Một Chút Mùa Thu của thi sĩ Hoàng Anh Tuấn

                                                               tùy bút Ngọc Thủy

  

   Mỗi mùa thu tới với nơi chốn tôi hằng yêu mến, vẫn gắn bó, đi về trên từng dốc phố quanh co theo vòng cung đồi núi biếc xanh, đã mười lăm năm, dẫu không rực sắc lá đỏ vàng lộng lẫy trong những cánh rừng phong ở Minnesota soi trên bóng nước Vạn Hồ, dẫu không điểm nét chấm phá đặc biệt như nâu của gỗ ngàn, tía của rừng sồi trải dài nhiều dặm dọc theo bờ sông con nước thượng nguồn Mississippi ánh mầu biêng biếc xanh lơ .v.v… mà tôi đã từng có dịp đi qua trong những mùa thu nước lớn mang theo “âm sóng động thì thầm, chuyển con nước vô hồi trôi bằn bặt; trăng khuya giãi bọt vàng, vỡ từng hạt sáng ngời sắc ngọc…”, nhưng mùa thu ở Thung Lũng Hoa Vàng vẫn đong đầy quyến rũ mộng mơ như những điều đẹp đẽ nhất của Một Chút Mùa Thu mà thi sĩ Hoàng Anh Tuấn đã gởi gấm vào thi ca những giòng thơ tình lãng mạn:

“em bỗng đẹp như mùa thu chợt tới

anh bàng hoàng nghe đêm tối nín câm

khẽ rụt rè những mắt lá dưới chân

chớp sương lạnh cho mềm từng gót nhỏ

…

anh hoài vọng một thiên đường vay mượn

hồ thủy tinh hờ hững bóng thiên nga

đêm lui dần về cuối nẻo mờ xa

hồn bỏ trống về tâm ca ấm áp

…

khi lãnh đạm bắc nhịp cầu ký thác

lụa mùa thu trải mỏng lối thời gian

vườn tâm tư như một góc vai tàn

bỗng hiu hắt những chùm thơm nở muộn…”

  

   Tôi rất thích những bài thơ tình ngọt ngào, chất ngất men say bao nồng nàn, tình tứ, đam mê mà cũng rất trong sáng, dịu dàng để hòa nhịp cùng ngôn ngữ mượt êm, lả lướt như phiến nắng pha lê lóng lánh nhiều sắc mầu tươi đẹp của thi sĩ Hoàng Anh Tuấn. Những bài thơ còn nguyên nét yêu kiều và hương thơm thuở Hà Nội của những thập niên ba mươi, bốn mươi, năm mươi mà ông từng trải qua thời thơ ấu, thanh xuân, đã giữ lại cho những người xa Hà Nội, mến yêu Hà Nội những kỷ niệm và hình ảnh đẹp khó thể mờ phai. Những bài thơ in đậm tình cảm một thời yêu đương mới lớn của ông cho đến bây giờ vẫn truyền dẫn được nhịp sống thiết tha và sự chân thành tuổi trẻ vào tâm hồn người đọc. Ấm áp xiết bao!

   Những bài thơ của thi sĩ Hoàng Anh Tuấn, tôi đã đọc đi đọc lại hoài cũng vẫn còn thích. Bởi ngoài ý thơ, ông còn vẽ lên bao cảnh sắc đẹp mầu, có âm thanh huyễn hoặc, có ánh sáng không gian mở ngỏ, có cả những thời khắc mơ màng rất gần gũi như cảm xúc của thịt da mà cũng có lúc xa xôi diệu vợi như chiêm bao, nuối tiếc. Và tôi thích, bởi thơ ông luôn sáng đẹp lời yêu thương đằm thắm, cho người, cho đời. Dù khổ đau hay hạnh phúc thì trong cõi thi ca của ông vẫn sâu lắng nhẹ nhàng như để cùng chia xẻ, cảm thông và thăng hoa hai điểm lớn, mạnh nhất trong đời sống và tình yêu của thế nhân, thành đôi cánh bay cao.

    Tình yêu vẫn rất đẹp thủy chung từ những lời thơ Hoàng Anh Tuấn:

“Hà Nội yêu, anh vẫn yêu muốn khóc

mấy chục năm, xa đến mấy nghìn năm

giã từ em - mười bẩy tuổi - một lần

thu rất mỏng, mưa hững hờ đẫm lá…”

 

  Với bốn câu thơ kế tiếp, ông đã cho chúng ta ngắm được nét đẹp yêu kiều, khăn lụa xiêm y mềm mại làm tăng vẻ điệu đà duyên dáng của người con gái Hà Thành thuở đó trong thời tiết mùa thu gợi cảm với hương vị hấp dẫn của hàng quà đặc biệt miền Bắc như ô mai sấu, ô mai mơ, nghe đến thèm cả những cánh môi xinh:

“Hà Nội yêu, áo lụa ngà óng ả

thoáng khăn san nũng nịu với heo may

hai ngón tay nhón một trái ô mai

chiếc răng khểnh xinh nụ cười cam thảo”

 

   Và đẹp làm sao, mối tình đầu chân thật. Những tình cảm thiết tha ấy đã rung ngân thành tiếng reo vui, mở lối cho tâm hồn đi trên những nấc thang hạnh phúc, chỉ cần một chút yêu thương là đời bỗng đẹp bỗng vui, hạnh phúc đơn sơ mà rất đỗi tuyệt vời:

“Hà Nội yêu, mối tình đầu khờ khạo

em nhận thư, anh ngây ngất tủi mừng

khi về nhà, cười nụ với cầu thang

một tuần lễ, vui như ngày thi đỗ”

 

  Vì quá yêu mùa thu, nhất là những kỷ niệm Hà Nội, Mùa Thu và Em như:

“…ôi mùa thu trời Hà Nội mưa đan

vương ánh mắt những thờ ơ khép cửa

khi yêu dấu long lanh trên nhánh cỏ

niềm đong đưa trong vắt giọt rưng rưng

ta hẹn em bằng âu yếm nói thầm

những gắn bó chẳng bao giờ nới lỏng

cho mềm xanh xõa tóc gội heo may

những làn môi cốm mới lúc đầu ngày

thơm hờ nhẹ lên phớt nhung gò má

Hà Nội em tà áo vân nền nã

để bàn tay thèm khe khẽ nâng niu…”

 

   Nên chàng thi sĩ học trò của năm mươi năm về trước vẫn yêu mầu tháng chin, và vẫn nhắc nhở hoài về tháng chin còn đọng mãi dấu yêu:

“khung cửa sổ mở ra trời mai sớm

mắt trong veo hương cốm đã thu về

lòng tay anh lấp lánh cánh chim di

xanh biêng biếc sợi hồn nhiên tóc xõa

đường Phủ Doãn nắng còn hôn khóm lá

cho ngại ngùng hoa sấu rụng lâng lâng

cườm tay ngà vòng bảy chiếc xôn xang

reo khe khẽ điệu nữ sinh làm dáng

trời mai sớm dải khăn san thấp thoáng

cỏ ven đường nghiêng né bước chân ngoan

có một nàng công chúa sắp đi ngang

trên tà áo còn nguyên màu cổ tích

xin trở lại thuở ngày xưa tinh nghịch

cầm tay nhau lần đó để xa nhau

để ước ao khi thương nhớ ngẹn ngào

được cầm lại bàn tay em công chúa

 

khung cửa sổ mở ra trời yêu cũ

chẳng khép vào sợ khuất dáng em xưa

một nỗi buồn thoáng Hà Nội mùa thu

vẽ từng nét tình yêu em hương cốm”

 

   Tôi cũng yêu lắm tháng chin của chớm mùa thu mới với riêng những kỷ niệm ngọt ngào dấu ái, thân yêu! Nên tôi thuộc lòng những bài thơ viết về tháng chin của người thơ Hà Nội, Từ Tháng Chin San Jose:

“môi hé nụ chim cà lăm tiếng hót

mắt lá nghiêng; hoảng hốt bướm nằm mơ

một mình anh và thương nhớ nên thơ

nghe từng bước em về anh-quá khứ

 

xin vay xổi con đường nâu bóng lụa

những êm đềm ngón dệt ngón bâng khuâng

buồn Chiêm Thành câm nín đợi rêu phong

khép giai điệu cung Nam Ai tâm sự…”

 

   Mỗi lần gõ xuống những chữ nghĩa trong thơ ông suốt chin năm dài cho từng số báo Suối Văn, tôi thật thú vị ngắm nghía từng lời từng ý như câu “vay xổi” chẳng có gì độc đáo nếu không muốn nói là rất tầm thường nếu chỉ nói trong việc trao đổi nợ vay mua bán. Nhưng qua lối đặt câu diễn tả của ông thì thật là “thơ” hết biết. Bởi, với tôi, đó là lời tỏ tình thiết tha rất đáng yêu và ý nhị.

   Và còn từ nào sâu lắng hơn để nói lên nỗi lòng hoài vọng nhớ nhung đến khắc khoải khi ông ví nỗi buồn ấy như trang sử Chiêm Thành cùng ca khúc Nam Ai đến nhói lòng tê buốt. Hay có phải trong giòng máu ông cũng luân lưu một nửa mối sầu dân tộc Chiêm Thành của thân thế người ông ngoại họ Chế.

 

    Anh Hoàng Anh Tuấn ơi, có phải vì yêu tháng chin nên anh cũng từ giã nhân gian cùng thân quyến bạn bè vào đầu tháng chin năm nay. Ngày thứ Sáu hôm qua, ngày 01 tháng 09 năm 2006, mới là tuần lễ đầu chớm thu thôi mà anh.

   Dù biết anh đau ốm đã lâu, nhưng nghe tin anh mất, em thật sự bàng hoàng bởi sự ra đi của anh quá đột ngột. Em nhớ tới những lần vào thăm anh trong Viện Dưỡng Lão sau ngày anh Phạm Huấn mất, khi thì với Phan Nhật Nam từ Nam Cali lên, khi với chị Mai Hân, Thiên Kim hay vài người bạn khác .v.v…, hoặc thỉnh thoảng em đến thăm anh một mình, hai anh em cùng trò chuyện vui vẻ, tiếng anh nói chuyện vẫn to và rổn rảng.  Căn phòng anh sáng sủa trông vui mắt hơn phòng anh Phạm Huấn lúc trước bởi chưng nhiều tranh cảnh xinh xinh và treo nhiều hình ảnh của đại gia đình con cháu .v.v… Lúc nói chuyện với anh, em hay chạy tới ngắm đồ vật này hoặc ngắm bức hình kia nên em có cảm tưởng anh chẳng đau ốm gì nhiều, giống như ở căn nhà mầu tím trước đây, chỉ có điều là lúc nào vào thăm, anh cũng ngồi tiếp trên chiếc xe lăn. Em còn thú vị nói anh được nằm sát cửa sổ ngó ra thảm cỏ và hàng cây xanh, thích quá, để anh có dịp nhìn bầu trời cao rộng trẩy áng mây bay, ngắm mầu xanh cây cỏ tươi mát, để hằng ngày trong bệnh viện những lúc chị Phương Trâm chưa vào kịp hoặc những ngày vắng bạn đến thăm anh sẽ đỡ buồn và biết đâu lại sáng tác thơ thêm dồi dào. Anh lắc đầu mệt mỏi nói hồn thơ đi mất biệt rồi, thấy vậy chứ anh khó tập trung ngồi viết hoặc suy nghĩ được gì lâu. Ngay đầu năm nay, anh hỏi thăm đến con bé Thủy Tiên, em nói cháu đã sắp sinh nhật mười bốn, anh nói đó là tuổi rất đẹp để chuyển hồn ngây thơ thành thiếu nữ mộng mơ và bảo sẽ viết một bài ngắn mừng cháu tuổi đẹp hồn nhiên nhưng em không dám nhắc vì biết anh không được khỏe nhiều. Lần nào có dịp lên San Jose, anh PNN cũng muốn đến thăm anh (như đã nhiều lần thăm anh Phạm Huấn trước đây) và cô Đặng Thị Liệu, có hôm em và P.N.N vào thăm anh, tìm mãi không gặp, hóa ra ngày đó anh được chị Phương Trâm xin phép đón ra ngoài chơi và về thăm nhà vì hôm đó là ngày sinh nhật của anh. Có hôm em với chị Mai Hân rủ nhau tới thăm anh. Anh mừng rỡ nói chuyện thật nhiều. Lúc ra về em và chị MH nói đùa hôm nay anh nói chuyện còn nhiều hơn cả hai đứa cộng lại, điều đó chứng tỏ anh còn rất khoẻ, hai đứa em an tâm và vui mừng lắm.

   Nhưng em nhớ nhất là những ngày đến thăm anh ở căn nhà mầu tím nằm trong hẻm vắng yên tĩnh gần ngả tư đường Key và Senter. Căn nhà nhỏ có cây to phủ tràn bóng mát. Những ngày ấy anh còn khoẻ mạnh. Mỗi lần ghé thăm em lại được anh kể cho nghe nhiều chuyện sinh hoạt trước đây và các nhân vật trưởng thượng trong làng văn, thi, báo giới mà có nhiều vị em chưa gặp bao giờ nhưng biết được đôi nét về họ qua lời kể chuyện bằng giọng trầm ấm, vui vẻ, dí dỏm của anh. Lần nào về em cũng được chị Phương Trâm cắt cho một vài nhánh hoa trồng dọc quanh ngôi nhà của anh chị. Em thường trêu đùa đây là túp lều lý tưởng của anh vì được chị trang trí từ rèm cửa đến mầu sơn lẫn bức tranh sơn mài vẽ cô thiếu nữ mặc áo dài tím của anh Đằng Giao làm căn phòng nổi bật mầu sắc tím rất đặc biệt dễ thương. Nhắc đến bức tranh thiếu nữ với sen hồng của anh Đằng Giao mà chị Phương Trâm trang trọng treo trên góc tường sáng sủa nhất trong căn phòng khách, nơi em thường đến chơi. Em không thể nào không nhắc đến kỷ niệm hồi anh chị Đằng Giao & Chu Vị Thủy đến San Jose triễn lãm tranh sơn mài mà người họa sĩ tài hoa này đã bỏ nhiều công phu nghệ thuật lên những búc tranh mang từ quê nhà đến California cũng vào tháng chin năm 2003, cũng là dịp mong muốn được hội ngộ anh chị em văn nghệ sĩ thân hữu đã gần ba mươi năm rồi chưa gặp lại. Biết vậy nên dù không được khỏe lắm, anh vẫn tới chơi hằng ngày nơi phòng triễn lãm, có hôm còn mang theo cả khay xôi bắp dẻo ngon mà chị vừa mới nấu còn nóng hổi thơm lừng. Những buổi ấy thường cũng có mặt các anh Nguyễn Mộng Hùng (Hùng sùi), Đoàn Xuân Ngọc (Ngọc toét), Thanh Thương Hoàng, Cao Sơn, Trần Thiện Hiệp .v.v… Mấy “sư huynh” đó còn đem chuyện viết kịch (Ly Nước Lọc, Hà Nội 48…), chuyện đóng phim và đạo diễn ngày trước của anh như phim Ngàn Năm Mây Bay, Xa Lộ Không Đèn ra kể, tạo những tiếng cười vang vui nhộn khắp cả hội trường triễn lãm tranh của Sàigòn Business Center do anh Lê Văn Hướng của gia đình Lee’ cho mượn. Nhớ buổi cuối cùng dù rất mệt vì chị đưa anh đến chơi từ sáng, anh vẫn ngồi chờ cho đến khi mọi người đóng gói xong những bức tranh còn lại của anh ĐG rồi cả nhóm anh chị em mình mới kéo nhau đi ăn tối lúc gần… nửa đêm. Tuy mệt nhưng ai cũng cảm thấy lòng vui ấm áp từ tình nghĩa hết mình của anh em bằng hữu. Riêng hôm em chở anh chị Đằng Giao & Chu Vị Thủy tới căn nhà mầu tím thăm anh, lúc ra về anh chị còn tặng cho em một chậu trúc đen là loại trúc quý mà anh thích trồng. Em quý món quà này nên cũng nâng niu chăm sóc bụi trúc xanh tươi ấy kỹ lắm, có lần đi chơi vắng hơn một tuần, buồn quá khi về thấy bụi trúc bị bỏ quên không tưới nước đã rũ lá vàng muốn héo khô. Tưởng là phải bỏ đi nhưng nghĩ đến thân tình anh chị đã luôn dành cho như một cô em gái nhỏ mến thương, em cố gắng chăm sóc vun tưới lại. Thật mừng rỡ làm sao như có phép mầu khi thấy bụi trúc đã tàn tạ nay bừng xanh lên tươi tốt, nên liền gọi điện thoại đến báo cho anh hay là bụi trúc đã sống và tươi thắm lại rồi (thú thật nếu chẳng may cây bị héo khô, chắc là em dấu nhẹm luôn bởi sợ anh buồn vì để cây chết mà em thì cũng đáng cái tội… lười).

   Cây trúc ấy vẫn xanh tươi như những tình cảm quý mến chân thành. Mỗi ngày một vượt hơn cao. Thời gian thì vẫn cứ trôi qua, đi tới về phía trước không dừng lại, chỉ có lòng mình mới ngoảnh nhìn được về quá khứ mà thôi nên bao kỷ niệm của người thân, bạn hữu lúc nào cũng xanh tươi hoài, anh Tuấn nhỉ!

   Thi sĩ Hoàng Anh Tuấn ngoài biệt tài viết kịch, làm thơ, đạo diễn phim, anh còn có tài kể chuyện rất lôi cuốn, hấp dẫn và đôi khi rất tếu làm mọi người phải rúc rich cười hoặc không nhịn được thì tha hồ phá cười to lên cho thoải mái. Mà gương mặt thì tỉnh bơ như sự chọc cười ấy không liên quan gì tới anh cả. Quả thật anh đâu có nói chuyện hài hước, anh kể toàn chuyện thật đấy chứ nhưng qua tài diễn tả bằng chữ nghĩa văn chương thâm thúy, ý nhị cùng điệu bộ của anh, đố ai khỏi nhịn được cười. “Một tràng cười bằng mười thang thuốc bổ” nhà thơ Hoàng Anh Tuấn đã mang đến cho mọi người những nụ cười vui khi có dịp cận kề trò chuyện. Anh còn một đặc điểm mà bạn bè ai cũng quý mến là luôn cởi mở, hiền lành. Anh chẳng để tâm giận ai lâu bao giờ và đối với những người em nhỏ như chúng tôi anh càng bao dung thương mến. Nhớ có lần tôi cùng luật sư Nguyễn Tâm tổ chức ra mắt thi tập Thắp Tạ của nhà thơ Tô Thùy Yên tại San Jose. Sự sắp xếp để tổ chức vỏn vẹn có một tuần nên chúng tôi gấp rút in thiệp mời gởi đi khi có cơ hội gặp gỡ bạn bè, thông báo thêm trong chương trình phát thanh và báo của tôi và anh N.Tâm. Buổi chiều chủ nhật hôm ấy tôi mới gọi cho anh HAT biết tin, anh rất vui mừng và tỏ vẻ nôn nóng muốn đến tham dự để gặp lại thi sỹ Tô Thùy Yên là người bạn thân cùng sinh hoạt lâu năm trong lãnh vực văn hóa văn nghệ, nhưng anh cho hay vì tôi cho biết quá gấp, chị PT không về kịp đưa anh đi, vậy tôi có thể giúp anh đến đấy được không? Tôi cũng chỉ còn ít thời gian phải đến nơi tổ chức mà hướng đi của tôi lại ngược hướng nhà anh nên hứa khi đến nơi tôi sẽ nhờ ai đó tới nhà rước anh. Nói vậy mà khi tới nơi, tôi bị cuốn hút vào việc tiếp khách và điều hợp chương trình nên đã quên mất ông anh đã khăn gói quần áo chỉnh tề đang ngóng đợi người đến rước để tới buổi sinh hoạt vui vẻ, gặp lại người bạn thơ than mến là thi sĩ Tô Thùy Yên và cả người bạn Phan Nhật Nam hôm ấy cũng lái xe từ Nam Cali lên để giới thiệu về tác phẩm của T.T.Y. Sáng hôm sau, tôi liền gọi tới anh xin lỗi, anh không hề giận dỗi trách móc một lời. Vẫn bằng giọng hiền hòa từ tốn, anh cho biết hôm qua đợi cả buổi chiều nhưng nghĩ “chắc Thủy bận quá nên khó nhớ ra được, anh lại thay áo ra nằm nhà thôi”. Nghe anh nói thế, tôi lại càng cảm thấy áy náy vì để lỡ một dịp cho những người bạn quý lâu năm có thể gặp gỡ nhau. Anh chị thường gọi tôi bằng tên một, ít khi nào gọi tên đôi như các anh chị, bạn bè khác hay gọi. Và tôi cũng rất thích lối gọi gần gũi này.

    Những ngày đã xa, nhưng nhắc nhớ lại kỷ niệm thì quá khứ vẫn đứng bên cạnh, thật gần. Những ngày ấy khi con bé Thủy Tiên của tôi vừa mới chào đời. Những ngày gia đình chúng tôi và các anh chị Hoàng Anh Tuấn & Phương Trâm, Sao Biển, Lộc & Nga, Hồ Linh… thường gặp gỡ nhau hằng tuần. Chúng tôi cũng hay đến thăm anh chị HAT ở căn gác nhỏ trên đường Mc Laughlin. Căn nhà ấm cúng mà tôi rất thích bởi lối bày biện và những món ăn ngon lành bằng đôi tay làm bếp rất khéo của chị PT. Đâc biệt vào những ngày Tết xuân, nhà anh chị lúc nào cũng có một vài chậu hoa Thủy Tiên thật đẹp. Có năm chị PT còn tặng tôi cả chậu hoa mới nở vài cánh xinh thơm ngát. Nhưng đối với tôi, không có món quà nào quý hơn, ngát thơm hơn những bài viết mà anh Hoàng Anh Tuấn đã viết cho cháu Thủy Tiên bằng áng thơ văn rất đẹp đẽ như bài Lá Thư Mùa Thu năm 2000:

 

“ Cháu Thủy Tiên yêu dấu!

   Bác viết cho cháu thư này, nhưng không phải để cháu đọc ngay bây giờ, mà để cháu đọc mai sau, khi cháu đã khôn lớn. Bác như người may áo cho con nít, may phòng hờ đến khi đứa bé lớn lên, nó sẽ mặc vừa! Tuy vậy, ngay từ bây giờ, khi đang viết những hàng chữ này, bác đã thấy được bằng tưởng tượng, những thoáng cười nhẹ nhàng trên môi cháu. Được thế thì hay quá! Vì những nụ cười thường đem lại chút ít thoải mái cần thiết trong cuộc sống ngày một thêm tối tăm nghiệt ngã này.

   Thủy Tiên ơi! Đã thu rồi! Mà là thu muộn màng nữa chứ đâu phải mới đầu thu.

   Vậy mà trên “nẻo thuộc’ chưa thấy bóng nai về, nhẹ bước trên thảm lá khô vàng, để âm thanh của những bước chân nai đạp trên lá vàng vương vấn không gian? Thế giới thơ hôm nay đâu còn là thế giới thơ thuở nào của thi sĩ Lưu Trọng Lư nên con nai vàng của thi sĩ đã đi lạc vào một khu thị tứ náo nhiệt nào đó rồi!

   Bây giờ, tất cả đều thực, thực đến phủ phàng, đến buồn nản. Còn mơ mộng gì được nữa!

   Bác muốn làm một bài thơ ngắn đã gần như hoàn thành trong ý tưởng, vậy mà không thể nào viết ra nổi.

   Bác sẽ không đồng ý nếu có ai cho rằng vì không có hứng, nên làm thơ mới khó khăn. Không phải đâu! Bác làm thơ từ khi bằng tuổi cháu bây giờ, chưa từng cần phải có hứng, cũng chưa từng do sự rung động của tâm hồn. Chỉ nhớ đến những rung động đã trải qua thì có.

   Hình như sự chán nản ảnh hưởng tai hại đến sáng tác văn nghệ nói chung và sáng tác thi ca nói riêng.

   Người ta cho rằng viết là để giải tỏa tâm sự, là trao gửi niềm riêng. Nhưng, trao gửi mà không có người nhận thì còn gì chán nản cho bằng. Hát cũng cần có người nghe, hát chỉ cho mình nghe, ai còn muốn hát làm gì! Nói như vậy là đặt vần đề “đối tượng” rồi đó.

   Bàn chuyện thi ca thì lung tung lắm, không biết tìm đâu lối ra. Mà bác lại thuộc loại người không biết lý luận, không hiểu gì về lý luận, dấn thân vào chỗ rối rắm nhiều ngả thì chỉ có lạc đường mà… chết thôi!

   Lại nhẩy qua chuyện khác vậy, cháu nhé.

… Bác đến San Jose lập nghiệp, ngay từ buổi đầu đã gặp và quen biết cha cháu. Khi mới có cháu, cha mẹ cháu mỗi lần tới thăm bác là mang cháu theo. Cháu bé tí, nằm trong cái nôi xách tay. Bác thường ví cái nôi đó là cái giỏ hoa. Cháu nằm trong nôi rất ngoan, không ọ ọe gì cả. Bác hay ngắm nghía cháu nằm trong nôi và thành thật nói với cha mẹ cháu: “Đó là tác phẩm đẹp nhất và quan trọng nhất của một đời nghệ sĩ sáng tác”. Ý nghĩ đó của bác cho tới nay vẫn không hề thay đổi.

   Riêng bác, bác vẫn cho rằng tất cả những gì bác đã sáng tác quả thật không nghĩa lý gì bên cạnh các con và cháu của bác!

   Hồi này bác yếu sức, nhiều phiền muộn lại đang cai thuốc lá nên viết khó khăn lắm! Nhưng điều cuối cùng bác muốn gói ghém là: “Thủy Tiên ơi! cháu mới đích thực là tác phẩm đẹp nhất và giá trị nhất của cha mẹ cháu đấy!”

(tháng chin mùa thu năm hai ngàn)

  

   Sau mấy ngày xuân, hoa Thủy Tiên dần tàn, mấy cánh hoa trắng nõn nhụy vàng tinh khiết đã nằm êm trong trang sách ép mà tôi thích lưu giữ lại kỷ niệm bằng cách đó. Riêng củ hoa đã khô, tôi đem trồng dưới đất như lời chỉ dẫn kinh nghiệm của anh HAT sau mỗi mùa hoa. Yêu thích hoa lá nhưng mấy thuở tôi chịu khó làm vườn nên lần được đào xới đất để trồng củ thủy tiên ấy, tôi sung sướng như đứa trẻ được chơi nghịch đất cát ngày xưa, chỉ khác là chẳng sợ bị la mắng vì làm bẩn quần áo để mẹ phái khổ công giặt giũ. Vừa xới đất tôi vừa thú vị nhớ đến mấy câu chuyện thần tiên thuở nhỏ, vốn tính hay đùa vui dẫu trong ý nghĩ một mình, tôi lại còn tưởng mình giống như nàng Tấm đang đào đất chôn xương cá Bống chờ ngày hóa phép, còn tôi chôn củ hoa hôm nay chỉ mong sang năm nó mọc lại cây thủy tiên mới là mãn nguyện lắm rồi. Ấy vậy mà chăm chăm chỉ chỉ tưới nước được vài hôm tôi lại quên bẵng mất tiêu củ thủy tiên tội nghiệp đó. Mãi cho tới mùa xuân năm sau, đi ngang qua mảnh vườn nhỏ trước sân nhà có trồng vài cây bông hồng đang kết nụ ra hoa tươi thắm, tôi chợt thấy mấy bụi nhỏ có nhánh lá xanh dài đang vươn lên rất đẹp. Đứng ngắm ngẩn ngơ mất cả phút, tôi chẳng biết cây lạ ở đâu tự nhiên mọc nhanh và đẹp thế nhưng cũng vô tình chẳng thắc mắc gì thêm. Tới vài hôm sau, mấy khóm cây nhỏ nhú ra mấy cành hoa trắng nõn nhụy vàng, thanh mảnh xinh tươi. Trời đất ơi, cây hoa Thủy Tiên, năm ngoái mình đã trồng mà lại không nhận ra thì còn nói chi tới tình nghĩa với nó nữa. Sung sướng như cô Tấm bổng dưng nhận được món quà từ xương cá bống, tôi vội chạy vào nhà, nhấc phôn lên gọi ngay cho anh HAT để khoe rối rít cái chuyện đã nghe lời anh trồng củ hoa năm ngoái, giờ đâm chồi thành mấy nhánh cây đang ra hoa rất khỏe và rất đẹp (chứng tỏ ông thầy dậy hay và người học cũng biết khéo ươm cây).

   Đầu mùa xuân năm đó, tôi có hai món quà thú vị là mấy cây hoa thủy tiên mọc lên từ củ cây năm ngoái và bài thơ được anh HAT gởi tặng khi biết tôi đang chuẩn bị đem in thi tập Mặt Trời Thơ, đó là bài “Ngọc Thủy Khai Xuân”:

 

“để cho giòng suối trôi nghiêng

những viên sỏi ngọc trầm mình trong sương

lặng im nghe tiếng thủy cầm

mòn hao năm tháng mấy lần khai xuân!”

 

   Và tháng ba đầu xuân năm 2004, con gái tôi lại nhận được món quà rất quý của bác Hoàng Anh Tuấn (dù bác vẫn may áo lớn rộng phòng hờ cho đứa bé) nhân ngày sinh nhật mười hai tuổi. Đó là truyện ngắn, rất ngắn của thi sĩ Hoàng Anh Tuấn với tựa đề Thủy Tiên Mười Tám:

 

“Cháu Thủy Tiên yêu quý,

   Sáng hôm đó, bác ra khu thương xá Lion thật sớm, đứng trước tiệm kim hoàn Nhan Thành, chờ đợi ông Mỹ Thịnh mang đến cho bác củ thủy tiên mà bác đã xin dành cho mình từ chiều hôm trước.

   Năm nào cũng vậy, cứ Tết đến là nhà bác phải có củ thủy tiên đẹp, không thể thiếu được, nhưng phải là củ thủy tiên được gọt rất khéo bởi đôi tay tài hoa của ông Mỹ Thịnh.

   Củ thủy tiên mà ông Mỹ Thịnh dành cho bác năm nay rất đẹp, gọt khéo hơn mấy năm trước nhiều. Cô Triều Nghi đến chơi nhà bác cứ tấm tắc khen hoài.

   Có điều, củ thủy tiên này có lẽ thuộc loại làm biếng…!

   Mùng một, rồi mùng hai mùng ba, vẫn không có lấy một bông. Cứ điệu này thì củ thủy tiên thành củ hành mất thôi!

   Bác Trâm qua nhà bác Thái mừng tuổi, khi về cho hay củ thủy tiên ở nhà bác Thái (cũng do ông Mỹ Thịnh cung cấp) nở hoa rất đẹp, đếm được mười bẩy bông, bác nghe mà buồn và ghen tức quá đi!

   Bác cho rằng tại tiết trời năm nay giá rét quá nên hoa thủy tiên không nở được. Bác đành phải đem hoa ra phơi ngoài nắng để lấy hơi ấm mặt trời. Liên tiếp mấy ngày liền, sáng mang hoa ra phơi nắng tối lại mang hoa vào nhà.. Thế rồi, thủy tiên cũng nở hoa thật đẹp, bác đếm được mười bẩy bông. Thế là bác hài lòng vì bằng hoa nhà bác Thái. Nhưng vốn tính bác hiếu thắng nên vẫn khó chịu vì còn muốn hơn nữa cơ.

   Cuối cùng bác nghĩ ra thủy tiên của bác không phải chỉ có mười bẩy bông mà mười tám bông lận, vì bác có cháu Thủy Tiên của bác, nghĩa là bác có mười tám bông. Mà bông thứ mười tám lại đẹp hơn nữa, là hoa Thủy Tiên đẹp nhất!

   Đó là câu chuyện chỉ có bấy nhiêu bác viết vội để tặng cháu  trong ngày sinh nhật năm nay”.

               Bác Hoàng Anh Tuấn (03-03-2004)

 

   Theo tôi được biết, thi sĩ Hoàng Anh Tuấn có tất cả sáu người con với người vợ đầu là bà Ngô Thị Liên khi hai người gặp gỡ và kết hôn trong thời gian cùng du học bên Pháp vào khoảng đầu thập niên năm mươi. Hai người con lớn là Hoàng Hôn Thắm và Hoàng Ánh Thép sinh tại Paris và sau khi trở về nước sau 1958, họ có thêm bốn người con nữa là Hoàng Thu Thuyền, Hoàng Hương Thao, Hoàng Mạc Tuyên và Hoàng Thái Trang (cô con gái út này là sợi dây nối dài thêm tình bạn giữa gia đình thi sĩ Hoàng Anh Tuấn và thi sĩ Nguyên Sa khi cô kết hôn với người con trai của thi sĩ “Áo Lụa Hà Đông”). Bản tính nghệ sĩ, bạn hữu đông lại sinh hoạt trong môi trường văn nghệ, ông thường xuyên vắng nhà, nhưng các con đều thương quý bố vì ngoài tình phụ tử ông đối với các con rất đằm thắm thân mật như những người bạn nhỏ.   

   Sau những hoạt động trong ngành điện ảnh, thi ca và báo chí tại Sài Gòn, năm 1965, ông chuyển lên thành phố Cao Nguyên làm quản đốc đài phát thanh Đà Lạt. Tới khi miền Nam Tự Do không còn, ông bị đi tù “cải tạo” chung với một số các anh chị em văn nghệ sĩ vì bị buộc vào tội “phản động”. Năm 1979, ông được chính phủ Pháp can thiệp cho gia đình sang Pháp định cư, và bài thơ Trở Lại Paris là tâm trạng ông gởi gấm lại sau hơn hai mươi năm cách biệt với bao nỗi ngậm ngùi đau xót qua thế sự đổi thay:

 

“Chuyến xe bus trong ngỡ ngàng mai sớm

đưa ta vào đón đợi cánh tay em

em, Paris, tóc lúa mạch óng mềm

đo ngắn lại ba mươi năm xa cách

 

yêu thuở cũ, sóng dồn lên biển ngực

tình xa xưa ghì chặt giữa vòng quay

muốn lịm đi trong caongất cơn say

khi men rượu là môi hôn bất tận

 

những nghẹn cứng từ đợi chờ vô vọng

thành vết cào rướm máu khắp châu thân

khi đam mê lên tột đỉnh thèm thuồng

răng cắn vỡ những mặn nồng hạt muối

 

em, Paris, vò nát nhàu đắm đuối

em, Paris, mười ngón mảnh thủy tinh

thêm thời gian, thêm vết cứa rùng mình

ta chết lịm giữa đôi miền hoan lạc

 

phút gặp lại đếm từng giây thắt chặt

cho tới khi lẳng lặng trải bình yên

từ dịu dàng ấm áp rất thon êm

từng nốt nhạc ngấn dài trên đôi má

 

trong lắng xuống của hoàng hôn êm ả

em, Paris, đại lộ Saint Michel

em, Paris, vẫn tả ngạn sông Seine

quán rượu nhỏ, tách cà phê để nguội

 

em, Paris, chuyến métro chưa tới

nghe vàng khô lá rụng Jacques Prévert

cầu Mirabeau của Apolinaire

nước lờ lững bóng thời gian nhòa nhạt

 

tạ từ em, anh đi vào khuya khoắt

tìm chiêm bao ở mỗi góc nhà ga

uống chung chai với mấy gã clochards

để hiu quạnh cũng đong đưa chuếnh choáng

 

em, Paris, tiếng phong cầm lãng đãng

chia ngậm ngùi với ánh sáng đèn hơi

dưới hiên mưa mái tóc ẩm nghiêng vai

rất mơn trớn khi bàn tay khao khát

 

em, Paris, chuyến métro thứ nhất

trời xám mờ, sương đọng giọt ban mai

những bánh xe trên lối ướt thở dài

ta hụt hẫng như không còn điểm tựa

 

nhớ bấp bênh và quên trong luyến nhớ

nửa linh hồn bỡ ngỡ giữa hoài nghi

ta bây giờ trong độ lượng Paris

thân tỵ nạn cũng xin đành nhỏ bé

 

ta trở lại bây giờ làm chim sẻ

uống nâng niu từng chút tự do em

 

   Sống ở Pháp khoảng hai năm, gia đình ông lại chuyển sang định cư tại tiểu bang Ohio - Hoa Kỳ. Sống ở một thành phố ít người Việt thời đó, hiếm sinh hoạt cộng đồng, thiếu bằng hữu thân quen nên một người thích hoạt động như loài cá thích bơi lội vẫy vùng nơi sông biển rộng như ông lại lên đường tìm đến những nơi chốn có đông vui bạn bè mong tiếp tục đóng góp khả năng và sinh hoạt trong môi trường văn nghệ như bao năm đã sống. Khi tới thành phố Hoa Đào DC, tình cờ ông gặp một người phụ nữ tên Khương Thị Phương Trâm mà không dè lại sẵn nợ duyên nên họ quen nhau rồi trở thành đôi bạn đời gắn bó suốt hai mươi năm cuối cuộc đời của ông. Thế là cơ duyên đưa đẩy ông đến Thung Lũng Hoa Vàng San Jose rồi ở lại đây luôn cho tới khi nhắm mắt lìa đời.

   Thời gian đầu ông về cộng tác với hệ thống truyền thông Viên Thao của nhà văn Đỗ Vẫn Trọn nhưng mười năm sau vì đau ốm nên ông nghỉ hẳn ở nhà, vui một chút niềm vui với bạn bè chung quanh và mảnh vườn nhỏ trồng cỏ cây hoa lá.

   Mới đầu thi sĩ Hoàng Anh Tuấn bị đau khớp xương chân, người phát phì ra nên đi đứng khó khăn chậm chạp. Anh lại không thể lái xe nên đi đâu cũng cần chị Phương Trâm chở đi hoặc đi chuyển bằng xe bus. Có lần chị PT kể cho tôi nghe chuyện anh bị mất cây gậy trên xe bus, khó khăn lắm anh mới đi bộ lần về được tới nhà vì không có gậy chống. Chân đã thường xuyên đau nhức bấy giờ lại bị nhức đau đi đứng loạng choạng thêm, nghe xong tôi phải chẩy nước mắt vì thương anh sao có lúc khổ đến thế.

   Đã lâu tôi và một vài người bạn hữu của anh như giáo sư Cao Thế Dung, nhà văn Hồ Linh .v.v… định ngỏ ý với anh cho in những bài thơ của anh thành một thi tập vì thấy giới thiệu về tập thơ Yêu Em Hà Nội từ lâu lắm mà không hiểu lý do nào vẫn chưa thực hiện. Có lẽ chỉ có mình thi sĩ Hoàng Anh Tuấn là người lười in thơ thành tác phẩm và cũng là người nổi tiếng từ rất lâu trong lãnh vực thi ca mà chả cần ra mắt tác phẩm gì hết. Mà anh cũng chả để ý chi tới những bài thơ của mình (coi như đã viết tặng cho cuộc đời, là của chung mọi người, không còn phải của riêng mình nữa).

   Lưu giữ được khá nhiều là nhờ chị PT cất giữ. Tôi yêu thích những bài thơ Hoàng Anh Tuấn nên thường lái xe đến thăm anh và chép lại từng bài thơ để đăng trong tạp chí Suối Văn trong chin năm qua. Những bài thơ anh viết tay trên bản giấy láng với nét bút cùng chữ ký thật đẹp và bay bướm. Sau này, nhờ sự tìm kiếm thu thập của cô con gái thứ ba là nhà văn Thu Thuyền (tác giả tập truyện Những Nhánh Sông Mất Biển), thi tập Yêu Em, Hà Nội của thi sĩ Hoàng Anh Tuấn đã được hoàn thành vào tháng chin năm 2004. Đầu tháng mười hai năm ấy, anh gọi điện thoại bảo đã dành sẵn cho tôi tập thơ với chữ ký đề tặng, rồi dặn đi dặn lại là hãy đến nhà anh sớm vì sau đó anh sẽ đi Nam Cali hội ngộ gia đình các con và ra mắt thi tập này vào gần cuối tháng đó. Tôi hứa xong chưa kịp ghé thăm thì vụt nghe chị PT hốt hoảng báo cho biết anh vừa bị té phải đưa vào nhà thương cấp cứu. Tôi bồn chồn trong dạ khi nghĩ tới những điều không may và chợt ân hận là chưa kịp ghé thăm anh và lấy sách. Nhưng may là anh khỏe lại và đã kịp có mặt ở Nam Cali, gặp gia đình, bạn hữu khá đông đủ với buổi ra mắt thi tập Yêu Em, Hà Nội rất thành công tốt đẹp trong dịp Giáng Sinh năm 2004.

    Đầu năm 2005, khi trở lại Thung Lũng Hoa Vàng, anh có phần tươi tắn và khỏe mạnh hơn, có lẽ do niềm vui gặp được đông đủ con cháu và bạn hữu nhiều năm không gặp. Không ngờ ít lâu sau thì anh trở bịnh nhiều, phải vào ở luôn trong Nursing Home của Bác sĩ Nguyễn Xuân Ngãi để có người chăm sóc thuốc men theo dõi bệnh trạng hằng ngày. Phòng anh ở bên này dãy thì phòng anh Phạm Huấn (đã vào trước anh HAT khá lâu) ở bên kia dãy. Hai người bạn cùng một thời vang bóng với những sôi nổi hoạt động ngày nào, nay ngậm ngùi từng buổi chống gậy với từng bước khó khăn nhọc nhằn tìm đến thăm nhau, nhắc lại tuổi trẻ cùng bạn hữu thuở nào để khuây lấp những đớn đau bệnh tật, buồn tẻ trong những ngày cuối đời trống trải.

   Riêng những tháng ngày và bao kỷ niệm khó mờ phai xưa dưới khung trời miền Nam thân yêu cũ, sao có lúc như gió thoảng mây trôi của kiếp sống vô thường, hữu hạn. May vẫn có những người thân yêu gắn bó bên cạnh và bạn hữu còn thỉnh thoảng nhớ tới ghé thăm an ủi. Như có lần anh Đào Vũ Anh Hùng từ bên Dallas gọi điện thoại báo trước cho tôi sẽ có mặt ở San Jose trong vài ngày tới với anh Đặng Chí Bình, nhờ tôi đưa đến thăm anh Hoàng Anh Tuấn với câu nhắc đi nhắc lại: “anh chỉ có hai ngày ở đấy để lo công việc nhưng bận thế nào cũng phải đến thăm anh Hoàng Anh Tuấn”.

   Cuối tháng Tư năm 2005, anh Phạm Hùng (bào đệ của phóng viên chiến trường Phạm Huấn) đã tổ chức một buổi ra mắt thi tập Yêu Em, Hà Nội cho thi sĩ Hoàng Anh Tuấn ngay tại dưỡng đường mà anh HAT đã ở hẳn đây trong mấy tháng qua. Đó là một chương trình ra mắt rất đặc biệt, rất cảm động và khá ly kỳ. Nhưng nhờ anh Phạm Hùng có sáng kiến như thế mới có dịp hội ngộ khá đông đủ và ghi lại nhiều hình ảnh kỷ niệm cuối cùng giữa thi sĩ Hoàng Anh Tuấn với nhiều anh chị em thân hữu Bắc Cali. Nếu không, chúng ta còn ân hận tiếc nuối hơn là chưa kịp và chưa làm được gì cho người anh người bạn mà chúng ta đã biết như ngọn đèn dầu trước gió, chẳng biết họ sẽ vĩnh viễn ra đi lúc nào…!

    Riêng tôi, cho đến bây giờ cũng không sao quên được cảm xúc rất đau xót khi nhìn hình ảnh hai người bạn một thời lừng lẫy hoạt động trong ngành báo chí, điện ảnh, thi ca giờ như hai cái bóng lặng câm, mệt mỏi trên hai chiếc ghế xe lăn, phải khoác mang trên mình bao giây nhợ thuốc men để tiếp hơi thở sức từng phút từng giây trong thể xác phải chịu đựng đớn đau hằng ngày. Nhìn cảnh ấy, làm sao ai không khỏi chạnh lòng khi nghĩ đến một ngày mai hậu nào đó của chính cuộc đời chúng ta. Biết ra sao ngày sau của kiếp sống phù du này?!

  

   Anh Hoàng Anh Tuấn ơi, tháng chin này, chỉ mới chớm để vào thu mà anh ra đi sớm quá. Ngay buổi trưa nghe chị Mai Hân báo tin anh mất vào lúc tám giờ sáng ngày thứ sáu, em rất đỗi bàng hoàng vì mới trước đó hai tuần còn gặp chị Phương Trâm đưa anh đến tham dự buổi ra mắt sách của ông Huỳnh Văn Lang, còn chụp với anh một tấm hình và được anh khen là mầu áo dài cam em mặc hôm đó giống mầu hoa phượng vỹ của mùa hè quê hương.

   Anh biết không, khi con bé Thủy Tiên nghe mẹ xúc động kể lại những thương mến mà hai bác Hoàng Anh Tuấn & Phương Trâm đã dành cho cháu, may cho cháu một chiếc áo rộng để phòng hờ khi lớn lên cháu sẽ mặc vừa. Có lẽ cháu đã sắp mặc vừa rồi, chỉ tiếc là Bác Tuấn đã đi, không nhìn được nụ cười thoáng qua trên môi cháu khi nghe đọc bài viết Thủy Tiên Mười Tám và Lá Thư Mùa Thu của bác. Vì thế con bé nhất định đòi đi dự Thánh Lễ đưa tiễn hồn xác bác về trời vào chiều thứ Ba ngày 05-09-2006 ở nhà thờ Saint Maria Goretti. Thánh lễ tan, mọi người ngậm ngùi đưa tiễn bác lên xe trở lại nhà quàn. Đêm nay chỉ một mình bác ở lại nơi lạnh lẽo đó để ngày mai khi ánh dương lên cao, bác sẽ hóa thiêu thành tro than để được đem về hòa cùng cát bụi quê hương.

    Không gian chợt lắng buồn như còn lãng đãng tiếng hát xuất thần vút cao của chị Thu Hà (là một trong ban tam ca Đông Phương cùng với ca sĩ Hồng Vân, Tuyết Hằng của thập niên 60-70): “Lên xe tiễn anh đi chưa bao giờ buồn thế. Trời mùa đông Paris suốt đời làm chia ly…”

    Con bé mười bốn tuổi bổng chỉ lên vầng trăng mười ba hôm đó: “Mẹ ơi, trăng đang đi theo bác Tuấn kìa. Trăng sáng đẹp quá kìa mẹ…”. Tôi nhìn lên bầu trời cao lồng lộng, vầng trăng đêm tỏa chiếu mầu sáng ngà huyền ảo như đang trải ngàn giòng thơ lấp lánh…

   Đứng ngoài sân một lúc với anh chị Trần Nhật Hiền & Kiều Loan, trước khi về, tôi nhìn quanh một lần nữa. Mọi người đã tản mác dần, chị Phương Trâm có lẽ đã về theo xe tang như bao năm nay chị đã hết lòng tận tuỵ với anh. Chị Liên còn đứng trước bãi cỏ nhà thờ. Khi tôi lại gần chào tạm biệt chị cùng nhắc vài lời về người đã ra đi. Ánh mắt chị vẫn là một thoáng nhớ ngẩn ngơ về người chồng đã cách xa chị gần hai mươi năm cuối. Nhưng vẫn còn lại nụ cười lấp lánh yêu thương cùng bàn tay giơ ra để đưa tôi xem chiếc nhẫn cưới ngày nào: “Chiếc nhẫn này chị vẫn đeo trên tay đã năm mươi hai năm rồi em ạ…”.  Đến lượt tôi lại ngẩn ngơ ngó lên vầng trăng. Hình như trăng cũng đang buông khẽ tiếng thở dài trước chuyện lòng nhân thế…

    Xin được giã từ người anh thân mến trong mái nhà văn nghệ, một người thi sĩ đã lãng quên đời trong cõi thi ca bát ngát mộng mơ. Xin đưa tiễn anh theo làn gió chớm heo may của những ngày đầu mùa thu tháng chin, và gởi theo anh những giòng thơ nhỏ tiếc thương người thi sĩ đã dành cho quê hương Hà Nội bao hình ảnh đẹp ngời:

 

“Hoàng Anh Tuấn rất yêu Hà Nội

anh gởi tình trong những phiến thơ

máu của tim anh ngời ánh mực

muôn đời lấp lánh những mùa thu

mùa thu tóc ngắn… mùa thu trẻ

mùa thu dài hơn… thuở hẹn hò

nếu chẳng nổi trôi vì quốc sự

chắc đời ai cũng đẹp như mơ…

 

thương anh thác chẳng nằm trong đất

thôi, chúc hồn anh gió chuyển mùa…

n.t

 

   Những mùa thu tới rồi sẽ lại ra đi. Tôi biết lá vàng rơi về cội đất sẽ nuôi dưỡng lại cây cành tiếp tục đâm chồi nẩy lộc để chuyển tiếp mãi những đời xanh cây lá đẹp tươi cho cuộc sống con người. Xin chào tạm biệt người thi sĩ đã mang đến cho đời Một Chút Mùa Thu óng ả tuyệt vời.

 

                                                                        Ngọc Thủy

                                                                   (tháng chin, mùa thu 2006)

 

Thư từ liên lạc:  vuongtrungduongonline@yahoo.com
Copyright © 2006 vuongtrungduong
Last modified: 01/02/07