dãy ghế được xếp đối mặt nhau, chừa một khoảng trống ở giữa làm sân khấu. Trên tường có treo banderole ghi hai dòng chữ mừng sinh nhật 85 và 65 năm sinh hoạt văn hoá của nghệ sĩ Xuân Lôi. Một giàn nhạc hùng hậu với nhiều nhạc cụ cùng dụng cụ phát âm tối tân đang được các nhạc sĩ và chuyên viên chuẩn bị. Sát những khung cửa kính hướng ra khoảng sân bát ngát là hai dãy bàn tiệc dài trải khăn trắng đang được những bàn tay khép léo của các bà các cô sắp đặt những món ăn thịnh soạn đãi khách.
Khi mọi người an toạ, Bình Huyên nhận thấy sự có mặt của bác sĩ nhà văn nhà thơ Văn Bá cùng phu nhân Sylviane, giáo sư Võ Thu Tịnh, bác sĩ ca sĩ Phạm Đăng Thiện và phu nhân, nhà thơ Hoàng Minh Tâm, nhà báo Tô Vũ, hoạ sĩ Nguyễn Đức Tăng, giáo sư Nguyễn thị Hoàng, giáo sư Trần văn Quới, tiến sĩ Trần Huy Ngọc Hoa, bác sĩ Ngọc Giao, luật sư Dương Minh Châu, các ca sĩ Pauline Ngọc và Thúy Vạn, nhạc sĩ Tâm Bicanou, nhạc sĩ Nguyễn văn Hạnh, nhạc sĩ Xuân Giao, hoạ sĩ Việt Hồ, ...
Sau khi nhà thơ Đỗ Bình thay mặt Ban
Tổ Chức nói lý do buổi họp mặt, và nữ nghệ sĩ Thúy Hằng đọc quá trình văn học nghệ thuật của nhạc sĩ Xuân Lôi, ngườI nghệ sĩ tài hoa cầm máy vi âm ngỏ lời cám ơn các trưởng thượng, bạn bè văn nghệ sĩ, họ hàng cùng con cháu. Nhạc sĩ Xuân Lôi đặc biệt cám ơn năm vị : Giáo sư Trần văn Quới đã giúp ông và gia đình có căn phòng khánh tiết để tổ chức buổi lễ mừng sinh nhật, hoạ sĩ Nguyễn Đức Tăng đã giúp in thiệp và vẽ chữ lên vải treo tường, thi sĩ Đỗ Bình giúp tổ chức cùng điều khiển chương trình văn nghệ, ông Đặng Vũ Chính giúp quay vidéo, chị Kim Hoàng đã làm các món ăn trưa.
Nhạc sĩ Xuân Lôi chơi đàn "Xuân-Lôi Phône"
Ông Nguyễn Như Giác điều khiển nghi lễ cổ truyền. Hội Thanh Thiếu niên Bắc Paris biểu diễn bài múa dâng hoa, nhịp nhàng uyển chuyển. Đoạn, họ hàng con cháu bằng hữu lên chúc thượng thọ nhạc sĩ Xuân Lôi.
Để mở đầu chương trình sinh hoạt văn học nghệ thuật, ban nhạc hoà tấu bản Espacana Cani trong khi nhạc sĩ Xuân Lôi đánh nhịp bằng castagnette.
Giáo sư nghệ sĩ Bích Thuận thay mặt anh chị em văn nghệ sĩ tặng hoa cho nhạc sĩ Xuân Lôi và phát biểu cảm tưởng. Trong số các vị lên trao cho người nghệ sĩ những lời chân tình phải kể giáo sư Võ Thu Tịnh, ca sĩ Phạm Đức, nhạc sĩ Trịnh Hưng, nhạc sĩ Mạnh Bích. Xem kẽ vào những ý kiến phát biểu đậm đà là một bài thơ do bà Thiên Định ngâm tặng nhạc sĩ Xuân Lôi.
Trọng Bình và Thùy Huyên được mời lên đọc thơ. Sau khi ngỏ lờI chào quan khách, các trưởng thượng và các bạn, Trọng Bình giới thiệu bài thơ "CHÚC THọ" như đã nói ở phần đầu bài viết này, với nghệ sĩ Xuân Lôi cùng phu nhân ngồi giữa sân khấu hướng về cử toạ. Bài thơ này được đọc theo trí nhớ, vì bản gốc đã được gài vào trong cuốn sổ Lưu Niệm, bên cạnh các dòng thủ bút của toàn thể quan khách. Sau khi bài thơ được đọc xong, nghệ sĩ Xuân Lôi đứng lên hân hoan bắt tay và cám ơn hai vợ chồng văn thi sĩ Bình Huyên.
Để thay đổI không khí, ca sĩ Lệ Thanh biểu diễn bài "Bài hát của Người Tự Do" của Xuân Lôi. Ca sĩ Phạm Đăng biểu diễn bài "Về làng cũ" của Xuân Lôi. Hai nữ ca sĩ rất trẻ Tuấn Phương và Triều Châu song ca bài "Tiếng đàn". Nhà văn nữ Vân Hải hát bài "Thương về quê hương" của Xuân Lôi. Nhạc sĩ Ngân Đoài hát bài "Bến Giang Đầu" của Lê Trọng Nguyễn. Danh ca Thanh Hùng trình bày bản "Mộng vàng" của Đỗ Bình. Sau bao năm không gặp mặt, cử toạ được thưởng thức bài "Mexico" của Evan Joanness rộn ràng tươi vui do danh ca Cao Thái biểu diễn.
Không khí vui nhộn dịu đi với những lời phát biểu sau cùng của nữ thi sĩ Hoàng Minh Tâm, bác sĩ thi sĩ Phương Du, và nhà thơ Bồng.
Buổi họp mặt 65 năm sinh hoạt văn học nghệ thuật nhân ngày sinh nhật thứ 85 của thi nhạc sĩ Xuân Lôi nhẹ nhàng chấm dứt, khi bóng tối cùng hơi lạnh buổI chiều đầu Thu trong vùng Vitry-sur-Seine toả nhanh bên ngoài những khung cửa kính mà bên trong còn tràn ngập ánh sánh, âm thanh, và tình người lưu vong biệt xứ vô cùng đậm đà ấm áp, vương nhiều lưu luyến bâng khuâng...Bình Huyên.
Bình Huyên
(Mùa thu Nhâm Ngọ năm 2002)

Cuộc tương phùng giữa bốn nhạc sĩ lão thành:
Xuân Lôi, Trịnh Hưng, Mạnh Bích và Lê Mộng Nguyên trong... Chiều Văn Nghệ Maisons-Alfort
(Thứ Bảy 21/08/2004 tại nhà Minh Cầm - Phạm Đình Liên)

Lê Mộng Nguyên

Để kéo dài cuộc ra mắt CD Việt Nam Mến Yêu mà tôi đã giới thiệu với nhiều lời ưu ái trong Chiều Văn Học & Nghệ Thuật ngày 13/06/2004 (do nhà thơ Đỗ Bình đảm nhiệm) tại FIAP, Quận 13, Paris (x. Nghệ Thuật số 124, Th. 07-2004), ông bà Phạm Đình Liên đã tổ chức một buổi họp mặt thân mật nhưng đường hoàng (một bữa ăn trưa hào phóng, do phu nhân tự nấu bếp theo kiểu Á Đông trước khi chương trình ca nhạc bắt đầu vào khoảng 15 giờ) tại tư thất cao rộng và trang nhã của đôi uyên ương (ở Maisons-Alfort, ngoại ô Paris cách trung tâm kinh thành ánh sáng độ chừng 7 cây số), ngày thứ bảy 21 tháng 08-2004, với một kỳ công chưa bao giờ có: sự hiện diện của bốn nhạc sĩ (lão thành) trú ngụ tại Pháp: Xuân Lôi, Trịnh Hưng, Mạnh Bích (cùng phu nhân Bích Khuê) và Lê Mộng Nguyên (cùng phu nhân Nicole), và nhiều thân hữu (còn tươi trẻ) như nhạc sĩ Trần Văn Toàn, thi nhạc sĩ Đỗ Bình (chủ tịch Câu Lạc Bộ Văn Hóa Paris), nữ ca sĩ Đỗ Quyên và nữ ca sĩ nghệ sĩ diễn ngâm Thúy Hằng (phu nhân Đỗ Bình).
Đây là một dịp cho tôi được hàn huyên (bằng song ngữ Pháp Việt) và kế đó, đi sâu vào hiểu biết những bạn đồng liêu, đồng điệu trong ngành sáng tác âm nhạc lẫy lừng trong và ngoài nước, điển hình một thời thanh bình và loạn lạc đã qua... Trên Forum Vietsciences : http://vietsciences.free.fr vừa rồi, và để trả lời câu hỏi của một đồng bào internaute : Có bao nhiêu người sáng tác bài bản tân nhạc ở Pháp ? Nhạc sĩ-Dân tộc học gia Trần Quang Hải đã lập sổ những nhạc sĩ lão thành có tên tuổi trong lịch sử tân nhạc Việt Nam (còn sống ở Pháp) như NS Xuân Lôi (sinh năm 1917), NS Lương Ngọc Châu (1920), NS Trần Văn Khê (1921), NS Trịnh Hưng (1928), NS Mạnh Bích (1929), NS Lê Mộng Nguyên (1930), NS-hoạ sĩ Vũ Thái Hòa và NS Trần Quang Hải (1944). Tôi tiếc rằng hôm nay các nhạc sĩ Lương Ngọc Châu, Trần Văn Khê, Vũ Thái Hòa và Trẫn Quang Hải... vắng mặt trong Chiều Văn Nghệ Maisons-Alfort.
Để kỷ niệm 65 năm trong sinh hoạt Văn học Nghệ thuật và mừng Sinh Nhật Thượng Thọ thứ 85 của Nhạc sĩ Xuân Lôi, giới văn nghệ sĩ Paris đã tổ chức một buổi ca nhạc bắt đầu từ 11 giờ 30 ngày chủ nhật 20/10/2002 (XL sinh ngày 21/10/1917) gồm ăn trưa và kế đó là chương trình văn nghệ do thân hữu đóng góp, tại Salle du Château : 6, rue de Montebello 94400 Vitry-sur-Seine (ngoại ô Paris) :
Chúc mừng quý hữu Phạm Xuân Lôi
Xà Vương tuổi đã tám lăm rồi (85) rồi
Un đúc rừng thơ vàng cánh Hạc
Âu ca bể nhạc rực Kim Khôi
Non cao rừng rộng đi không mỏi
Lối thẳng đường xa bước chẳng thôi
Ôm trọn thương yêu và ngưỡng mộ
In vào sự nghiệp đã lên ngôi ... (Thơ Bình Huyên)
Hôm ấy, ca sĩ Lệ Thanh trình bày Bài Hát của Người Tự Do (Giải Nhất 1961 của Đài Phát Thanh Quân Đội Sài Gòn) của Xuân Lôi, ca sĩ Phạm Đăng bài Về Làng Cũ của XL, nhà văn nữ Vân Hải bài Thương Về Quê Hương cũng của Xuân Lôi... Hai năm sau (2004), gặp lại người nhạc sĩ lão thành tại nhà ông bà Phạm Đình Liên, tôi thấy Xuân Lôi vẫn không có gì thay đổi mặc dầu tuổi đã 87 rồi. Như tôi đã viết trong Nghệ Thuật (số 118 Th. 01-2004) : Nhạc sĩ Xuân Lôi tên thật là Phạm Xuân Lôi, sinh năm 1917 tại Hà Nội trong gia đình nhạc sĩ là thân phụ Phạm Xuân Trang... Ông thành lập ban nhạc Lôi-Tiên (Xuân Tiên sinh ngày 28/01/1921, một nhạc sĩ nổi tiếng qua bài Nhắn Mây, là bào đệ của XL), đàn cho ban Bích Hợp. 1949-1950 : ông lên Thái Nguyên và gia nhập ban văn hóa vụ do trưởng ban Nguyễn Tuân điều khiển. Trong không khí tự do hồi ấy, ông được làm quen với những văn nghệ sĩ và học giả nổi tiếng như Phan Khôi, Văn Cao, Đào Duy Anh, Nguyễn Đình Thi, Đoàn Phú Tứ, Nguyễn Xuân Khoát, Tô Vũ, Canh Thân, Lê Mộng Long, Quốc Vũ... 1953, ông vào Nam, chơi nhạc ở các vũ trường Sài Gòn : Xuân Tiên vào Sài Gòn trước để chơi nhạc cho các nhạc hội, phụ diễn tân nhạc tại Cinéma Thanh Bình đường Phạm Ngũ Lão... Mấy tháng sau tôi cũng vào Sài Gòn, chơi nhạc cho Dancing Kim Sơn, có cả Xuân Tiên, trưởng ban nhạc là Trần Văn Lý... Mấy tháng sau Dancing Kim Sơn nghỉ đóng cửa luôn. Họ phá nhà lấy chỗ trống làm bãi để xe ngựa. Tối lại làm các nhà hàng : Bồng Lai, Văn Cảnh, Mỹ Phụng Kim Điệp v. v. Làm Đài phát thanh Pháp Á, Đài Sài Gòn, Đài Tiếng Nói Quân Đội, Đài Tự Do v. v. (Trích Hồi Ký Nhạc Sĩ Phạm Xuân Lôi - 10/09/2004, mà tôi sẽ có dịp cho cảm tưởng trong một bài báo sau)... Xuân Lôi là tác giả nổi tiếng của ba quyển sách Dạy Đàn Tranh �� & �� Tuyển Tập Ca khúc Xuân Lôi xb năm 1996... và Chèo Cổ - Tài Liệu Dân Nhạc Việt Nam năm 1999. Ông cũng là một nhà sáng chế nhạc khí có biệt tài : Năm 1950 - cùng với Xuân Tiên - cây sáo tre 10 lỗ và 13 lỗ ra đời; năm 1976 tại Sài Gòn, ông phát minh loại cây đàn gọi là Xuânlôiphone... Từ sự gom góp của 39 lon bia bằng thiếc, XLP là một đàn gõ với ba bát độ. Một XLP thứ nhì được làm xong năm 1991 tại Pháp và ông đã không ngần ngại tặng biếu cây đàn này cho Musée de l�Homme de Paris (département d�ethnomusicologie) năm 2001. Xuân Lôi đã xử dụng được 27 nhạc cụ : Mandoline, Banjo Alto, Violon, Guitare Havaĩenne, Guitare Basse, Contrebasse, Basson, Batterie, Cimusical, Xylophone, Vibraphone, Organ, Piano, Baryton, Trombone à coulisse, Trompette, Clarinette, Clarinette Basse, Saxophone Alto, Saxophone Ténor, Flute, Sáo Trúc, Đàn Nguyệt (Đàn Kim), Đàn Nhị (Đàn Cò), Đàn Tam, Đàn Tranh, Đàn Bầu.
Trưa ngày thứ bảy 21 tháng 08-2004, NS Xuân Lôi đến tư thất MC-PĐL với cây đàn Guitare Havaĩenne mà ông thường biểu diễn trong những buổi ca nhạc tổ chức tại Paris, hoặc tại Phòng khách Đỗ Quyên (ở Neuilly-sur-Seine) trong ban Đỗ Quyên-Trần Văn Toàn (XL xin ông bà chủ nhà thứ lỗi cho phu nhân Mộng Ngọc vì vấn đề sức khỏe không có mặt được hôm nay). Chương trình văn nghệ (do MC Minh Cầm) được mở đầu với bài Xa Quê Hương của bào đệ Xuân Tiên do Xuân Lôi độc tấu Hạ Uy Cầm. Tiếng đàn của nhạc sĩ họ Phạm réo rắt và buồn thương, nhung nhớ. XL chơi đến 27 cây đàn, mà bất cứ với dụng cụ nào, ông cũng kỳ tài (virtuose) vì có tài làm rung động khán thính giả, cũng như cuộc đời của ông đã hái quả đó đây biết bao nhiêu là thành công đẹp đẽ. Để vinh danh và cảm ơn nhạc sĩ đã từ Clichy-La-Garenne đến tệ xá Maisons-Alfort, nữ ca sĩ Minh Cầm (tức bà Phạm Đình Liên) đã chọn bài Nhạt Nắng mà theo nhà thơ Đỗ Bình là nhạc phẩm vang bóng một thời của Xuân Lôi để trình bày trong chiều nay, trước một cử tọa chọn lọc và tao nhã (một bài mà nàng đã cho vào CD Việt Nam Mến Yêu, Số 11), với đàn đệm Tây Ban Cầm rất thông thạo của phu quân Phạm Đình Liên, và như tôi đã viết về CD này trong NT (Số 124, Tháng 07-2004), với ... tiếng hát trong trẻo (của nàng)... trong như tiếng hạc bay qua (Nguyễn Du), sáng sủa và rõ ràng như chuông chùa Thiên Mụ đón hừng đông, đặng ca tụng mối tình muôn thuở trong hạnh phúc quê hương yêu dấu :
Tôi thương miền quê,
Nhớ hoàng hôn trên đất xưa
Nghe tiếng tiêu mơ màng chiều hè
Tôi yêu người xưa
Áo nâu hương duyên thật thà
Đời mặn nồng hồng lên đôi má
Nhưng thôi giờ đây
Nắng tàn phai trên khóm tre
Bao áng mây bên trời mịt mờ
Thương ai nhạt môi
Mắt sâu lắng như đêm dài
Đời cần lao khoác lên mình trai...
Thật quá dễ thương, lãng mạn, đượm buồn man mác, đầy xúc cảm... Vì XL cũng là một thi sĩ, tác giả tập thơ Hạc Vàng Trong Nắng Chiều xuất bản năm 1997 tại Paris, mà cụ Song Thái Phạm Công huyền nhân dịp này, đã viết : Tập thơ của ông (Xuân Lôi), gồm mọi thể thơ, đã nói lên đủ mọi tình ý, nào nhớ nước thương nòi, nào nền hiếu thảo nếp gia phong, nào tập quán dị đoan, nào tả cảnh, tả người, lại còn đi vào đạo pháp nữa, thực là hoàn toàn đầy đủ ... và kết luận : Như vậy không những ông là một nhạc sĩ mà lại là một thi sĩ nữa, thực hiếm có tự xưa nay...
So sánh với một nhạc sĩ lão thành khác (có mặt hôm nay tại tư thất Minh Cầm-Phạm Đình Liên, tôi đã viết (x. NT số 124) : Nhạt Nắng cũng ca tụng miền quê như Lối Về Xóm Nhỏ của Trịnh Hưng (sinh năm 1928), nhưng Xuân Lôi... thương miền quê, nhớ hoàng hôn trên đất xưa, nghe tiếng tiêu mơ màng chiều hè... một cách êm dịu (very slow) và nhung nhớ (cung ré mineur ở đây rất thích hhợp), chứ không nhịp múa như qua những bài dân ca Mambo của tác giả Tập Nhạc �� Tình Khúc Dân Ca Quê Hương và CD Tôi Yêu vừa mới xuất bản (mà tôi đã Giới Thiệu trong chiều 05/10/2003 tại FIAP-Jean Monnet). Thật vậy, bài LVXN được Trịnh Hưng viết theo một nguồn cảm hứng dạt dào đối với quê hương, dựa trên cung ré majeur, nhưng theo lối hành nhạc Cha-Cha-Cha rất nhịp nhàng làm cho người nghe CD đều muốn hát và khiêu vũ theo (thật là nhí nhảnh và bướm bay !) :
Về thôn xưa ta hát khúc hoan ca
Ngọt thương lúa tình quê thêm đậm đà
Dào dạt bao tình thương trong mái lá
Bờ dâu xanh cô gái hát êm êm
Tầm mai chín gởi anh dâng mẹ hiền
Lòng già thêm hơi ấm khi chiều lên
....................................
Theo TB Đại Chúng (số 103, từ 01 đến 15 Th. 08-2002), Trịnh Hưng sinh tại Hà Nội, quê quán Bắc Ninh, và đã theo kháng chiến từ năm 1945 đến 1953 với tư cách đội phó văn công Trung Đoàn Thăng Long. Bỏ Việt Minh về hồi cư năm 1954 tại đô thành Bắc Việt, anh di cư di vào Nam mở lớp dạy nhạc... (Đàn, Luyện Giọng và Sáng Tác). Trịnh Hưng bắt đầu soạn nhạc từ năm 1950, nhưng phải đợi năm 1956 mới được đồng bào đón nhận qua những tình khúc dân ca quê hương như Lối Về Xóm Nhỏ (đã nói trên), Tôi Yêu, Lúa Mùa Duyên Thắm, Trăng Soi Duyên Lành, Tình Thắm Duyên Quê (với sự cộng tác của Trúc Phương), v.v.
Sau 1975, bị Cộng sản giam tù trong 8 năm trời, và năm 1990, ông được gia đình bảo lãnh qua Pháp. Sau nhiều năm trú ngụ tạm thời tại Lyon, hiện giờ ông được định cư vĩnh cửu tại Créteil (gần Paris). Chúng tôi (Nguyên và Nicole) vừa ra khỏi Métro Maisons-Alfort-Stade đúng 12 giờ trưa (như lời hẹn) ngày 21 tháng 08, thì thấy ngay hai ông bạn PĐL và Trịnh Hưng (không đội mũ feutre như thường lệ) tươi cười đón đợi dưới trời mưa để đưa chúng tôi về tư thất Rue de Reims, cách trạm tàu hầm độ 10 phút bằng xe hơi. Tai nạn té gãy chân trước Résidence AREPA trong mùa lạnh 2002 không để lại nhiều dấu tích, ngoài cái gậy (canne anglaise) mà Trịnh Hưng cần dùng đôi lúc đi đứng. Chúng tôi bước vào cửa thì được Minh Cầm tiếp đón : tay bắt mặt mừng, nhà thơ Đỗ Bình và phu nhân Thúy Hằng cùng Đỗ Quyên và Trần Văn Toàn đã có mặt, hai vợ chồng Mạnh Bích-Bích Khuê đến sau, cùng với Xuân Lôi (Bàn ăn như vậy không quá 12 người !). Bài Tìm Quên của nhạc sĩ Trịnh Hưng được nữ ca sĩ Minh Cầm trình bày (đàn đệm Tây Ban Cầm Phạm Đình Liên) hôm nay, để tạ ơn người nghệ sĩ (mặc dầu tuổi tác) đã từ Créteil đến thăm ông bà chủ nhà tại Maisons-Alfort và gặp gỡ anh chị em thân thiết trong dịp này. Cũng như trong những bài khác, giọng ca MC hôm nay quá đúng (về phần nhịp) và sâu sắc (về tình cảm). Tác giả cười khề khà, sung sướng vỗ tay, hãnh diện...
Sinh năm 1929, nhạc sĩ Mạnh Bích là giáo sư Pháp văn dưới chế độ VNCH tại Marie Curie, Jean-Jacques Rousseau, La Salle Taberd, v.v. MB cho biết thêm : Tôi cũng dạy văn chương Pháp ở Đại Học Vạn Hạnh (cấp cử nhân) và Institut Français (các lớp tốt nghiệp) ở Sài Gòn và Fraternité ở Chợ Lớn cho đến năm 1975. Khi sang Pháp, tôi dạy văn chương Pháp (cấp trung học) ở các trường Georges Brassens và André Maurois (Académie de Versailles, ngoại ô Paris) từ năm 1984 đến lúc hưu trí vào năm 1995 (PV nhạc sĩ Mạnh Bích, do Trần Quang Hải thực hiện trên Forums Vietsciences, ngày 13/08/2004). Các thầy nhạc đầu tiên của MB là NS Văn Giảng, Ưng Lang, Trần Văn Lý (Đài France-Asie) và tiếp đó là với các nhạc sư Grégor và Vincent d�Indy ở Đà Lạt... Thôn Trang do MB sáng tác năm 1958 (Lời của bào đệ Nguyên Diệu) là nhạc ph̐