-
KHÁI HƯNG,
-
Hành Tŕnh Nhân Bản
-
Vương Trùng Dương
-
-
Tết Đinh Hợi 1947, nhà văn Khái Hưng vĩnh biệt cõi
trần. Tròn 60 năm, Tết Đinh Hợi năm nay, tưởng nhớ
đến nhà văn đã có công đóng góp trong nền Văn Học
đất nước. Cali Weekly đăng tải lại bài viết về nhà
văn Khái Hưng trong tuyển tập Khái Hưng, Kỷ Vật đầu
tay & cuối cùng do nhà văn Nguyễn Thạch Kiên thực
hiện năm 1996. Hiện nay, có nhiều tác phẩm của Khái
Hưng đã được ấn hành trong nước sau bao thập niên
không cho nhắc nhở đến tên tuổi và tác phẩm nhân tài
trong lịch sử văn học Việt Nam - VTrD
-
-
Thời gian
như lắng đọng trong thời điểm giao ḥa giữa năm cũ và năm
mới, khi mọi người đoàn tụ trong mái ấm gia đ́nh để đón nhận
giây phút thiêng liêng đêm giao thừa của ngày Tết cổ truyền,
nhà văn Khái Hưng đă vĩnh viễn ra đi trong niềm bi thương,
uất hận. Đêm cuối năm - 30 tháng Chạp năm Bính Tuất
(2/01/1947) - Khái Hưng bị điều ra khỏi trại giam Lạc Quần,
sau đó bị thủ tiêu nơi bến đ̣ Cựa Gà, làng Ngọc Cục, Xuân
Trường, Nam Định, xác d́m xuống ḍng sông Ninh Cơ. Hành
động sát hại con người nho nhă, chân chính, có tấm ḷng với
tiền đồ dân tộc, nhà văn lớn đă có công đóng góp cho nền Văn
Học đất nước... là vết nhơ trong lịch sử dân tộc.
-
 Khái
Hưng bị triệt hạ nhưng tên tuổi Khái Hưng vẫn sáng chói
trong nền Văn Học Việt Nam. Ngày nay h́nh ảnh, tác phẩm của
Khái Hưng được sống lại ngay trên đất nước bị chế độ độc tài
thống trị sau gần 5 thập niên bị d́m cho phôi phai theo thời
gian. Cộng Sản thủ tiêu h́nh hài Khái Hưng nhưng không thể
nào tiêu hủy h́nh ảnh, ngôn ngữ, tác phẩm Khái Hưng đă dâng
hiến cho đời, cho ḍng sinh mệnh Văn học Việt Nam. Giá trị
tư tưởng vượt khỏi gông cùm, xiềng xích. Vào giữa thập niên
90, Nhà Xuất Bản Khoa Học Xă Hội ở Hà Nội cho ấn hành cuốn
Lược Truyện Các Tác Giả Việt Nam, đề cập đến nhà văn Khái
Hưng nhưng cái chết của nhà văn bị thủ tiêu ghi rất mập mờ
như sự nghi vấn để chạy tội.
-
-
CHÂN DUNG
NHÀ VĂN
-
-
Khái Hưng,
tên thật là Trần Khánh Giư, sinh năm 1896 tại làng Cổ Am,
Vĩnh Bảo, Hải Dương. Con trưởng của tuần phủ Trần Mỹ, cử
nhân hán học, tác giả tập thơ “Cổ Phần Lái Khúc”. Lúc nhỏ,
Khái Hưng theo học chữ Hán, sau theo học trường trung học
Albert Sarraut, đỗ tú tài, về Ninh Giang hoạt động thương
mại, được thời gian, không thành công, trở lại Hà Nội dạy
học ở trường Thăng Long của cụ Huỳnh Thúc Kháng. Nơi đây,
ông gặp Nhất Linh.
-
Con rể của
Tổng đốc Bắc Ninh Lê Văn Định. Tuy nhiên, Khái Hưng không
thích làm quan, thích cuộc sống tự lập v́ vậy vừa đi dạy vừa
viết báo để tạo dựng cuộc sống. Vừa dạy học vừa viết xă luận
và chuyện vui trong tuần cho tờ báo thương mại của Chu Mậu.
Chu Mậu là nhà buôn có thế lực, dùng tờ báo để làm phương
tiện quảng cáo cho công việc kinh doanh về may mặc v́ vậy
Khái Hưng không mấy hài ḷng cho “mănh đất dụng vơ” trong
nghiệp báo.
-
Khái Hưng có
người em cùng cha khác mẹ, nhà văn Trần Tiêu (1900-1954) tác
giả Con Trâu, Chồng Con, Năm Hạn, Sau Lũy Tre vào thập niên
1940... Trần Tiêu theo Cộng Sản, làm Ủy viên Hội đồng Nhân
dân xă Cổ Am, không có tác phẩm nào sau nầy được h́nh thành
và trở thành bóng mờ khi Khái Hưng bị thủ tiêu.
-
Năm 1930,
sau bốn năm du học ở Pháp, đỗ cử nhân khoa học, Nhất Linh về
nước, không chọn con đường hoạn lộ, làm Hiệu trưởng ở trường
Thăng Long và tiếp tục sự nghiệp làm báo. Nhân bài khảo luận
kư tên Bán Than đăng trên báo Văn Học của anh em Dương Bá
Trạc và Dương Tự Quán, Nhất Linh bắt gặp được ngọn bút độc
đáo, có khả năng và nhận thức sâu sắc . H́nh ảnh vị anh hùng
dân tộc Trần Khánh Dư đời Trần làm Nhất Linh liên tưởng đến
nhà giáo Trấn Khánh Giư, đồng nghiệp, đang cộng tác cùng
chung mái trường. Từ đó, Khái Hưng và Nhất Linh trở thành
“đôi bạn” trong văn học, nghiệp dĩ và cuộc sống. Vợ chồng
Khái Hưng không có con nên vợ chồng Nhất Linh "gởi gấm" đứa
con thân yêu là Nguyễn Tường Triệu cho gia đ́nh bạn làm "con
nuôi" đổi họ là Trần Khánh Triệu để lo phần hương khói sau
nầy. Trong bài viết "Những Ngày Cuối Cùng Của Ba Tôi", Trần
Khánh Triệu gọi ông bà Khái Hưng bằng ba mẹ.
-
Theo Nguyễn
Vỹ trong “Văn Thi Sĩ Tiền Chiến”, Khái Hưng “Người gầy ốm,
đôi má hơi cóp và nước da hơi tái, nhưng nụ cười rất tươi.
Nụ cười ngụ nét hóm hỉnh, nhưng hiền lành khả ái chứ không
hời hợt đăi bôi như Thế Lữ và không trào lộng như Nguyễn
Tường Tam”. Về bút hiệu, Khái Hưng cho biết: “Tên thật của
tôi là Trần Khánh Giư, hai chữ Khánh Giư, sắp theo lối
anagrammme thành ra Khái Hưng, chứ không có ǵ lạ”. Về tính
t́nh “Khái Hưng cũng không tự kiêu tự đắc, tính điềm và tao
nhă, câu chuyện có vẻ thành thật và lịch sự... Ít nói, tính
điềm đạm, nhưng thỉnh thoảng khôi hài đôi chút, và không làm
mích ḷng ai”. Về sáng tác, Khái Hưng “thẳng thắn nh́n nhận
rằng anh viết tiểu thuyết theo nhu cầu và điều kiện văn nghệ
của một thời đại mà thôi”; V́ vậy, nhà giáo, nhà văn đi vào
con đường “tiểu thuyết luận đề” nhằm khai phá ḍng sinh khí
mới trong văn học qua lăng kính xă hội, nêu ra thực trạng
trong cuộc sống bi đát của xă hội đầy dẫy với nhân t́nh thế
thái, với cảnh đời ô trọc, phong tục, tập quán cổ hủ trong
thời điểm phong kiến và thực dân xâm phạm nhân phẩm, phẩm
cách, giá trị cao quư đích thực của nhiều tầng lớp nổi trôi,
trầm luân trong cuộc sống.
-
Vũ Ngọc Phan
trong “Nhà Văn Hiện Đại” đă nhận định: “Nhà văn mà được nam
nữ thanh niên yêu chuộng, được họ coi là người hiểu biết tâm
hồn họ hơn cả, có lẽ chỉ có Khái Hưng... Khái Hưng là văn sĩ
của thanh niên Việt Nam cũng như Alfred de Musset là thi sĩ
của thanh niên Pháp thuở xưa... Khái Hưng, như người ta đă
thấy, là một nhà tiểu thuyết có biệt tài... ông lại để tâm
đến những việc cải cách hủ tục trong gia đ́nh Việt Nam, nên
những tiểu thuyết phong tục của ông đều là những tiểu thuyết
có giá trị”.
-
Năm 1927,
giáo sư Phạm Hữu Ninh ra đời tờ Phong Hóa, được 13 số th́
đ́nh bản v́ thiếu người cộng tác. Sau thời gian t́m được
những cây bút hợp tác, Nhất Linh thương thảo với Phạm Hữu
Ninh để tục bản tờ Phong Hóa. Số 14 ra ngày 22-9-1932, chú
trọng về văn học và trào phúng. Ṭa soạn và trị sự đặt tại
trường Thăng Long. Với ng̣i bút khôi hài, châm biếm tập tục
hủ lậu, thái độ kiêu căng tự đắc, nhân danh nầy nghĩa nọ để
lộng giả thành chân... được đề cập qua ḍng phiếm luận,
tranh hí họa đă tạo được tiếng vang trong báo giới. H́nh ảnh
Xă Xệ, Lư Toét, Bang Bạnh, Đ́nh Dù... nhân vật điển h́nh của
thời đại đă lôi cuốn độc giả đón nhận tờ Phong Hóa. Hà Nội
được cười nhộn với bao tiết mục khôi hài, chế giễu, châm
chọc... nhiều nhân vật có “máu mặt... mẹt” lần lược được đề
cập trên tờ Phong Hóa.
-
Giới cầm bút
có Nhất Linh (Nguyễn Tường Tam), Khái Hưng (Trần Khánh Giư),
Tứ Ly, Hoàng Đạo (Nguyễn Tường Long), Tú Mỡ (Hồ Trong Hiếu),
Thạch Lam, Việt Sinh (Nguyễn Tường Lân), Lê Ta, Thế Lữ
(Nguyễn Thứ Lễ)... Giới cầm cọ có Cát Tường, Tô Ngọc Vân,
Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Tường Tam... mở ra mặt trận xung kích
tạo cho Phong Hóa có sắc thái mới lạ, độc đáo. (Phát hành
được 110 số, tờ Phong Hóa bị đóng cửa vào năm 1936 v́ bài
phóng sự của Hoàng Đạo mỉa mai Hoàng Trọng Phu liên quan đến
tay sai của Pháp).
-
Từ những cây
bút trong “Nhóm Phong Hóa” bảy chàng ngự lâm pháo thủ thành
lập ra Tự Lực Văn Đoàn vào năm 1933. Với chủ trương “Trước
vui thích, sau ích lợi”. Mười điều tôn chỉ của Tự Lực Văn
Đoàn được đề cập trên Phong Hóa, số 87, ra ngày 2-3-1934. Ba
mục đích lớn về phương diện chính trị, xă hội và văn chương.
Đả phá quan liêu, hống hách, cướng hào ác bá, âm mưu chia để
trị, hủ tục, tệ nạn xă hội, trừ khử lối văn chịu ảnh hưởng
chữ Nho xâm nhập quá nhiều... Xây dựng canh tân xứ sở, giá
trị t́nh yêu quê hương dân tộc, tinh thần vị tha, tự lập,
phục vụ đời sống người dân lao động, giá trị nhân phẩm con
người, nhất là nữ giới với quyền làm người trong xă hội, văn
chương trong sáng, giản dị, dễ hiểu, quan tâm đến đời sống
đích thực của con người... Khái Hưng là người lớn tuổi nhất
trong Tự Lực Văn Đoàn, hơn con chim đầu đàn Nhất Linh đúng
mười tuổi.
-
Hồn Bướm Mơ
Tiên xuất bản vào tháng 5-1933, tác phẩm đầu tay của Khái
Hưng và cũng là tác phẩm đầu tiên của Tự Lực Văn Đoàn được
gây tiếng vang khi vừa xuất hiện. T́nh yêu giữa Ngọc và Lan
được thể hiện trong tâm hồn lăng mạn, thanh cao, thoát tục
qua mối t́nh chàng sinh viên si mê, đắm đuối “chú tiểu Lan”
nương thân nơi cửa Phật. Khái Hưng đă gửi gắm vào đó tính
nhân bản của đôi trai, gái t́m một con đường: “Đại gia đ́nh
của tôi nay là nhân loại, là vũ trụ, mà tiểu gia đ́nh của
tôi là... hai tâm hồn của đôi ta ẩn núp dưới bóng từ bi Phật
tổ”. Đam mê, yếu đuối trong t́nh yêu khi gặp nghịch cảnh, éo
le, bi đát, rồi than văn, khóc thương, hủy hoại thân xác như
Tố Tâm của Hoàng Ngọc Phách thuở đó như sách gối đầu giường
cho thanh niên nam nữ. Hồn Bướm Mơ Tiên xuất hiện với mối
t́nh đầy lăng mạn, thơ mộng, éo le nhưng được thăng hoa,
nâng cao tâm hồn để t́m lối thoát cao đẹp, có ư nghĩa trong
cuộc sống.
-
Tiếp đến,
Nửa Chừng Xuân xuất hiện với h́nh ảnh Mai - người phụ nữ đẹp
cả tâm hồn và thể xác - trong mối t́nh với Lộc đầy bi
thương, sóng gió trong xă hội phong kiến, lạc hậu. Người phụ
nữ yếu đuối đă chịu đựng, hy sinh, chịu bao bao đắng cay tủi
nhục đă chụp lên thân phận làm vợ, làm dâu... nhưng bằng
nghị lực, bằng tấm ḷng yêu thương chân thật với gia đ́nh,
người yêu, tuy dang dỡ nhưng thể hiện được mối t́nh cao
thượng, lư tưởng trong xă hội thời ấy. Hai tác phẩm nầy đều
xuất hiện trên tờ Phong Hóa.
-
Khi tác phẩm
được xuất hiện đều đặn, Khái Hưng thôi dạy, tiếp tục cộng
tác trên tờ Phong Hóa & Ngày Nay (ra ngày 30-1-1935) cùng
với anh em trong Tự Lực Văn Đoàn. Ngày Nay ra mỗi tháng 3
kỳ, nội dung & h́nh thức như Phong Hóa nhưng mục trông t́m
đi thẳng vào vấn đề sinh hoạt “dân ta” trong cuộc sống giữa
thực dân & phong kiến nên vẫn là cái gai cho chế độ thực
dân. Cuộc sống nhà báo lúc đó rất khó khăn nhưng v́ đam mê,
yêu nghề nên đành “lấy nghiệp vào thân”. Trương Bảo Sơn kể
về trường hợp Nhất Linh: “Trong khi dạy học, anh để dành
tiền làm báo... anh em không ai ngạc nhiên thấy anh bỏ cái
nghề hàng tháng (nghề dạy học) đương cung cấp cho anh ba
trăm đồng bạc lương để làm cái nghề chỉ đem lại cho anh có
ba chục đồng bạc, nghĩa là 1/10 số lương cũ”. cũng như nhất
Linh, Khái Hưng cũng chọn con đường “nghiệp báo” theo lư
tưởng của ông.
-
Năm 1940,
Khái Hưng cùng Nhất Linh nhập cuộc trong Đại Việt Dân Chính
khi Nhất Linh đứng ra lập nên hệ phái nầy trong Đại Việt
Quốc Dân Đảng. Thời kỳ nầy, giữa Khái Hưng & Nhất Linh tuy
hai mà một, tâm đắc, chí hướng đă gặp gỡ nhau nên luôn luôn
“sát cánh” trên mọi việc.
-
Khái Hưng bị
Nhật bắt giam ở nhà giam Vụ Bản, Ḥa B́nh một thời gian.
Được thả, Khái Hưng tiếp tục con đường cầm bút. Đinh Hùng đă
ghi lại h́nh ảnh đau buồn đó trong bài "Những Kỷ Niệm Khó
Quên Với Các Bạn Trong Tự Lực Văn Đoàn: "Khái Hưng bị bắt
đưa đi Vụ Bản, Thế Lữ sợ liên quan cũng lẩn trốn mất dạng.
Huyền Kiêu về ở quê nhà tại Vân Đ́nh. Bạn bè thân, sơ không
c̣n mấy ai lai văng tới căn nhà "cửa trúc cài phên gió" nữa.
Trong nhà quạnh vắng, chủ nhân cũng bắt đầu ngọa bệnh. Chỉ
có Nguyễn Tường Bách là em ruột Thạch Lam và tôi vốn ở gần
thỉnh thoảng c̣n lui tới".
-
Báo Ngày Nay
lại tiếp tục tái xuất hiện ngày 5-5-1945, đường Quan Thánh,
Hà Nội. Được xem như cơ quan ngôn luận của VN Quốc Dân Đảng.
Nội dung chú trọng về thời cuộc, khảo cứu, khoa học. Khái
Hưng, cây bút trụ cột, chuyên viết đề tài có tính cách xă
hội và thời sự nóng bỏng. Tác phẩm Xiềng Xích lần lượt xuất
hiện trên trang báo, lên án sự bạo hành, tham lam, nhũng
loạn của thực dân Pháp & bè lũ tay sai, đồng thời đưa ra
h́nh ảnh những nhà hoạt động chính trị, cách mạng xả thân
cho đất nước đă bị tù tội, bị đánh đập tra tấn, bị hành hạ
khổ sở trong gông cùm thực dân. Tập truyện cuối cùng Bóng
Giai Nhân và vở kịch Khúc Tiêu Ai Oán được đăng tải trên
tuần báo Chính Nghĩa trong hai năm 1945-. Ng̣i bút sống
động, chân thực, phơi bầy thực trạng phủ phàng, tang thương
trong lao tù, cuộc sống... được Khái Hưng mô tả đă làm xúc
động ḷng người.
-
Thế rồi,
biến cố 19-8-45, Việt Minh cướp chính quyền, đàn áp đảng
phái đối lập, Ngày Nay bị đóng cửa. Tuy không ưa Cộng Sản
nhưng Khái Hưng mang tâm hồn nhân bản nên vẫn nghĩ rằng Cộng
Sản không lẽ nhẫn tâm, tàn ác tiêu diệt thành phần chân
chính đối lập v́ vậy Khái Hưng không nghe lời ngăn cản của
bằng hữu, rời Hà Nội, về lại quê vợ ở Nam Định vào tháng
12-1946. Hai tuần lễ sau, Khái Hưng bị Cộng Sản thủ tiêu một
cách dă man!. Vợ ông sống lầm lũi trong nỗi khổ đau, đau
tim, qua đời ở quê nhà vào năm 1954. Không có con cái,
người con nuôi Trần Khánh Triệu lo giỗ tang cho song thân.
-
-
NH̀N VỀ
TÁC PHẨM
-
-
Từ tác phẩm
Hồn Bướm Mơ Tiên đến Khúc Tiêu Ai Oán, Khái Hưng đóng góp
trong kho tàng Văn học Việt Nam khoảng hai mươi lăm tác phẩm
(truyện dài, truyện ngắn, kịch...) qua 15 năm sáng tác. Về
truyện ngắn, Khái Hưng sáng tác rất phong phú, xuất hiện
thương xuyên trên báo Phong Hóa và Ngày Nay; Đời Nay tuyển
chọn một số tuyện ngắn để in thành tác phẩm, chưa hẳn đặc
sắc và tiêu biểu trong hàng trăm truyện ngắn Khái Hưng sáng
tác.
-
Theo thời
gian xuất bản gồm: Hồn Bướm Mơ Tiên (1933), Nửa Chừng Xuân
(1934), Tiêu Sơn Tráng Sĩ (1934), Trống Mái (1935), Tiếng
Suối Reo (1935), Gia Đ́nh (1935), Dọc Đường Gió Bụi (1936),
Thoát Ly (1937), Tục Lụy (1937), Thừa Tự (1938), Hạnh
(1938), Đợi Chờ (1938), Đẹp (1939), Cái Ấm Đất (1940), Những
Ngày Vui (1941), Đội Mũ Lệch (1941), Đồng Bệnh (1942), Băn
Khoăn - Thanh Đức (1943)... Bóng Giai Nhân (1946), Khúc Tiêu
Ai Oán (1946). (Theo Vũ Ngọc Phan: Thừa Tự (1940), Hạnh
(1940), Đẹp (1941) ...)
-
Viết chung
với Nhất Linh: Anh Phải Sống (1934), Gánh Hàng Hoa (1934),
Đời Mưa Gió (1936).
-
Viết chung
với Trần Tiêu: Dưới Ánh Trăng (1936).
-
Trong “Văn
học Sử Giản Ước Tân Biên”, dẫn chứng một số tác phẩm tiêu
biểu của Khái Hưng qua tiểu thuyết về ái t́nh, gia đ́nh và
đoản thiên đoản kịch, Phạm Thế Ngũ kết luận: “Khái Hưng là
một cây bút đi nhặt nhạnh truyền người, một thứ gương pha lê
hướng ra cuộc đời lắm vẻ và dung nạp một cách trung thực và
khoan ḥa những tâm tư và h́nh thái của một xă hội chung
quanh ông”.
-
Cùng quan
điểm với tôn chỉ trong Tự Lực Văn Đoàn, Khái Hưng đă thể
hiện tiếng nói trong văn nghiệp của ông qua toàn bộ tác
phẩm. Đúng ra, phải phân tích toàn bộ tác phẩm của ông mới
nói lên được hành tŕnh ông đi và gửi gắm tâm hồn người cầm
bút trong từng tác phẩm. Tuy nhiên, với Khái Hưng chỉ nh́n
vào vài tác phẩm tiêu biểu cũng thấy được cuộc hành tŕnh
đó. Tiểu thuyết của ông phần đông thuộc tiểu thuyết lư
tưởng, tiểu thuyết luận đề, tiểu thuyết phong tục... nhằm
bày tỏ cái hay, cái đẹp, nhân phẩm, giá trị của con người,
sự rung cảm của con tim, t́nh người trong cuộc sống. Đưa ra
h́nh ảnh hủ lậu, quan niệm khắt khe, phong kiến, bảo thủ của
tầng lớp phong kiến... đă từng gieo rắc bao tai họa, bất
hạnh, khổ đau không những cho kẻ khác mà ngay cả người thân
trong gia đ́nh để soi nh́n thực trạng bi thương, phủ phàng
của thời đại sinh sống.
-
Mối t́nh bi
đát nhưng rất cao đẹp giữa Phạm Thái & Trương Quỳnh Như qua
tiểu thuyết lịch sử Tiêu Sơn Tráng Sĩ. Nếu g̣ bó trong hôn
nhân, bị tan vỡ giữa Lộc & Mai đưa đến t́nh yêu lư tưởng
trong Nửa Chừng Xuân th́ trong Trống Mái quan niệm về t́nh
yêu có vẻ phóng khoáng, thanh thoát hơn. Hiền thích Vọi với
thân h́nh lực lưởng, vẻ đẹp của chàng trai đánh cá, có lúc
yêu nhưng không muốn tiến đến hôn nhân v́ Hiền, cô gái thuộc
hạng phong lưu, có tư tưởng mới... Giữ trong tim h́nh ảnh
đẹp, lấy nhau, cách biệt về cuộc sống, không c̣n đẹp đôi.
-
Khái Hưng
đưa ra h́nh ảnh chân thực về t́nh yêu, hạnh phúc đích thực
trong cuộc sống trong Gia Đ́nh. Phụng, Nga, Bảo là ba cô con
gái ông bà án Báo. Phụng & Nga lấy chồng tri huyện, kẻ tham
lam, người nhu nhược, ham chơi nên có tiếng nhưng không có
ǵ hạnh phúc. Nga lấy Hạc, chàng sinh viên, bỏ học, đi làm
đồn điền, cả hai đều bắt tay tạo dựng cuộc sống mới, công
tác xă hội, giản dị, ḥa đồng, dung dị, t́m được niềm vui,
hạnh phúc bên những người thân quen.
-
Viết về h́nh
ảnh trong sáng, Khái Hưng sử dụng ng̣i bút thật uyển chuyển,
nhẹ nhàng, bóng bẩy để tô điểm bóng dáng nhân vật hài ḥa
trong văn.
-
Bên cạnh đó,
h́nh ảnh ông huyện bà phán nhố nhăng, kịch cởm, hách dịch,
đanh đá... với lời lẽ châm biếm, gay gắt cho phù hợp với
nhân vật đang bị nguyền rủa.
-
Bà Phán
Trinh trong Thoát Ly, vợ lẻ, cầm quyền trong gia đ́nh. Người
d́ ghẻ thâm độc, gian ác, nham hiểm, t́m mọi thủ đoạn để
hảnh hạ Hồng, mồ côi mẹ lúc 6 tuổi, sinh viên sư phạm Hà
Nội. Trong t́nh yêu, Hồng gặp bao cảnh ngang trái lại bị d́
ghẻ manh tâm pha hoại, hồng bất lực trước cuộc sống và t́m
cái chết để thoát ly cơi đời lầm than, bất hạnh.
-
Bà án Ba
trong Thừa Tự cũng thuộc mẫu ngưởi đàn bà gian ngoa, bủn
xỉn, mê tín, hợm hĩnh. Gia đ́nh giàu có nhưng trở thành bi
kịch bởi ḷng tham, đố kỵ, giành giựt, tranh nhau chiếm đoạt
đất đai để thủ lợi.
-
Bà Án trong
Nửa Chừng Xuân thể hiện mẫu người có đầu óc phong kiến,
thiếu t́nh người, không có ḷng nhân ái, độ lượng. Cái lư
của bà Án trong quan niệm vị kỷ nên t́m cách bảo thủ làm hại
cuộc t́nh của Mai và Lộc.
-
Khái Hưng đă
phác họa bức tranh sống và thực trong giai đoạn thực dân và
phong kiến nhằm phơi bầy cái xấu xa, lạc hậu, lên án đầu óc
ích kỷ, vụ lợi, cậy quyền cậy thế... đă hăm hại chà đạp t́nh
yêu, nhân phẩm, cuộc sống của tha nhân và ngay chính người
thân thuộc. Ca ngợi tinh thần tự chủ, tự lập, đề cao phẩm
cách của người phụ nữ trong sinh hoạt gia đ́nh và xă hội;
tôn trọng đời sống riêng tư, t́nh cảm cá nhân, ḷng vị tha
và nhân ái.
-
Khái Hưng đă
dấn thân trong văn giới với tấm ḷng của nhà giáo, với hoài
bảo của người cầm bút chân chính nhằm đem vẻ đẹp của Chân
Thiện Mỹ để trang trải, tô điểm cho cuộc sống có ư nghĩa
đích thực của nó. Khái Hưng sáng tác rất dồi dào, phong
phú... với sự đam mê và giàu nghị lực. Vũ Bằng đă kể về
những khuôn mặt trong Tự Lực Văn Đoàn: ”... Có một lần nh́n
vào bản thảo của Khái Hưng, người ta thấy anh viết ở đầu
trang một chữ “Gia Đ́nh”, ở cuối trang một chữ “Người con
gái đẹp” và ở giữa trang một ḍng “Trời ơi, biết viết ǵ
đây, hở trời?”. Khái Hưng đă từng đưa ra vấn nạn, h́nh ảnh
“người con gái đẹp” trong thảm cảnh “gia đ́nh”. Làm sao dung
ḥa, giải thoát cuộc sống, t́nh yêu... cho thích nghi, phải
đạo, có t́nh có lư. Sự thận trọng, cân nhắc, đắn đo, suy
ngẫm đó cho thấy tinh thần trách nhiệm và ư thức sáng tạo
của người cầm bút.
-
-
KẾT
-
-
Khái Hưng
chọn nghề văn, nghề báo như là nguồn sống cao quư để dâng
hiến cho tha nhân với tâm tư, t́nh cảm, nhận thức của văn
nhân để cùng nhau trang trải nỗi niềm. Nhà giáo, nhà báo,
nhà văn, nhà cách mạng chân chính... luôn luôn mang tâm hồn
nhân bản để xây dựng cái hay, cái đẹp, nhân cách con người,
giá trị đạo đức trong từng cá nhân, gia đ́nh và xă hội. Khái
Hưng vẫn c̣n khả năng cống hiến cho đời những đứa con tinh
thần đáng giá, nhưng tiếc thay! kẻ bạo tàn đă nhẫn tâm thủ
tiêu cây bút đầy lonh nhân bản đang dấn thân cho nghiệp dĩ!.
-
Cuộc hành
tŕnh của ông c̣n dang dỡ nhưng tên tuổi Khái Hưng đă có chỗ
đứng vững vàn trong lịch sử Văn học Việt Nam.
-
Vương
Trùng Dương
-
-
|
