|
|
-
HÀ THƯỢNG NHÂN
-
với thái độ kẻ sĩ minh triết ở
phương Đông
-
- Trần Tuấn Kiệt
-
- Quyển Thi Ca
Việt Nam Hiện Đại (TCVNHĐ) được nhà sách Khai Trí in 12-6-1967 đến nay 2006 đă
ṛng ră gần bốn mươi năm. Tất nhiên trong khi soạn nó ít ra thâu tóm tài liệu
cũng một vài năm trước đó nữa. Có nghĩa đối với tôi năm nay 67 tuổi, sách này
được soạn vào độ trên ba mươi giữa lúc chiến tranh Nam Bắc chỉ có tài liệu
miền Nam thời đại của ḿnh, bạn bè của ḿnh th́ đủ. C̣n các nhà thơ thời Tiền
chiến hay xa hơn nữa thời của Phan Khôi, Tản Đà làm thơ hoàn toàn đều thiếu
thốn.
-
- V́ mê thơ mà
tôi soạn TCVNHĐ chứ tôi không có cái thiên chức của nhà phê b́nh
văn học. Công việc làm th́ rất vội vă, cũng v́ sự bất cẩn và vội vă đó, tôi đă
bỏ quên rất nhiều bậc tài danh, tiền bối hay đáng là minh chủ, chưởng môn như
người thân đă gọi Hà Chưởng môn. Qua bốn mươi năm trên trường văn trận bút để
mưu sinh, khi nói đến thơ, tôi rất ân hận và tự hỏi tại sao ngày trước ḿnh
lại quên mất Hà Thượng Nhân, Cao Tiêu hay Nhất Tuấn… Với cái phong thái của
ông rất xứng đáng là người anh của nền thơ Việt thời chiến. Bản lĩnh đó, tài
năng đó trước đây đối với tôi, ông trên cả cụ Lam Giang nhưng thời đại nhà Ngô
về sau - Hà Thượng Nhân biểu lộ trên mặt lănh đạo chính trị nhiều hơn là sinh
hoạt văn nghệ cho đến ngày nay, tôi vẫn hối hận tại sao tôi lại ngợi ca, v́
thơ họ hay hay sao? những người như Tố Hữu, Chế Lan Viên, đă dẫm đạp lên tự
do, văn hóa, làm tay sai cho học thuyết phi nhân Mác-Lê, góp công vào việc đàn
áp tự do của dân tộc.
-
- Những người
chiến đấu chống cái xấu xa áp bức của xă hội như cả cụ Thượng Sỹ tôi cũng ít
biết chỉ có sau này đọc một số bài phê b́nh của cụ, c̣n Hà Thượng Nhân, tôi
gặp gỡ và hầu như có duyên gần được ông rất nhiều từ lúc tôi viết các bài ngắn
ở Đài phát thanh Sàig̣n trong chương tŕnh khoa học ǵ đó của cụ Lam Giang
Nguyễn Quang Trứ, tôi rất gần với Hà Thượng Nhân ở các giải văn chương toàn
quốc mà ông làm giám khảo. Điều may mắn cho tôi viết được bài này để nhắc về
Hà Thượng Nhân, tôi phải cảm ơn anh Dzạ Chi cho tôi quyển Lưu Dân Thi Thoại do
Song Nhị và Diên Nghị biên soạn công phu. Tôi t́nh cờ giở ra trang đầu đă thấy
lại được Hà chưởng môn và các bài viết rất công phu đầy đủ về ông.
-
- Nếu không có
Lưu Dân Thi Thoại th́ như đời sống đơn độc trong cảnh nước mất nhà tan tôi
hoàn toàn không có một tư liệu nào, sách cũ hay sách mới để nhớ lại và để viết
về ông v́ kính trọng của ḿnh với người anh Cả văn chương từ lâu. Tôi viết về
Hà Thượng Nhân để mở đầu cho loạt bài bổ khuyết vào quyển Thi Ca Việt Nam Hiện
Đại - trước đây.
-
- Thơ Việt thời
chiến vừa qua có hai loại: một loại biểu lộ cái hùng chí trong cuộc chiến bảo
vệ Tự do và đạo nghĩa làm người. Loại này có từ Á Nam Trần Tuấn Khải, Ưng B́nh
Thúc Giạ Thị, Tản Đà, Hà Thượng Nhân, Phan Khôi, Thanh Hữu, Truy Phong, Hồ
Đ́nh Phương, Mộc Đ́nh Nhân, Nguyễn Hoàng Quân, Hồ Thấu… C̣n một loại của các
nhà thơ thành danh sau 54 (63-75) và ngày nay có Đồng Tân, Phạm Giật Đức, Minh
Đức Hoài Trinh, Quách Thoại, Tô Thùy Yên, Mai Thảo, Viên Linh, Trần Dạ Từ,
Thanh Tâm Tuyền, Tuyết Linh, Phan Minh Hồng, Hải Phương, Hà Thúc Sinh, Nguyên
Sa, Trần Thúc Vũ, Ngô Xuân Hậu, Du Tử Lê, Cao Tiêu, Lê Minh Ngọc, Thích Nhất
Hạnh, Mai Trung Tĩnh, Vương Đức Lệ, Trần Hoài Thư, Bùi Ngọc Tuấn, Phạm Tường,
Nguyễn Đức Sơn, Hoài Khanh… Các nữ sĩ về thơ có Nhă Ca, Tuệ Nga, Tuệ Mai, Huệ
Thu, Vi Khuê… một người trong buổi giao thời mà tài năng đức độ là Mặc Thu.
Một số thi gia dịch thơ Đường Tống như Trần Lam Giang, Trung Thành Văn Phạm
Quốc Bảo, Nhượng Tống và Tân Hiến là hai nhân cách đặc biệt mà tôi xuưt quên.
C̣n số thi sĩ trào phúng làm Thơ Đen như Tú Kếu, Trạng Đớp, Tú Be, Nghiêu Đề
(có biệt danh riêng tôi quên mất) số mới c̣n trẻ xuất hiện ở hải ngoại tôi
chưa có tài liệu - một số bạn ở xa như Hồ Trường An, Mai Vi Phúc và rất nhiều
nhà thơ tôi chưa nhớ hết được… Văn học v́ lư do nào đó, đă quên mất nhiều thi
tài lớn và đôi khi lịch sử cuốn qua và mất dạng luôn… Sau này tôi có dịp đọc
thêm các nhà thơ rải rác đó đây và không khỏi ít nhiều tiếc cho họ xuất hiện
khá chậm hay không hợp thời như một Nguyễn Khôi, Hoàng Hạc, Phong Sơn, Lâm Vị
Thủy hoặc một số lớn ở hải ngoại Nguyễn Khắc Nhân, Nguyễn Vũ Đan Vy, Nguyễn
Thùy, Bùi Ngọc Tuấn, Phan Bá Thụy Dương mà… ở quê nhà không có được sách xuất
bản hay thơ in trên các tạp chí văn học hải ngoại, để đọc về các nhà văn nhà
thơ này thi ra hải ngoại hiện vô cùng phong phú trong các tác phẩm và tác giả
ở khắp nơi trên thế giới, ở các nước nào có người Việt tha hương sinh sống
hoặc số người trẻ sinh ra trên xứ người ở Mỹ, ở Úc, Thụy Điển, Pháp…
-
- Hiện nay may
mắn có được một Ngọc Hoài Phương, Mai Vi Phúc đang thực hiện tạp chí và một
nhà xuất bản về thơ đặc biệt ở hải ngoại, Đức và Mỹ. Mai Vi Phúc đang cùng
Viên Linh xuất bản từng danh tác về thơ của một số thi sĩ nổi tiếng của VN
trong thời hiện đại. Riêng anh Song Nhị và Diên Nghị làm được rất nhiều việc
cho thi ca hải ngoại. Chúng ta cũng không thể quên được một số thi sĩ lừng lẫy
tiếng tăm mà ngày nay hầu như mai danh ẩn tích như Hoài Khanh, Tạ Kư (đă mất),
Đồng Tân, Nguyễn Nghiệp Nhượng và nhà thơ Trụ Vũ Phong Sơn chuyển sang nghề
viết thư pháp
-
- Sự xuất hiện
các tác giả trong nước và hải ngoại cũng nhắc lại cho người ta nhớ tới nhiều
người khác vẫn c̣n yên lặng, mặc dầu họ vẫn c̣n sáng tác… có nhiều tác phẩm
lớn đâu đó chưa chịu lộ diện.
-
- Hà Thượng Nhân
về sau đăng thơ trên các tạp chí văn học như Khởi Hành của Viên Linh, tạp chí
Nguồn của Song Nhị - Diên Nghị… Ông không c̣n là một tác giả ẩn danh nữa. Sự
hoạt động của Hà Thượng Nhân xưa cũng như ngày nay ở nước ngoài vẫn vững vàng
phong cách của một bậc chưởng môn… một người anh như thuở nào. Ngày trước ông
giữ vai tṛ trọng yếu như giám đốc đài phát thanh Quốc Gia và làm giám khảo
các cuộc thi văn học nghệ thuật, ở hải ngoại ông vẫn cùng một số nhà văn tên
tuổi lớn, hoạt động sâu rộng trong công cuộc phản công ư thức hệ CS, cũng với
sự góp mặt ở các giải văn chương chiến đấu không ngừng nghỉ với tiến sĩ N.B.L.
Riêng về tâm hồn Hà Thượng Nhân, trước hay sau đều được người cùng hội cùng
thuyền tôn kính. Đối với chúng ta, Hà Thượng Nhân là một nhân vật lớn sống
trong cuộc đời hoạt động rất có ư nghĩa cao cả. Một con người một sự nghiệp
thật quang minh chính đại của kẻ sĩ thời đại này đáng khâm phục nhất. Tôi nghĩ
kẻ nào lên tiếng xúc phạm ông, kẻ ấy thật rồ dại và sai lầm lớn vậy.
-
- Người đọc thấy
qua các vần thơ sau này ở hải ngoại, quan điểm nh́n sự vật mới, cái t́nh gởi
gấm tha thiết đến quê hương đất nước của Hà Thượng Nhân khiến người đọc đến dù
ở tại quê hương cũng thấy năo ḷng và thêm quí trọng ông.
-
- Trích thơ Hà
Thượng Nhân
-
- Một tay thiện
nghệ về thơ tứ tuyệt, thơ Hà Thượng Nhân điểm vài nét cũng thấy đời người, đời
thơ, lịch sử và mộng ảo kết nhau thành mỗi nguồn thi tứ kỳ diệu mông lung,
nhất là nỗi u hận nhớ nhung về cội nguồn, quê hương đất Việt đă hầu như một
cơi mộng tưởng xa vời.
-
- LỆ
TRĂNG
-
- Sau sát nhà cao
mấy chục tầng
- Ngước nh́n ḷng
bỗng thấy phân vân
- Thèm nghe một
tiếng chuông chùa đổ
- Trải chiếu mời
nhau mấy ngụm trăng
-
- THU
LIỄU
-
- Ôi Liễu mùa Thu
nghe rất lạ
- Nghe như có tiếng
gọi non sông
- Mai về ta thử ra
Hà Nội
- Nh́n nước Hồ Gươm
cũng ấm ḷng
-
- Vũ trụ vạn vật
đồng một thể nhưng đôi khi tâm hồn nhà thơ thấy có một điều ǵ đó không thể
đồng điệu được với ḿnh. Cái tâm ư của nhà thơ chợt nổi lên v́ một bi kịch
lịch sử mà quê hương đất Việt phải gánh chịu như hầu hết tâm sự của người lưu
vong ở hải ngoại. Có lẽ “Nh́n Trăng” là một kiệt tác thuộc loại bi kịch này
của Hà Thượng Nhân.
-
- Mời quí bạn
thương thơ quí thơ cũng như quí đến một tinh thần kẻ sĩ Đông Phương xưa nay
cùng đọc bài thơ này
-
-
NH̀N TRĂNG
-
- Người ta lên mặt
trăng
- Mặt trăng gần quá
nhỉ?
- Anh muốn về Sàig̣n
- Sài G̣n xa đến
thế!
- Sài G̣n xa hơn
trăng
- Trăng đêm đêm vẫn
thấy
- Ḷng anh, em thấu
chăng?
- Thấm trên từng
trang giấy.
- Trong cuộc cờ họ
chơi
- Ḿnh là con tốt
thí!
- Ước vọng cả một
đời
- Chưa được làm thi
sĩ
- Trăng nh́n anh
lặng lẽ
- Anh nh́n trăng
cảm thông
- Vẳng xa vài tiếng
dế
- Trời đất càng
mênh mông
-
- Chúng ta t́m
đến một bài lục bát của Hà Thượng Nhân, không phải chỉ là một người ở Hà
Thượng mà là một con người trượng phu đầy nghĩa khí. Một con người đáng là
tiêu biểu của tinh thần vững vàng, phong độ trong mọi biến đổi mọi trầm luân,
mọi nghịch cảnh, mọi thăng trầm của lịch sử. Vẫn c̣n nguyên khí thế hào hùng
đấu tranh với cái tội ác xấu xa đen tối của lịch sử, một lịch sử phản bội lại
chủ quyền dân tộc tự do như ngày nay
-
-
SAY
-
- Viết ǵ đây? Nói
ǵ đây
- Ồ Xuân! Rượu có
làm say chúng ḿnh?
- Đỏ hoe bóng điện
đô thành
- Nhắc làm chi băi
dâu xanh đường ṃn?
- Sắt son, thôi kệ
sắt son
- Chưa vui gọi cả
Sàig̣n cùng vui
- Ở đâu rộn ră tiếng
cười
- Ở đâu t́m lại con
người ngày xưa?
- Nhiều đêm trở gối
nghe mưa
- Dẫu chưa rượu đắng
vẫn thừa ḷng đau
- Áo cơm lầm lỡ măi
nhau
- Văn chương chung
một mối sầu cổ kim
- Bên ta bóng vẫn
lặng im
- Khó trong bọt rượu
đánh ch́m nhớ thương
-
- Hà Thượng Nhân
làm đủ loại thơ: lục bát, 5 chữ, 4 chữ thật phong phú từ và ư với một tâm hồn
rộng răi, cao xa. Tuy nhiên người ta phải đọc một vài đặc thù về thơ Việt là
loại lục bát và song thất lục bát của ông mới chính thống là tâm huyết của ông
trong mọi sự việc từng trải với quan niệm nhân sinh trước cuộc đời này. Tiếng
nói lời thơ là một chân t́nh của một người anh cả đầy khoan dung, rộng lượng
trước sự đời gần như một hiền triết đông phương. Ta hăy đọc và chiêm nghiệm
cùng với Hà Thượng Nhân về một cơi tồn thể vĩnh hằng của tư duy con người chỉ
c̣n có thơ…
-
- KHÔNG
ĐỀ
-
- Thơ lúc trẻ chán
chường bi phẫn
- Tuổi trẻ ta cùng
quẫn vậy sao?
- Đời dù là giấc
chiêm bao
- Trăm năm lại có lẽ
nào xem khinh?
- Nay tóc bạc th́nh
ĺnh ngoảnh lại
- Nhớ những năm trẻ
dại ngông cuồng
- Sống chưa thực,
dám buông tuồng
- Chẳng qua mấy chén
rượu suông canh tàn
- Nhục đất nước ruột
gan lửa đốt
- Nghĩ đến người khí
cốt trượng phu
- Những mong liều
sức đuổi thù
- Râu này thẹn với
cơ đồ tổ tiên
- Rồi đất nước triền
miên súng đạn
- Bạn bè thêm dày
dạn phong trần
- Riêng ḿnh dừng
bước phân vân
- Ừ đâu cách mạng?
Đâu cần chúng ta!
- Nói nhân nghĩa
chẳng qua lừa bịp
- Nói hy sinh có dịp
giàu to
- Chết v́ một chữ tự
do
- Là thôi lỡ cả
chuyến đ̣ hoa niên
- Ta chẳng phải
người hiền thuở trước
- Giữa ban ngày đốt
đuốc t́m ai
- Chẳng mong bước
tới thiên thai
- Chỉ mong gặp được
một vài tri âm
- Sống chỉ lấy cái
tâm làm trọng
- Gởi ngàn sau mấy
giọng tiêu tao
- Cuộc đời thế chẳng
đẹp sao?
- Lựa là cứ phải anh
hào thần tiên?
- Chẳng cầu cạnh,
chẳng ưu phiền,
- Miễn sao ḷng cứ
an nhiên là mừng.
- Người đừng hỏi
cũng đừng thắc mắc,
- Chuyện thị phi nào
chắc đúng sai.
- Trời ban cho một
chữ tài
- Không dùng đem bán
cho ai bây giờ?
- Th́ ta lại làm thơ
v́ bạn,
- Kẻ đồng tâm chán
vạn gần xa.
- Nếu người chịu khó
đọc ta
- Trăm muôn ngàn chữ
chỉ là men thu.
-
- Cả một đời thơ
dấn bước t́m ra một lẽ sống ở đời cho hợp cái tự nhiên của đạo lư làm người.
Có lẽ chúng ta đi những bước dung dị tột cùng với một thái độ ung dung tự tại
của Hà Thượng Nhân là một thái độ minh triết nhất vậy.
-
-
SA GIANG TTK
-
-
Thơ Trần Tuấn Kiệt
-
- ĐẾN QUÁN H̉A MĂ
THĂM LÊ MINH NGỌC
- NHỚ ĐẾN THI SĨ
CAO TIÊU VÀ HÀ THƯỢNG NHÂN
-
- Lê Minh Ngọc nay
đă già
- Bước đi lụm khụm
mắt ḷa lời to
- Cười kinh mấy chú
tam vô
- Thăm anh ta chợt
nhớ ra mấy người
-
- Thuở xưa uống rượu
say vùi
- Nằm trong doanh
trại một thời Cao Tiêu
- Hà Thượng Nhân -
nhớ làm sao
- Nhớ người anh cả
thương nhau khôn cùng
-
-
- Bây giờ tay yếu
chân run
- Vết nhăn lịch sử
da phồng cháy khô
- Chúng ta vẫn thấy
tự hào.
- Tự do pháp trị
thời nào đă hơn
-
-
- Thắng thua cũng
đến mộ phần
- Trước sau rồi cũng
đến lần các ngươi
- Thanh danh để lại
với đời
- Mới là tuấn kiệt
ai người Thượng Nhân
-
-
-
MÙA VU LAN
-
-
mộng vàng ai thếp màu son nhạt
-
kiếm khách mài gươm dưới nguyệt tàn
-
ta về trễ quá muôn năm trước
-
trống đồn bi kư cơi nhân gian
-
em đẹp c̣n đây dáng mỹ nhân
-
Tây Thi gái Việt sắc mê hồn
-
ta say t́nh sử thương thiên cổ
-
mấy nếp lâu đài rộn gót son
-
ấy ai cưỡi ngựa chơi vườn cũ
-
khua trống chiêng xưa bóng chập chờn
-
ḱa xem trăng mộng thành thiên cổ
-
hoa lá vin cành điệp dưới thôn
-
Em đi lễ Phật Vu Lan mới
-
dạo chùa lễ Phật nức hương sen
-
cho anh gởi chút t́nh ân ái
-
về dưới Phật đài vui với Em
-
-
-
-
TƯỢNG
-
-
Em đi chân bước lạc đà
-
Suốt miền ải hạn giữa sa mạc người
-
Phượng hoàng xuống đậu hai vai
-
Ngậm hoa quỳ nhớ thiên thai không về
-
Ngàn năm mây trắng trôi đi
-
Với hồn xưa động bốn bề không gian
-
-
-
BẾN NGỰA
-
tặng Bùi NgọcTuấn
-
-
Khi xưa ta đến bên thành
-
Cỏ cây cũng nhớ thương ḿnh ra hoa
-
Vầng trăng bến ngựa giang hồ
-
Bia thành vách mộ ḷng ta chợt buồn
-
-
-
-
EM C̉N HÁI TRÁI
-
tặng PB Thụy Dương
-
-
Em c̣n hái trái bên cây
-
Vết son mùa để dấu hài đầu tiên
-
Loi choi bước nhảy chân chim
-
Gió tan mây tụ đảo điên hồn người
-
Em c̣n hái nữa hay thôi
-
Vết tay chín móng đă mười yêu thương
-
Phiêu-du trở bến trong vườn
-
Một gịng nước thẳm bên nguồn em đang…
-
Vườn chim trái mộng hoa vàng
-
Nửa đêm trăng cũng huy hoàng bên em
-
-
-
QUÊ HƯƠNG
-
tặng PhươngTriều
-
-
Ḷng ta v́ quá đỗi nhớ thương
-
Cành hoa bụp cũ khóc bên đường
-
Bến khuya Sa đéc trăng mười sáu
-
Mấy độ ch́m theo sóng lớp lang
-
Hỡi người con gái bến Tân quy
-
Nàng hát ta nghe hát những ǵ?
-
Tóc xơa bốn trời trăng gió tụ
-
Mây vờn âm điệu nét phương phi
-
Hát nữa nàng ơi! năo bốn trời
-
Cành hoa bụp cũ bến kia rơi
-
Quê hương khúc hát chừng đưa lại
-
Lớp sóng trường giang lạnh đến trời
-
-
TTK
-
- Hình trên: Nguyễn Ngọc Chấn, Phương
Triều, Vương Trùng Dương bên di ảnh nhà văn Hoài Điệp Tử trong ngay
giỗ HĐT năm 2004. Bà quả phụ Trần Thị Mai hiện nay là Chủ Nhiệm
tuần báo Mai ở Little Saigon.
|
|
|
