Phượng Tím Ở Cali

Nhớ Hoa Sim Ở Quê Nhà

 Thái Tú Hạp

 

Khi chúng tôi đến định cư ở thành phố Los Angeles nhằm vào mùa hè, lần đầu tiên chúng tôi nhìn thấy hàng cây phượng tím trên lối đi đến trường, học những bài Anh văn đầu tiên với cô giáo người Ba Lan. Những ngày tháng ngơ ngác nơi quê người, những cánh hoa phượng tím càng gợi cho chúng tôi cảm thấy cô đơn, da diết buồn hơn. Tôi nhớ đến những ngày mùa hạ ở quê nhà, màu hoa phượng vỹ rực rỡ đỏ thắm trong sân trường, những đôi mắt bùi ngùi ngấn lệ chia tay, những cuốn lưu niệm chuyền tay nhau viết những lời thắm thiết yêu thương, những cánh hoa phượng vội vàng ép vào cuốn vở học trò như bày tỏ “e ấp” tình yêu... hay nỗi lòng rạo rực “xếp bút nghiên” về với miền quê yêu dấu, như nhà thơ Xuân Tâm đã vẽ nên:

 

Sung sướng quá, giờ cuối cùng đã hết

Đoàn trai non hớn hở rủ nhau về

Chín mươi ngày nhảy nhót ở miền quê

Ôi tất cả mùa xuân trong mùa hạ.

 

Một nét mặt, trăm tiếng cười rộn rã

Lời trên môi chen chúc nối nghìn câu

Chờ đêm nay, sáng sớm bước lên tàu

Ăn chẳng được lòng nôn nao khó ngủ

 

Trong khoảnh khắc sách, bài là giấy cũ

Nhớ làm chi. Thầy mẹ đợi, em trông

Trên đường làng huyết phượng nở thành bông

Và vườn rộng nhiều trái cây ngon ngọt

 

Kiểm soát kỹ, có khi còn thiếu sót

Rương chật rồi, khó nhốt cả niềm vui

Tay bắt tay, hồn không chút bùi ngùi

Các bạn hỡi, trời mai đầy ánh sáng.

(Nghỉ Hè trong tập Lời Chim Non)

 

Lời thơ trong sáng và hồn nhiên. Cái thuở hồn như gương và ý nghĩ như thủy tinh thật là hạnh phúc. Càng già con người càng sinh ra tồi tệ quá đỗi, nói theo nhận xét của Phan Khôi. Soi bóng mình trong mặt hồ tĩnh lặng, tóc bạc trắng mây trời càng cảm thương cho thân phận lưu vong, không biết bao giờ về thăm lại con đường phượng vỹ dẫn lối đến ngôi trường thân yêu ở Hội An, Nội Thành Huế, con đường ven biển Quy Nhơn. Tôi chạnh nhớ nhà văn Solzhenitsyn, ông chỉ mới xa quê hương chưa đầy hai mươi năm đã quyết liệt trở về. Sau khi tác phẩm “Quần Đảo Ngục Tù” được tung ra quần chúng, Solzhenitsyn bị chính quyền Liên Bang Sô Viết trục xuất khỏi quê hương ông. Năm 1977, Solzhenitsyn đến định cư ở thành phố Cavendish, thuộc tiểu bang Vermont, Hoa Kỳ. Solzhenitsyn đã được dân chúng Hoa Kỳ nồng nhiệt đón tiếp ông, một thiên tài đã từng đoạt giải Nobel về văn chương từ năm 1970. Sống nơi đất mới đầy Tự Do và Nhân Bản, Văn Hào Alexander Solzhenitsyn tiếp tục lên tiếng bằng ngòi bút sắc bén của ông báo động cho nhân loại biết về tội ác và hiểm họa của Cộng sản. Mặc dù được ưu đãi về mọi phương diện, nhưng đến khi chế độ Cộng sản đã thực sự không còn nữa ở Nga Sô, ông đã bỏ lại tất cả để trở về cố hương không tiếc nuối. Có lẽ ông không thích màu hoa phượng tím đã làm cho ông khổ đau vì  nhung nhớ? Đối với nhà văn Mai Thảo, nhà thơ Nguyên Sa, và nhạc sĩ Phạm Đình Chương, thì Solzhenitsyn quá nhiều diễm phúc. Mai Thảo đã từng mơ ước viết thêm tác phẩm “Ngày Tái Ngộ Hà Nội” sau khi ông được ngưỡng mộ qua cuốn “Đêm Giã Từ Hà Nội”, và Nguyên Sa mơ ước được ngắm em mặc áo lụa trên những con phố Hà Đông, và nhạc sĩ Phạm Đình Chương mơ ước được hát Hội Trùng Dương tại nhà hát lớn Thủ Đô Hà Nội.  Nhưng mơ ước của Mai Thảo và Nguyên Sa và Phạm Đình Chương không bao giờ thực hiện. Tôi còn nhớ, một lần buổi trưa mùa hạ ngồi trong quán Doanh Doanh trên đường Sunset, Los Angeles, nhìn xuyên qua khung cửa, vài chùm hoa phượng tím đong đưa, anh Mai Thảo đã lắc đầu có vẻ bực bội:

- Cái hoa màu tím ấy, tớ không bao giờ thích.

Dù muốn dù không, chúng ta vẫn còn ở đây. Và mỗi khi nắng hạ trở về đành phải nhìn những màu hoa tím buồn bã như một định mệnh an bài.

                                                                                           *

Ngày xưa, khi còn ở trong quân ngũ, mỗi lần hành quân qua buôn bản, thôn làng, dừng chân trên những sườn đồi hun hút nắng, lung linh trên những cánh hoa sim tím ngút ngàn. Tôi chạnh nhớ đến “Màu Hoa Sim Tím”của Hữu Loan thời tiền chiến, nhạc sĩ Dũng Chinh phổ nhạc và được quần chúng yêu thích lúc bấy giờ. Chiến tranh lan tràn khắp chốn, và từng lớp thanh niên, sinh viên giã từ mái trường thân yêu để lên đường ra trận mạc, nên cái không khí lo âu ngộp thở như bao trùm lên mỗi gia đình hậu phương. Bài hát “Những Đồi Hoa Sim” đã tạo thành danh nổi bật sáng chói tên tuổi ca sĩ Phương Dung “Con Nhạn Trắng Gò Công”. 

Hữu Loan, thi sĩ nổi tiếng trước 1945, tham gia kháng chiến chống Pháp. Quê ở làng Vân Hoàng, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, sinh khoảng trước năm 1920. Đã từng cộng tác trên các tạp san Văn Học xuất bản ở Hà Nội trước năm 1945. Bài thơ “Màu Tím Hoa Sim” ông sáng tác trong thời gian ở quân ngũ, nhưng khi bài thơ lưu hành trong vùng kháng chiến... quá mạnh mẽ, nên bị cấm phổ biến với lý do “nặng tình cảm làm nản lòng cán bộ và chiến sĩ”, cho ông giải ngũ không có lý do hợp lý... Đến khoảng thời gian 1956-1957, ông tham gia nhóm “Nhân Văn Giai Phẩm” do nhà văn Phan Khôi chủ trương, sáng tác những tác phẩm hừng hực lửa, tấn công thẳng thừng vào bọn cán bộ cộng sản nịnh hót, đố kỵ, ám hại anh em... qua tác phẩm “Cũng Những Thằng Nịnh Hót” và truyện ngắn “Lộn Sòng”. Nội dung tác phẩm của ông ghi lại những thực trạng đau xót của xã hội Cộng Sản đầy ghê tởm mà ông là nạn nhân (tài liệu Tuệ Chương).  Sau khi nhóm Nhân Văn Giai Phẩm bị Đảng đánh tơi bời, nhà thơ Hữu Loan cũng bị hốt vào trại cải tạo vài năm, rồi đưa về giam lỏng tại địa phương không biết sống chết ra sao.

Về trường hợp nhạc sĩ Dũng Chinh, anh xuất thân Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức Khóa 27. Sau khi ra trường, anh thuyên chuyển về Phan Thiết, một thời gian theo các đại đội hành quân, đã bị phục kích tử trận tại đồi Beatrice khoảng sau Tết Mậu Thân 1968, lúc đó Dũng Chinh đang ở vào tuổi 27, cùng với tuổi của thi sĩ Hàn Mặc Tử, Bích Khê, Quách Thoại, Nguyễn Nhược Pháp... (Tuệ Chương kể lại).

Bài thơ “Màu Tím Hoa Sim” của Hữu Loan như sau:

 

Nàng có ba người anh

đi bộ đội

Những đứa em nàng

Có em chưa biết nói

Khi tóc nàng xanh xanh

 

Tôi là người chiến binh

xa gia đình

Yêu nàng

như tình yêu em gái

 

Ngày hợp hôn

Nàng không đòi may áo cưới

Tôi mặc đồ quân nhân

Đôi giày

bết bùn đất hành quân

Nàng cười xinh xinh

bên anh chồng độc đáo

Tôi ở đơn vị về

cưới nhau xong là đi

 

Từ chiến khu xa

Nhớ về ái ngại

Lấy chồng đời chiến binh

Mấy người đi trở lại

Lỡ khi mình không về

thì thương người vợ chờ

Bé nhỏ chiều quê

Nhưng không chết

người trai khói lửa

mà chết người em gái hậu phương

Tôi về không gặp nàng

Má tôi ngồi bên mộ con

Đầy bóng tối

Chiếc bình hoa ngày cưới

thành bình hương tàn lạnh vây quanh

 

Tóc nàng xanh xanh

ngắn chưa đầy búi

 

Em ơi,

giây phút cuối

chẳng được nghe em nói

chẳng được trông thấy em một lần

 

Ngày xưa

Nàng yêu hoa sim tím

Nàng vá cho chồng tấm áo ngày xưa

 

Một chiều rừng mưa

Ba người anh từ chiến trường Đông Bắc

được tin em gái mất

trước tin em lấy chồng

 

Một sớm thu về

gờn gợn nước sông

đứa em nhỏ lớn lên

ngỡ ngàng trông ảnh chị

khi gió sớm thu về

cỏ vàng chân mộ chí

 

Chiều hành quân

qua những đồi sim

những đồi hoa sim

Tím cả chiều hoang biền biệt

Nhìn áo rách vai

tôi hát trong màu hoa:

“Áo anh sứt chỉ đường tà

vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu!”

                                                                     *

Từ khi biết yêu người, yêu đời, tôi thích màu vàng, có lẽ màu của lãng mạn tình yêu, của rực rỡ huy hoàng mộng ước... “Áo nàng vàng anh về yêu hoa cúc.  Áo nàng xanh anh mến lá sân trường. Sợ thư tình không đủ nghĩa yêu thương.  Anh thêm mực cho vừa màu áo tím” (Nguyên Sa), tuy nhiên, màu tím, đôi khi cũng làm cho tôi cảm thấy bâng khuâng ray rứt cả tâm hồn...

 

... Em ơi, tím cả cuộc đời

Tím lên mái tóc, tím lời yêu thương...

 

Một tà áo tím bay trong gió thu nhè nhẹ, mái tóc thề, buông thả đôi vai gầy, từng bước chân son trên lối về lớp học... sao mà dễ thương quá đi thôi. Nếu có chút tâm hồn nghệ sĩ, chắc chắn sẽ xao xuyến bàng hoàng sáng tác thành thơ, thành nhạc... để gửi gắm nỗi niềm riêng tư.

Tôi đi giữa những hàng phượng tím trong những thành phố Cali mà lòng bỗng chạnh nhớ về màu tím mộng mơ xứ Huế năm nào. Có còn gì để nhớ để thương từ lúc bỏ hoàng cung hoang vắng:

 

Chiều có nhớ mây về trên đỉnh Ngự

Giòng sông Hương hờ hững bóng trăng sầu

Em đứng đợi mấy cửa thành hoang vắng

Nghe từ tâm cánh hạc vút xa bay

 

Hàng cây khô nội thành câm lặng khóc

Lệ của trời hay Tôn Nữ chờ mong

Loài hoa dại trong vườn thu Thượng Uyển

Người đã quên từ lúc bỏ Hoàng cung

 

Đêm nín thở bờ sông lên tiếng hát

Lời Nam Ai cắt ruột não nề đau

Ta đã mất quê em từ dạo đó

Đôi bàn tay chiều rụng gió Kim Long

 

Thời gian ơi!  Thổi về mây Cửu Đỉnh

Như giọt trăng trên tháp cũ điêu tàn

Em có biết lời thơ đầy mật ngữ

Đời trôi tan như bóng nắng vô thường

(Từ Lúc Bỏ Hoàng Cung – Thái Tú Hạp)

                                                                           Thái Tú Hạp

 

 

Thư từ liên lạc:  vuongtrungduongonline@yahoo.com
Copyright © 2006 vuongtrungduong
Last modified: 01/02/07