|
|
-
Đỗ Tốn (1921-1973)
-
& Hoa Vông Vang
-
Vương Trùng Dương
-
-
(Nhà văn Đỗ Tốn xuất hiện trên văn đàn Việt Nam với tập truyện
Hoa Vông Vang vào thời tiền chiến; ông tham gia cách mạng, bị Pháp khủng bố,
ông trốn sang Trung Hoa. Trở về Việt Nam, ông ít sáng tác, thỉnh thoảng ông
viết trên tờ Tân Phong và Chỉ Đạo.
-
Trong Tuyển Tập Truyện Ngắn của 12 nhà văn do Văn Hữu Á Châu ấn
hành năm 1963, tên tuổi ông xuất hiện với truyện ngắn Ả Hẩu đă được đăng tải
trên báo trước đó.
-
Từ trước đến nay, tiểu sử của ông chỉ đề cập một cách khái
quát, chúng tôi liên lạc được với Dược Sĩ Đỗ Hạc Tuyền, trưởng nữ của ông,
hiện cư ngụ tại Nam California, ghi lại đôi ḍng để đóng góp phần nhỏ vào
chân dung nhà văn Việt Nam – VTrD)
-
-
 Đỗ Tốn sinh năm 1921 tại Hà Nội. Ông cùng Đỗ Đ́nh Đạo
(1911-1954) là anh em thúc bá với nhau, Đỗ Đ́nh Đạo tham gia trong VNQDĐ chung
với Nhất Linh nên Đỗ Tốn có cơ hội sinh hoạt với những cây bút trong tự Lực
Văn Đàn. Ông viết văn rất sớm, được Nhất Linh nâng đỡ và sau đó, ông tham gia
cách mạng, bị Pháp truy lùng nên phải lưu lạc sang Trung Hoa v́ vậy đến năm
1945, tập truyện ngắn Hoa Vông Vang của ông mới được ấn hành.
-
Ông lập gia đ́nh với bà Nguyễn Thị Như Băng, hai người gặp nhau
trong tháng ngày lưu lạc tại Quảng Châu, Trung Hoa và duyên t́nh đă gắn bó với
nhau. Họa sĩ Nguyễn Gia Trí vẽ tặng chân dung thiếu nữ; trước kia nhiều người
cho rằng đó là h́nh ảnh của bà, hiện nay bà c̣n lưu giữ nhưng bà cho biết đó
không phải là chân dung của ḿnh.
-
Ông tham gia vào Quân Đội, năm 1954, gia đ́nh di cư vào Nam.
Đầu thập niên 60, với cấp bậc Trung Úy, ông đảm nhận chức vụ Tiểu Đoàn Trưởng
Tiểu Đoàn Tâm Lư Chiến Dân Sự Vụ Vùng II Chiến Thuật. Giữa thập niên 60, ông
đổi về Cục Tâm Lư Chiến, ông mất năm 1973, cấp bậc Thiếu Tá.
-
Về gia cảnh, ông bà có được bốn người con (hai trai, hai gái):
Đỗ Hạc Tuyền, Đỗ Thăng, Đỗ Duyên, Đỗ Huân. Năm 1975, gia đ́nh ông tỵ nạn tại
Hoa Kỳ, năm 1981 cô Đỗ Hạc Tuyền sang Pháp và năm 1982, đoàn tụ với gia đ́nh
tại Hoa Kỳ.
-
Tập truyện Hoa Vông Vang, Đời Nay, Hà Nội ấn hành 1945, dày 170
trang gồm 7 truyện ngắn: Điệu Thu ca, Một Kiếp Sống, Duyên Số, Chú Tôi, Giáo
Huấn, Định Mệnh, T́nh Quê Hương và Hoa Vông Vang.
-
Trong Lời Tựa viết tại Quảng Châu tháng 12, 1942, Nhất Linh
nhận xét: “Xem những tập truyện Hoa Vông Vang, tôi không thể đem Đỗ Tốn ra so
sánh với một nhà văn viết truyện ngắn khác: Thạch Lam. Tôi thấy hai nhà văn
nầy có nhiều chỗ giống nhau và tôi tin Đỗ Tốn sẽ là một Thạch Lam thứ hai
trong văn giới chúng ta”.
-
Theo nhà văn Nguyễn Thạch Kiên, truyện ngắn Ả Hẩu đăng tải trên
tuần báo Việt Nam, cơ quan ngôn luận của VNQDĐ, vào khoảng năm 1947. Sau nầy
vào Nam, bạn bè gợi ư ông nên viết thêm câu chuyện đó và ông viết thành truyện
dài Người Thiếu Nữ Kỳ Diệu, Khai Trí Sài G̣n xuất bản nhưng không gây được
tiếng vang.
-
Theo Đỗ tốn, Hoa Vông Vang là bông hoa lớn bằng hoa râm bụt, nở
vàng tươi lẫn trong bờ bụi cỏ.
-
Vông vang c̣n có tên là bụp vang, bông rừng. Cây vông vang
thuộc loại cây cỏ, cao khoảng một mét, mọc tự nhiên ở bờ băi, vùng rừng núi.
Hoa màu vàng, quả nang và hạt có mùi xạ. Bộ phận dùng làm thuốc là rễ, lá và
hạt; chữa bệnh đái đục và bị rắn cắn.
-
Theo dược tính Đông Y, vông vang có vị ngọt, lạnh, tính
thông hoạt. Bệnh nhân bị mụn nhọt có thể lấy rễ vông vang và rễ gai với liều
lượng bằng nhau, rửa sạch, giă nát, đắp lên mụn; tổn thương sẽ chóng mưng mủ.
-
Ngoài ra, hạt giă nhỏ, ḥa với sữa, có thể dùng bôi chữa ngứa,
ghẻ. Bột hạt vông vang có tác dụng trừ sâu, nhậy cho quần áo len, dạ.
-
Có những loài hoa quư được chăm sóc kỹ lưỡng đă đi vào thi ca
để bóng dáng được tô điểm măi trong vườn hoa nghệ thuật. Loài hoa dại vông
vang qua ng̣i bút của nhà văn Đỗ Tốn với truyện ngắn và cũng là tựa đề cho tác
phẩm đă đưa vào khu vườn nghệ thuật bóng dáng thật dễ thương.
-
Vương Trùng Dương
-
-
-
Hoa Vông Vang
-
Đỗ Tốn
-
“Hồn lưu lạc chưa hề thờ một chúa
-
Yêu một người ta dâng cả t́nh thương” - H.C
-
-
Ngày ấy Đỗ là một chàng trai mười tám, ḷng đang tưng bừng mới
nở, trông ai cũng đẹp. Suốt ngày vui cười, sẵn sàng yêu đương, chàng thấy
tương lai toàn mầu rực rỡ. Đang đầy tin tưởng, một hôm chàng gặp Phượng Trinh,
một nữ học sinh tóc c̣n cặp sau gáy. Tuy không biết nàng bao nhiêu tuổi nhưng
Đỗ cứ cho là mười sáu; và chàng nhủ thầm: “Chỉ mười sáu mới có thể có được đôi
mắt sáng thế”.
-
Lúc ấy là một buổi trưa mùa đông; dưới gió qua ṿm cây, Phượng
Trinh đang cười trong ánh nắng rung rinh cùng mấy chị em bạn học. Đỗ mong ước
ǵ đâu mà sao khi vừa gặp chàng vội ngây người đứng ngắm rồi kêu khẽ: “Người
trong mộng của ta đây rồi”. Tay xách cặp, chân đi đôi guốc phi mă gót cao, lúc
ấy Trinh mặc chiếc áo mầu xanh gió thổi tung bay thấp thoáng ánh mặt trời. Thế
là ḷng chàng trai mới mẻ vội chọn nàng giữa trăm bông thắm; Đỗ đi xa xa theo
Trinh... th́ ra Trinh đi qua nhà chàng, nàng ở phố gần đấy.
-
Từ đấy mỗi ngày hai buổi tan học, Đỗ vội vàng đạp xe thật nhanh
về để ngắm Trinh qua và những chiều nào được nghỉ sớm th́ chàng đi bộ lên gần
trường Trinh học đứng đợi nàng về để lẳng lặng đi theo sau. Song v́ yêu quá
chàng đâm rút rát nên chỉ dám nh́n thôi vả lại sợ Phượng Trinh cho lẫn ḿnh
vào con nhà phường phố bậy bạ nên chàng chỉ theo xa xa. Theo đến gần nhà ḿnh
th́ Đỗ đi sang bờ hè bên kia rảo bước về cửa nhà đứng đợi. Bao giờ chàng cũng
nh́n Trinh đi ngang qua với đôi mắt si ngây... và cũng nhiều lần chàng theo
đến tận nhà. Cứ như thế măi, dần dần Trinh cũng hiểu, v́ đă có nhiều bận Đỗ
thấy Trinh vào trong nhà, rồi vừa đóng cổng vừa đưa lén mắt ngập ngừng trông
trộm chàng. Phượng Trinh cũng đă để ư tới chàng trai si mê ḿnh. Mỗi chiều đi
học về thường thường nàng hay đi thật chậm vui chuyện ríu rít cùng hai chị em
bạn về cùng đường, có bận Đỗ thấy Trinh đứng lại vui thú cười rũ rượi để rơi
cả cặp sách như một con chim non say nắng mới, Trinh luôn luôn ríu rít cười
nói rả rích làm vui cả ḷng Đỗ đứng nh́n.
-
Từ ngày gặp đôi mắt nhung huyền ảo tươi sáng của Phượng Trinh
ḷng Đỗ đă mang một nỗi yêu thương không cùng. Chàng đi hỏi ḍ các bạn quanh
vùng về người mơ ước th́ biết Trinh theo đạo Gia tô ngoan ngoăn. Gia đ́nh Đỗ
cũng theo đạo Gia tô nhưng là con trai nghịch ngợm, chàng không bao giờ đi lễ
ở nhà thờ và cũng chẳng cần biết đức Chúa Trời là ai. Tuy thế từ ngày biết là
sáng chủ nhật nào Trinh cũng đi lễ ở nhà thờ th́ mặc dầu trời có rét mướt, Đỗ
cũng dậy sớm đi lễ rất ngoan chứ không ngủ trưa như trước nữa. Hôm nào được
trông thấy Trinh, hôm nào được luồng mắt đen của nàng nh́n lại, dù là bất ngờ,
Đỗ ra về cũng sung sướng hát nghêu ngao rầm cả nhà. Và tối tối chàng thường đi
qua nhà Trinh để được trông thấy cây dừa trúc đào trong sân trước cửa, chỉ thế
thôi cũng đủ cho Đỗ trở về ngủ những giấc mê yên lành mà luôn luôn Trinh hiện
ra tươi cười.
-
Tuổi trẻ có một lần và chỉ có một lần mới mẻ nhất Đỗ yêu không
có tận cùng bờ bến. Sách học của chàng chỉ nhằng những tên Phượng Trinh viết
đủ các kiểu.
-
Sau những ngày đi nhà thờ, Đỗ mới biết là có nhiều chàng trai
khác cũng đi nhà thờ ngắm Trinh như chàng... nhưng chưa có ai được lọt vào mắt
đen! Riêng Đỗ được nàng để ư. Đỗ cũng cho một phần là do gia đ́nh chàng mà
Trinh đă biết, tỏ ra chàng không phải là con nhà bậy bạ, t́nh chàng là t́nh
chân thật. Mỗi lần sáng chủ nhật đi nhà thờ, hễ Đỗ thấy dưới luồng mắt của
ḿnh Trinh e lệ luống cuống bước mau nép vào bên chị dâu là chàng cũng đủ thấy
vui sướng cả ngày, mấy ngày.
-
Hoa mai nở!... Mùa đông qua: Tết đến! Bên bát thủy tiên hương
thơm vấn vít, ḷng trai run run lần đầu Đỗ cắm bút viết mấy lời chúc mừng năm
mới, anh viết cho Trinh.
-
Rồi một buổi đầu xuân, Đỗ hỏi Tân, một cô bạn học của Phượng
Trinh, th́ Đỗ mới biết Trinh là tên gọi ở nhà, chứ ở trường chỉ gọi nàng là
Phượng thôi. Tân nói lại cho Đỗ biết là các bạn ở lớp đă biết chuyện Đỗ theo
Phượng và trêu chế Phượng nhiều lắm... nhưng Phượng không hề căi lại mà chỉ đỏ
mặt cười chạy trước những dịp cười của các bạn...
-
- “Phượng yêu Đỗ rồi đấy”...
-
Tân nói thế làm Đỗ sung sướng ngây cả người rồi hỏi:
-
- Thật à?... Thế th́ tôi chết mất!
-
Chàng trai mới có mười chín, mỗi khi sung sướng quá là chỉ kêu
chết.
-
Từ đấy Đỗ là người sung sướng. Có khi chàng đứng nói chuyện một
ḿnh với bờ thang là thường; có bận người chú vui tính của Đỗ bắt gặp cười
bảo:
-
- Đứng cười một ḿnh thế th́ chó nó cũng biết.
-
Thế là hai chú cháu nh́n nhau hể hả... và ḷng Đỗ vui tưng
bừng, b́nh tĩnh mất hết. Có lúc chàng ôm lấy thằng nhỏ hét:
-
- Tao yêu mày lắm.
-
Rồi Đỗ viết một lá thư mà chàng đă tốn bao công nắn nót gọt
rũa. Những ngày ấy là những ngày sung sướng hồi hộp mà bao cảnh mộng xôn xao
trong ḷng! Tới một hôm Đỗ dừng xe đạp ở bên đường đợi xe Trinh đi học về qua.
Từ xa Đỗ đă nhận được một chiếc xe; đến lúc trông rơ Trinh, Đỗ ngượng nghịu cố
mỉm cười làm Trinh cũng phải buồn cười luống cuống thẹn ngoảnh đi. Đỗ đạp xe
theo, nhưng măi cũng không dám đi gần, chàng cảm động quá. Được nửa phố, Đỗ
lấy hết can đảm liền đạp xe đi kèm cạnh xe Trinh. Giọng nói đă lạc cả tự
nhiên; Đỗ ngập ngừng:
-
- Chào Trinh.
-
Trinh cũng cảm động và thẹn, nàng chỉ đỏ mặt mỉm cười đưa chiếc
mùi xoa lên miệng bẽn lẽn cắn thoáng nh́n lại Đỗ rồi lại nh́n đi ngay, mắt
long lanh rộn ràng bao lời êm ái. Trời, luồng mắt làm Đỗ choáng váng ngây ngất
muốn nói mà chẳng nên lời. Đỗ tḥ tay thả phong thư vào trong xe Trinh. Như
sực tỉnh, Trinh vẫn mỉm cười cầm phong thư đưa trả lại miệng kêu khẽ giọng rất
thanh:
-
- Ấy chết!...
-
Nhưng Đỗ đă hăm xe lùi lại phía sau.
-
Hồi hộp đợi mấy hôm cũng không thấy Phượng Trinh giả nhời, Đỗ
suốt ngày băn khoăn trông ngóng người đưa thư! Rồi có một buổi kia Đỗ gặp Tân,
nàng nói:
-
- Đỗ bỏ một lá thư vào xe Phượng phải không? Phượng nhờ tôi nói
với Đỗ từ rày đừng làm thế nhỡ người ngoài người ta trông thấy th́ người ta
coi Phượng vào hạng người ǵ... có muốn nói ǵ cứ nói th́ hơn...
-
Nghe xong Đỗ tươi tỉnh đưa tay lên găi gáy bừng bừng sung sướng
rồi đáp:
-
- Lúc ấy c̣n nói thế khỉ ǵ được mà nói!
-
Không biết Phượng Trinh có hiểu cho anh như thế? Chỉ biết sau
đó Đỗ luôn luôn viết thư nhờ Tân đưa th́ Trinh nhận. Nhưng mê say chàng đ̣i
hỏi quá nhiều! Đôi lúc Trinh cũng đáp lại nhưng nói sao được tấm ḷng thành
thực si mê của chàng trai mười chín, kể sao được hết nỗi bồng bột! Tuy Trinh
có trả lại nhưng ít lắm, chẳng đủ lấp một chút không gian to tát của ḷng Đỗ!
Trinh đă trả lại ít hay chính Đỗ đ̣i mong quá nhiều!... Nhưng lấp sao được
ḷng anh thuở ấy, lấp sao được biển cả đương lúc sóng t́nh dồn dập!
-
Chàng trai yêu đắm đuối buổi ban đầu th́ c̣n đâu là bờ bến! Đỗ
không cần, không nghĩ ǵ ngoài “Phượng Trinh của anh” ra. Hôm nào được Trinh
đi học về đă vào đến trong nhà mà c̣n ngó lại một cái là chàng đủ sung sướng
ầm ỹ. Những hôm ấy có ai tra hỏi ǵ đâu mà Đỗ cứ vui mừng kể cho chị nghe nào
Trinh mặc mầu áo ǵ, Trinh nh́n lại thế nào... Và có lần Đỗ khoe: “Chị ạ, hôm
nay rét, cô Trinh mặc một cái áo măng tô hơi ngắn hơn áo trong một tí, nhưng
em trông lại càng thấy đẹp chị ạ, một vẻ đẹp riêng”.
-
Dần dần chị dâu của Trinh cũng biết Đỗ yêu Trinh (có lẽ Trinh
nói). V́ nhiều lần gặp Đỗ, chị nh́n chàng trai rồi nh́n cô em chồng cười tinh
ranh làm Trinh xấu hổ bám nép vào tay chị cười.
-
Những lúc đó Đỗ sung sướng đứng nh́n bộ tóc cặp xơa xuống lưng
rung rinh vui thú.
-
Có một hôm chủ nhật Đỗ cùng cha đi săn bắn về mệt nên hôm sau
Đỗ nằm nghỉ ở nhà rồi viết một lá thư cho Tân. Trong thư chàng nói: “Thế nào,
Tân đă xin hộ Trinh cho tôi một tấm ảnh chưa, cố vào nhá, trăm sự nhờ Tân đấy!
à, hôm qua tôi vừa đi săn về, mệt và mệt, phải nằm nhà nghỉ... nhưng nhớ Trinh
lắm...”. Vài hôm sau Tân nói nàng có cho Phượng xem mảnh thư ấy, và mặc dầu nó
nguệch ngoạc nhỏ bé, Phượng cũng đă xin lấy cả thư đó. Và Đỗ sung sướng đến
ngạt thở khi Tân bảo:
-
- Thư nào của Đỗ, Phượng cũng giữ cất đi cả...
-
Thôi, hồn Đỗ phơi phới như lên tới trời xanh!... Và những lúc
ấy, những lúc quá tin tưởng ấy, anh đă tưởng đời anh sẽ theo một con đường
nhất định. Nhưng tính Đỗ cũng rất trẻ con, trong thư luôn luôn chàng viết
những câu không đâu, chẳng hạn: “Cái mũi Trinh trông ngon như viên kẹo
đrra-giê ấy” hoặc “tôi thích bắt Trinh mang thả trên đồi cỏ để xem Trinh ca
hát chạy nhảy như một con sơn ca”. Tuy thế Trinh cũng trả lời: “Thư Đỗ viết vớ
vẩn lắm”... nhưng Trinh sung sướng.
-
Một hôm Đỗ đang đứng ngóng đợi xe Trinh th́ có một nữ học sinh
đi qua tươi cười nh́n chàng. Ḷng trai đang đầy nhựa mạnh sẵn sàng yêu đương,
không cưỡng được trước nụ cười cùng đôi mắt đưa t́nh của cô học sinh tinh
nghịch Đỗ nhận ngay mối t́nh dễ dăi... tuy trong ḷng chàng, Phượng Trinh vẫn
là vị chúa có một ngai riêng cao quư mà không ai chạm tới được; lúc nào Trinh
chả là hoa thơm cỏ quư của ḷng anh; nhưng trong một lúc, chỉ trong một lúc
thôi Trinh thoáng có ư tưởng rằng Đỗ cũng chỉ như một chim trời thấy rừng xanh
th́ sà xuống để mai mốt lại bay đi!... Trinh buồn!... nàng hơi ngờ! Một hôm Đỗ
viết thư cho Trinh, trong có câu “thời gian trôi chảy, tuổi trẻ qua mau...
Trinh c̣n đợi đến bao giờ mới đáp lại tiếng gọi của ḷng tôi” th́ nàng giả
nhời: “đă có người đáp lại rồi c̣n ǵ!” Chàng trai chết đứng người, chàng
nguyền rủa chàng, rồi chàng buồn lo hối hận vật vă thâu đêm. Làm thế nào
Trinh hiểu được bây giờ, làm thế nào...
-
Song mặc thế, t́nh giữa hai người vẫn bền chặt nhưng cũng vẫn
mơ hồ.
-
Đă mấy tháng giời theo đuổi mà vẫn chưa lần nào Đỗ được Trinh
hẹn ḥ cho gặp riêng một lần. Người thiếu nữ ngoan ngoăn vẫn tin ở t́nh chàng
trai, nhưng chỉ sẵn ḷng đợi chàng đến hỏi làm vợ. T́nh yêu mà nàng hiểu là
thành thực chỉ có thể đưa tới cuộc hôn nhân... mà Đỗ cũng thực muốn thế. Song
mới có mười chín tuổi chàng đă tính đến chuyện vợ con sao được. Vả lại chưa
được cùng nhau hẹn ḥ một câu, chàng trai chưa dám chắc ǵ mà dạm hỏi... tuy
đă bao lần trong mắt Phượng Trinh chàng tưởng được thấy hạnh phúc, chàng đọc
thấy, nhận thấy một vẻ dịu dàng xô đẩy ḷng chàng.
-
“Hay đó chỉ là một hạnh phúc đơn sơ khó kiếm” Đỗ vẫn băn khoăn
tự hỏi thế những lúc không hiểu.
-
Sao không hẹn với nhau một câu, sao không thả hết t́nh yêu?
Nhưng duyên số...
-
Rồi một ngày chủ nhật mà gió đă nóng, Đỗ lang thang ở phố th́
nghe thấy một giọng nói vui vẻ bay đến tai:
-
- Phượng đâu? Sao lại đi chơi một ḿnh thế? Không đi với Phượng
à?...
-
... Tiếp theo một dịp cười - Đỗ ngơ ngác nh́n lên th́ ra Tuyết,
cô bạn học cùng lớp với Phượng Trinh đang đứng trên bao lơn tươi cười nói
xuống. Đỗ mỉm cười cảm ơn. Độ năm phút sau bất ngờ Đỗ gặp Phượng Trinh thật.
Nàng mặc áo mầu tím, đang đi mua hàng may áo nực cùng hai chị. Gặp Đỗ, Trinh
bẽn lẽn không dám nh́n, nhưng có một lần Đỗ bắt gặp mắt Trinh ghé qua gáy chị
nh́n trộm ḿnh làm chàng sung sướng run cả người. Hôm sau Đỗ vội nhờ Tân đưa
cho Trinh một lá thư, trong có đoạn:
-
“Hôm qua đi phố chơi, tôi đang lang thang th́ nghe thấy một
giọng nói từ trên trời bay xuống hỏi: “Phượng đâu? Sao lại đi chơi một ḿnh
thế, không đi với Phượng à? Tôi nh́n lên th́ Tuyết, Trinh ạ - Đây, đối với tất
cả th́ Phượng là của tôi đấy, thế mà tôi cứ chưa dám chắc! Trinh thử hỏi hộ cô
Phượng, cô Phượng có cái mũi xinh xinh ấy mà, xem Phượng có phải là của tôi
không?”.
-
Tuy thế Trinh cũng chỉ trả lời Đỗ: “Thư Đỗ viết vớ vẩn lắm”.
-
Thời gian qua mau! Hoa cánh phượng đà phơi sắc đỏ rực rỡ dưới
nắng vàng gay gắt. Thế là mùa hè đă tới mà hai người vẫn chưa có một lời ḥ
hẹn tuy trong ḷng họ thành thực yêu nhau! Người thiếu nữ nền nếp giữ ǵn theo
luân lư cổ truyền đă đưa chàng trai vào chỗ rừng rậm của tâm t́nh. Đỗ cảm thấy
Trinh yêu chàng đấy, nhưng không hiểu được tại sao nàng lại không cho gặp
riêng. Mùa hè đă vô t́nh chia rẽ mối t́nh thơ ngây; không c̣n ai đưa hộ thư
của Đỗ đến tay Trinh nữa.
-
Song tuy xa cách, Đỗ vẫn một ḷng tin vào duyên số, tin vào
t́nh yêu, tin vào Trinh chàng vẫn c̣n nhớ rơ những lúc Trinh từ trong nhà e lệ
nh́n ra, những nụ cười, những gót chân luống cuống bước mau, những đôi mắt
ngượng ngùng bắt gặp... đôi mắt tươi sáng như tráng nước thu trong đă bao lần
làm chàng ngây ngất. Đỗ đă vẫn bảo: “Thật anh chưa từng thấy một đôi mắt đẹp
hơn trong đời, mà anh có nói th́ chắc em lại chớp mau e thẹn”. Đỗ tự an ủi
trong những ngày xa cách Đỗ chỉ biết nhớ lại.
-
Nghỉ hè xong th́ Tân ở quê, không ra đi học nữa. Trinh theo học
một trường khác. Thế là không c̣n ai đưa thư hộ Đỗ nữa, chàng chỉ biết đứng
nh́n theo xe Phượng Trinh. Sao Đỗ không đến tận bên nàng mà thổ lộ nỗi ḷng?
Có lẽ chàng e ngại! Chàng trai mới mười chín tuổi ấy mà! ở đâu th́ chàng hung
hăng lắm, nhưng khi trước mắt người yêu th́ chàng ngoan ngoăn như một con hươu
non. Vả lại Đỗ vẫn tin là Trinh yêu ḿnh, hơn nữa chàng sợ nhỡ đến bên làm
Trinh phật ư th́ sao. Năm ấy hai người ít gặp nhau lắm. Một hôm sắp tới mùa
hè, Đỗ đi qua nhà Phượng Trinh... Nh́n vào, chàng thấy Trinh đang bế một đứa
cháu nhỏ, con của người anh nàng; Trinh yêu trẻ con lắm. Đỗ đă thấy nhiều
chiều vừa đi học về, là nàng vứt cặp chạy vội vào giành lấy đứa bé ở trong tay
u nó. Hôm nay Trinh cũng đang tươi cười bế cháu, nhưng lúc nh́n ra thấy Đỗ
đang ngắm ḿnh, nàng liền nghiêng đầu hôn đứa nhỏ, mắt đắm đuối vẫn không rời
chàng trai.
-
Đỗ ra về sung sướng đến đau khổ, chàng biết là chiếc hôn đó
riêng tặng chàng. Bữa nay cũng như đă bao lần đôi mắt ướt của Phượng Trinh làm
ḷng chàng xao xuyết ngây ngất... Nhưng càng thấy Phượng Trinh cũng yêu ḿnh
mà không được thổ lộ nỗi ḷng, Đỗ càng đau khổ bứt rứt. Dần dần thời gian qua,
không làm sao được, Đỗ đành lẳng lặng buồn rầu trông mối t́nh xa cách, không
phương ǵ nối lại. Tuy biết là chia rẽ nhưng chẳng hiểu tại sao tự đáy ḷng
sâu, Đỗ vẫn có một tia tin vu vơ, cái tin vô lư của ḷng trai chưa hề biết
thất vọng.
-
*
-
Những giấc mộng đẹp sao hay ngắn ngủi, tuổi trẻ vô t́nh qua mau
như đàn ṃng khoang vun vút bay qua cánh đồng rộng để vội vă biến vào cảnh
trời mùa đông u ám. Nghỉ hè năm sau đă lại tới, rồi tới mùa thu! Một hôm đang
ở rừng quê th́ Đỗ được bạn viết thư cho biết tin Trinh đi lấy chồng. “Cưới
chạy tang, bố chết... trông Trinh chẳng vui ǵ sốt cả v.v...”.
-
Như những vết thương đứt quá mạnh làm ta tê đi không thấy đau,
mấy ngày đầu Đỗ không thấy buồn, nhưng sau, nhiều lúc tự nhiên chàng thấy như
mất một mục đích trong đời, chàng cảm thấy trong ḷng chán nản. Tuy thế chàng
vẫn yêu Trinh như trước và vẫn mang máng tin là Trinh yêu ḿnh. Đỗ vẫn nói một
ḿnh: “Cứ để mặc anh tin em nhá”.
-
Chẳng nỡ trở lại ngay chốn cũ, lấy cớ v́ năng thức đêm đọc sách
nên tâm thần suy nhược, nay cần tĩnh dưỡng, Đỗ ở tịt lại nơi đồi quê tĩnh
mịch. Lang thang giữa chốn núi sông điệp điệp, bạn cùng cây cỏ xanh tốt, chàng
mong sẽ thấy lại nỗi yên vui... nhưng ngày tháng qua, biết mấy lần trăng rằm
đă mọc sau đồi cỏ mà cũng chỉ đủ rọi thêm choáng váng vào cơi ḷng tỉnh thức
bâng khuâng.
-
Chàng trai muốn quên mau. Song những ngày buồn nản qua không
vội vă nên có lúc dừng ngựa mơ màng ngắm lá vàng bay giữa rừng vắng anh lại
đau thương nhắn hỏi:
-
- Gió ơi, sao làm t́nh chóng đứt?...
-
Hoa t́nh rụng rời, b́nh tĩnh cũng dần dần trở lại, nhưng trong
ḷng Đỗ đă bớt tin tưởng!
-
Với gió đông về, cuộc đời học sinh lại nối tiếp... giữa chốn
bạn bè náo nức vui tươi nơi nhà trường, ḷng trai đă nhanh bước mau trở lại
yêu đời. Rồi một bữa đến, một bữa đông lành mà ánh mặt trời chợt bừng sáng
chan ḥa giữa gió lạnh vang vang đê mê đứng ngẩn trông theo tà áo tươi mầu
đang phấp phới đi vào trong nắng gió, Đỗ lại thấy ḷng bỗng rộn đập tưng bừng.
Cứ thế mà qua măi, người đời tha hồ bảo yêu có một lần. Đỗ chẳng tin; hoa th́
tàn nhưng ḷng luôn luôn nở lại, cũng v́ thế sau Phượng Trinh biết mấy chuyện
t́nh thơ ngây đă tan vỡ! Kể sao cho thấu những nỗi vô lư chốn t́nh trường; chỉ
v́ ḷng trai quá bồng - bột - si - mê nên t́nh chẳng bền đâu! Tuy thế nhiều
hôm bất ngờ t́nh cũ lại vẩn lên trong ḷng, Đỗ lại mang ảnh Phượng Trinh ra
ngắm rồi rầu rầu nói sẽ: “Nhưng chưa có mối t́nh nào đẹp như t́nh em... Trinh
ạ”.
-
Khá lớn lên, chàng trai sớm vội đua theo các bạn vào cuộc đời
chơi bời phóng đăng; dần dần chàng đă trở thành khôn khéo; quen ra vào nơi tửu
điếm nên chàng nói dối đă không ngượng lời, mắt đầy gian trá, nhưng lúc ấy th́
người đời lại tin chàng. Từ một đứa trẻ Đỗ đă thành một người, và những mối
t́nh dễ dăi ở mọi chốn chơi bời: cứ tiếp tục mà qua măi. Giữa cái cuộc vui nhả
nhớt, chàng đắm say tươi cười; thật ḷng chàng trai quên sầu cũng dễ như yêu,
nhưng ḷng anh đă kém trong sạch, bây giờ khó t́m đâu cho thấy được vẻ sợ sệt
rút rát si mê ngây thơ thuở mười tám: một ít vẻ đẹp đă mất.
-
Đỗ đă yêu khắp nơi đến nấc cùng, đâu chàng cũng yêu đến si dại,
tuy thế vị ngọt hoa tàn của chuyện qua vẫn mang máng ủ ấp ḷng Đỗ một nỗi nhớ
thương nhẹ nhàng như làn gió thoảng qua của một buổi sớm nào êm dịu xa xôi. Đỗ
vẫn chẳng thể quên được người xưa, luôn luôn ḷng chàng như nhớ tiếc mối t́nh
ngây thơ cũ, như thiếu nắng dịu, thiếu vẻ nồng nàn mà mắt Trinh chiếu lại. Đă
bao lần yêu, đă bao lần sóng gió trong ḷng, mà khi lắng hết chỉ riêng h́nh
Trinh c̣n lại như vẫn c̣n sau cơn băo táp một cây cổ thụ. Chuyện qua đă ăn rễ
sâu vào tận thớ tim Đỗ.
-
Sau đấy ít lâu Đỗ thôi học và về ấp ở với cha mẹ. Hồn Đỗ phức
tạp, chàng yêu đồng núi quê hương nhưng chàng cũng không quên làn không khí
say sưa của cuộc đời chơi bời; từ nơi ấy Đỗ luôn luôn trở về thủ đô. Một hôm
gặp Tuyết nàng nói cho Đỗ biết:
-
- “Phượng khen Đỗ bây giờ ngoan lắm, về quê làm ăn rồi, lần nào
đến nhà tôi chơi, Phượng cũng nhắc đến Đỗ...”
-
Ngây cả người, Đỗ không hiểu sao Phượng Trinh lại biết ḿnh về
quê làm ăn, mà ḿnh có làm ăn ǵ đâu!... Nhưng Tuyết đă nh́n chàng nói nhỏ:
-
- Phượng vẫn yêu Đỗ lắm...
-
Trời, Đỗ muốn khóc lên được! Thấy Đỗ ngây đờ yên lặng, Tuyết
mỉm cười nói tiếp:
-
- Lần nào gặp tôi Phượng cũng nhắc đến Đỗ, cũng như Đỗ gặp tôi
cứ hỏi chuyện Phượng ấy mà... Sao hai người không lấy nhau nhỉ...
-
... Rồi Tuyết kể:
-
- Ngày sắp cưới Phượng ấy, Phượng có chạy đến tôi nói chuyện.
Tôi có hỏi sao không lấy Đỗ có hơn không th́ Phượng nói: “Tại Đỗ không đến
hỏi... mà đợi th́ biết đến ngày nào!” Với lại Phượng cũng không biết Đỗ có ư
định lấy Phượng không mà đợi cơ!... Phượng bảo:
-
“Chả nhẽ em lại mang giầu cau đến hỏi Đỗ à?...”
-
Nghe xong, Đỗ đau đớn hỏi trách:
-
- “Sao Tuyết không nói cho tôi biết ngay từ ngày ấy”... th́
Tuyết giả nhời:
-
- Ngày ấy tôi cũng có ư t́m Đỗ, nhưng h́nh như Đỗ ít khi có mặt
ở Hà Nội th́ phải...
-
Khẽ gật đầu, Đỗ yên lặng bâng khuâng.
-
Từ đấy chàng chỉ biết mang câu duyên số ra để tự an ủi và từ
đấy chàng càng tin chắc rằng chẳng bao giờ nữa Phượng Trinh quên ḿnh, chàng
vẫn nhủ thầm:
-
- Ai quên được những ngày đẹp đẽ trong đời...
-
Chuyện qua Đỗ vẫn giữ quư như một kho vàng. Lắm lúc bâng khuâng
nghĩ lại, Đỗ vẫn thường cau có tự hỏi: “Sao lại cứ nhớ, sao không quên đi cho
tâm hồn được thư thái”... nhưng rồi chàng lại nói ngay: “Không, đừng bắt ta
quên, ta muốn nhớ cho đến lúc măn chiều... ở đời có những vết thương êm ái.
Như ta lúc này ai dám bảo nhẹ buồn khổ là khi đó dư âm của một thời rạo rực,
trở về vang lại trong hồn”. Và những khi ở Hà Nội, Đỗ vẫn hay đi nhà thờ,
nhưng nay không phải v́ ai nữa mà tin tưởng ở đạo giáo. Vả lại xuân đầu chỉ có
một lần, chàng không muốn bỏ một cái ǵ của những ngày tuổi trẻ tươi thắm đă
qua.
-
Một hôm vô t́nh Đỗ đi xe ngang qua nhà chồng Trinh. Nh́n vào,
chàng thấy Trinh đang đứng trong căn vườn nhỏ như mơ màng. Có thế thôi mà về
tới nhà chàng cũng sung sướng măi và cả ngày nhắc nhở”: Có lẽ phút này Trinh
đang nghĩ đến ta, có lẽ... có lẽ!”. Rồi trên quyển sổ tay biên trăm thức lặt
vặt, chàng viết mấy ḍng: “Có lẽ như ngày nào đôi mày hơi đưa lên, em nh́n vào
nơi nào không định. Nghĩ ǵ thế em? Thôi, nghĩ hạnh phúc quá mơ hồ, cuộc đời
éo le bất trắc. Em, trông ǵ ở nơi xa ấy, có phải là anh? Em, sao chẳng đáp
lại tiếng gọi của ḷng anh?”.
-
Viết thế, Đỗ lại nhớ tới câu mà trước kia Trinh trả lời “Đă có
người đáp lại rồi c̣n ǵ” thế là chàng lại đấm vào má ṿ đầu rứt tóc hối hận.
Trinh bây giờ đă hiểu ḷng chàng mà sao Trinh ngày ấy lại trả lời chàng thế,
Phượng Trinh có hiểu đâu ḷng trai thuở ấy đương thời mới ở say sưa cảnh đẹp
yêu mến cỏ hoa, mê giọng chim, tiếng hót, khao khát t́nh yêu... như một con
hươu non xông vào rừng thẳm để t́m cỏ quư, nhưng anh đă ăn cả cỏ dại lá lạ ở
dọc đường! Hoa đẹp nhiều quá, ḷng đang mới mẻ, anh giữ sao được không hái một
hai bông gần. Đôi lúc nghĩ lại, Đỗ vẫn bực tức kêu lên:
-
- Họ bảo thế là bạc t́nh! Thật họ không hiểu, nhưng ta nói làm
sao được! Ta không bao giờ bạc t́nh mà chỉ nhiều t́nh quá...
-
Ngày tháng qua đi, càng lớn lên càng bận công việc nhiều; ngoài
những giấc mơ ngắn ngủi, chả mấy khi Đỗ c̣n được gặp Trinh như xưa mà cũng
chẳng chả mấy khi Đỗ c̣n được gặp Tuyết để nàng kể cho nghe ít chuyện về người
cũ. Nhưng cứ tết đến, mỗi lần ngửi lại hương thủy tiên nhắc nhở xa khơi, mỗi
lần thấy xuân về nở trên cành đào Đỗ lại thấy hoa t́nh cũ cũng nở lại trong
ḷng ḿnh, v́ thế năm nào chàng cũng vẫn gửi lời chúc mừng năm mới đến người
xưa. Tuy chỉ vài ḍng ngắn ngủi Trinh cũng hốt hoảng đọc vội đoạn cầm ép lên
ngực nh́n trời chớp mau. Những lúc đó đôi mắt đen trong sáng lại mờ ánh lệ.
-
Họa hoằn có một đôi khi bất ngờ gặp lại trên đường từ xa Đỗ
thường đứng lại bên vỉa hè vờ vĩnh đợi ai để ngắm Trinh qua... và cặp mắt
nhung diễm lệ lại mở to xao động ánh tươi vui khi vô t́nh đặt tới người cũ,...
rồi thôi, cả hai đều bâng khuâng không cười nói với bạn nữa, mà chỉ yên lặng
để nghe tiếng thỏ thẻ xôn xao.
-
Ngắm Trinh qua một buổi rất gần, Đỗ thấy đôi mắt của nàng đă
kém vẻ tươi cười như thầm bảo “Em không được sung sướng”. Đỗ biết Trinh đă
hiểu ḷng ḿnh, nhưng c̣n đâu nữa! Lúc hai người biết được t́nh sẽ bền chặt
măi măi th́ ai hay chả đă quá muộn rồi. Tuy thế Đỗ vẫn sung sướng với mối t́nh
lỡ làng, mà chàng biết sẽ là nguồn an ủi cho chàng suốt đời, sẽ là của cải vô
giá của tuổi trẻ mà chàng c̣n giữ lại được. Đỗ nhận thấy vẻ trong sáng của đôi
mắt người yêu sẽ măi măi là ánh sáng của đời chàng. T́nh yêu xui Đỗ đôi khi có
những mộng tưởng không ngờ, cũng như lắm lúc chàng tin rồi ra sẽ có ngày giọng
Trinh nói khẽ bên tai: “Ước ǵ đôi ta cùng bé lại”.
-
Bất ngờ một hôm Đỗ gặp lại Tuyết, hai người vui vẻ tṛ chuyện
xa gần, nhưng rồi cũng nhắc đến Phượng Trinh... Đỗ hỏi:
-
- Vừa rồi mới gặp, tôi trông Trinh có vẻ buồn ấy... gia đ́nh
Trinh có chuyện ǵ không vui không?
-
Tuyết cười đáp:
-
- Sao Đỗ lại hỏi thế. Phượng Trinh ngoan lắm. Chồng Phượng
không trách Phượng điều ǵ cả... Bố mẹ chồng cũng thế...
-
Đến lúc Đỗ nhíu đôi mày vui vẻ băn khoăn mỉm cười nói:
-
- Không biết tại sao tôi trông Phượng như không được vui.
Phượng có được sung sướng không? th́ Tuyết thoáng cười buồn:
-
- Đỗ cũng biết tính Phượng trẻ con vui đùa là thế, mà chồng th́
tính nết như ông cụ ấy...
-
Tuyết ngừng lại, mắt chớp bâng khuâng rồi mỉm cười nh́n Đỗ nói
tiếp:
-
- Lấy Đỗ th́ cố nhiên là vui hơn... à ngày xưa ấy mà, độ Phượng
chưa đi lấy chồng ấy, một lần Phượng thấy trong sách ảnh của tôi có tấm ảnh
của Đỗ chụp ngồi ở đống rơm, thế rồi Phượng cứ lấy, làm tôi phải đ̣i măi...
-
Đỗ đứng yên lặng bùi ngùi trong sung sướng! Thấy bạn có vẻ buồn
tiếc, Tuyết hạ giọng:
-
- Thôi chả cần Đỗ ạ, h́nh Đỗ ở trong tim Phượng cũng đủ rồi.
-
Từ đấy mỗi lần gặp người yêu cũ là Đỗ thấy như ḿnh đang sống
lại thời say mê thuở mười tám. Trong mắt Phượng Trinh chàng thấy lại một ít
tuổi nhỏ, một chút nắng sưởi ấm cho ḷng chàng ấm dịu, chút nắng thừa của một
thời xa xôi. Nhưng lúc đó Đỗ chỉ biết đứng nh́n theo cho tới nẻo đường đă
khuất mà tà áo Trinh c̣n phấp phới bay rồi chàng bàng hoàng ngẩn ngơ nói một
ḿnh:
-
- Trời ơi, đôi mắt đen quá, sáng quá, phải chăng là những tấm
gương phản chiếu mầu tươi sắc thắm của những ngày rực rỡ...
-
Đến một hôm chẳng hẹn trước, Tuyết rủ Đỗ đến nhà Phượng Trinh
chơi. Gặp lại bao nỗi ngượng ngùng, Trinh càng sung sướng. Xong bẽn lẽn cũng
ruộm hồng đôi má; c̣n Đỗ th́ ngày ngày cảm động ngắm bạn ḷng cũ. Trước mặt
chàng trai giọng Trinh nói chuyện với Tuyết mất cả tự nhiên; Đỗ ngồi nh́n
trong ḷng lâng lâng sung sướng, có một lúc Trinh quay sang mỉm cười e thẹn
hỏi Đỗ:
-
- Độ này không hay gặp ông đi lễ.
-
Phượng Trinh gọi Đỗ bằng “ông”! Nhưng làm thế nào, nàng đă có
chồng! Nghe Trinh gọi ḿnh như thế, Đỗ thấy nhói vào tim, nhưng hiểu t́nh thế
mới, chàng vội trả lời:
-
- Độ này tôi ở nhà quê luôn... thỉnh thoảng mới về Hà Nội,
thành ra Trinh không gặp...
-
Ngừng một tị, Đỗ mỉm cười nói tiếp :
-
- Mấy lại ngày xưa tôi có đi lễ bao giờ đâu,... từ ngày biết
Trinh tôi mới đi nhà thờ đấy chứ. Trinh đă cứu vớt một linh hồn mà Trinh không
biết...
-
Răng trên khẽ cắn lên môi dưới e thẹn, Trinh mỉm cười đỏ hồng
cả mặt, rồi đưa ngón tay cong cong lên miệng cắn cắn cảm động, đoạn nàng nh́n
Tuyết cười ngượng nghịu cất tiếng bảo:
-
- Đi lễ thế th́ chảảả... được phúc.
-
Nhưng mắt nàng sáng ngời, phải chăng v́ duyên cũ! ánh sáng ấy
cũng đủ khêu lại ḷng Đỗ ngọn lửa đă gần tàn; và trông Trinh cười đắm say. Đỗ
thấy nụ cười tươi thắm ấy như đưa chàng vào một vườn nắng nhẹ gió vừa. Đỗ ra
về với ít hoa nở lại trong ḷng với ít tin tưởng rằng sẽ chẳng bao giờ hương
t́nh cũ đến nỗi tan bay hết. Đời c̣n tươi đẹp và tươi lại vườn t́nh đang úa.
Đỗ sung sướng trở lại nơi đồi núi quê hương và mang theo trong tim đôi mắt
tươi cười của Trinh, đôi mắt trong sáng như tráng làn nước trong đă bao lần
làm anh ngây ngất khi buổi đầu dịu dàng nh́n lại...
-
Vài hôm sau, một chiều vừa cưỡi ngựa đi chơi núi về th́ Đỗ nhận
được một phong thư, trong Tuyết viết: “Hôm qua Phượng lại đằng tôi chơi và
bảo: “Hôm nọ, lúc vào tới pḥng tiếp khách thoạt trông thấy Đỗ, Phượng choáng
váng ngạc nhiên đứng dừng lại...”.
-
Thôi thế cũng đủ làm Đỗ sung sướng đến rưng rưng nước mắt. Tay
vẫn cầm tờ giấy lơ đăng chàng lững thững đưa bước ra phía đồi sau nhà. Trời
mát tóc thoảng nhẹ bay phất phơ trên trán... bâng khuâng vô t́nh đứng trông
những bông vông-vang phất phơ trên bụi cỏ đang kín đáo cúp lại trong gió chiều
êm đềm, Đỗ lại thấy ḷng bỗng tràn đầy tin tưởng như buổi mới... và man mác hy
vọng, chàng như khẽ:
-
- Hoa c̣n có loài chiều hôm cúp vào để sớm mai nở lại em ạ, th́
t́nh ta sao chả có lúc nối theo...
-
Đỗ Tốn
-
|
|
|
