|
| |
-
-
LÊ XUYÊN
-
Nhà Văn Của Dục T́nh Suồng Să
-
- Lê Xuyên [Lê B́nh Tăng] vào
đời đi làm chánh trị phiêu bạt giang hồ từ đất Nam kỳ lục tỉnh ra t
 ận
ngoài Bắc chống Tây để giải phóng dân tộc; bị Tây bắt bỏ tù. Nhờ ở tù mà
ra tù cưới được một cô vợ Bắc Kỳ vào loại sắc nước hương trời. Ra tù Lê
Xuyên [Lê B́nh Tăng] cưới vợ xong bèn trở về miền Nam làm báo cùng Bẩy Bốp
Phạm Thái [tác giả truyện Năm Người Thanh Niên từng được giải thưởng của
Tự Lực văn đoàn]. Vào nghề báo ban đầu Lê Xuyên [Lê B́nh Tăng] chưa kư bút
hiệu Lê Xuyên mà kư bút hiệu Lê Nguyên; cũng chưa viết tiểu thuyết mà viết
b́nh luận chính trị. Giữa thập niên 50 nhà b́nh luận chính trị Lê Nguyên
khá nổi; nhưng v́ tổ chức chính trị của ông chống đối quyết liệt chế độ
gia đ́nh trị của Thủ tướng Ngô đ́nh Diệm, tờ báo của tổ chức Lê Nguyên
viết b́nh luận bị đóng cửa. Bẩy Bốp Phạm Thái nhanh chân chạy được sang
Nam Vang sống lưu vong. Lê Nguyên chậm chân nên bị mật vụ của chính phủ
gia đ́nh trị Ngô đ́nh Diệm ’’vồ‘’ được, nhốt vô khám Chí Ḥa nhiều năm.
- Lê Nguyên nằm khám Chí Ḥa
năm năm, lăn lóc với đủ hạng người từ thượng vàng tới hạ cám. Lê Nguyên
chỉ nghe kể chuyện tiếu lâm và không nói năng ǵ. Năm 1961 sau khi chế độ
Ngô đ́nh Diệm bi Vương văn Đông làm binh biến ’’liểng xiểng’’ bác sĩ Trần
Kim Tuyến trùm mật vụ của chế độ Ngô đ́nh Diệm tung đàn em ra làm chủ báo,
đă cho người sang Nam Vang kiếm nhà văn Nhị Lang về làm Chủ bút tờ Saigon
Mai. Nhị Lang nói với bác sĩ Tuyến rằng Nhị Lang chỉ làm Chủ bút Saigon
Mai với điều kiện phải vô Chí Ḥa đem Lê B́nh Tăng về làm Thư kư ṭa sọan;
bác sĩ Tuyến đồng ư với điều kiện của Nhị Lang nhưng đ̣i Nhị Lang phải hứa
với bác sĩ Tuyến rằng Lê B́nh Tăng ra tù làm báo không đựoc viết b́nh luận
nữa v́ Tổng thống Ngô đ́nh Diệm không ưa văn b́nh luận của Lê B́nh Tăng.
- Lê B́nh Tăng làm Thư kư ṭa
sọan tờ Saigon Mai giữa lúc báo chí Saigon bị cơn sốt truyện vơ hiệp của
Kim Dung làm điên đảo mà Saigon Mai th́ lại chậm chân không kiếm được bộ
tiểu thuyết nào của Kim Dung để câu độc giả; thành ra Nhị Lang phải vấn
kế Lê B́nh Tăng t́m lối thóat cho Saigon Mai Lê B́nh Tăng nói chuyện này
dễ thôi để Lê B́nh Tăng viết cho Saigon Mai một trường thiên tiểu thuyết
lọai tiểu thuyết đồng quê bảo đảm ai đọc cũng sẽ ’’dính’’ mỗi ngày phải
t́m đọc thêm; thế là trường giang tiểu thuyết Chú Tư Cầu ra mắt độc giả
với tác gỉa là Lê Xuyên.
- Với lối văn tả thực duyên
dáng với cách thức khai thác đời sống t́nh dục của một anh nông dân chăn
vịt ’’tưng tửng’’ tên Tư Cầu; Lê Xuyên đă dẫn dắt người đọc vào cái không
gian thanh thoát đầy quyến rũ của đồng quê Nam bộ và làm cho người đọc cồn
cào với những cuộc t́nh nóng bỏng, những cảm xúc chăn gối cồn cào thịt
da. Lối viết truyện của Lê Xuyên không suồng să xác thịt như Bồ Tùng Linh
nhưng những câu đối thoại của Lê Xuyên th́ chỗ nào cũng ẩn chứa hơi thở
của dục t́nh.
- Lê Xuyên tà tà trong mười
mấy năm trời cứ hai năm cho ra một bộ trường giang tiểu thuyết và vài
truyện ngắn rồi đă trở thành nhà văn viết tiểu thuyết về đời sống pḥng
the của người nông dân Nam bộ không lẫn vào đâu được. Cái tài của Lê Xuyên
là cứ tà tà viết mỗi ngày ít trang sau cữ cà phê sáng trước khi bắt đầu
làm nhiệm vụ Thư kư ṭa soạn làm tin đặt tưạ đề cho những bản tin.
- Trong những lần nói chuyện
với tôi về nghệ thuật viết tiểu thuyết Lê Xuyên thú thật những truyện ông
viết các nhân vật đều gần như có thật cả có người ông từng sống chung lúc
thiếu thời ở quê như chú Tư Cầu có người ông nghe kể chuyện khi nằm trong
khám Chí Ḥa tuy nhiên nhân vật có thật chỉ là cái cớ để cho đầu óc của
nhà văn hư cấu tưởng tượng thêm mắm thêm muối mới được người đọc theo dơi.
Nhà văn giỏi là nhà văn biết ‘’bịa chuyện’’, biết ‘’nói dóc’’ cứ như thật
bởi người đọc từ xưa đến giờ ai cũng thích những chuyện khác thường, những
chuyện khó tin chứ cứ sự thật trần trụi đem vô truyện ai mà thèm đọc.
- Sau năm 1975 vừa là nhà
văn, vừa là nhà báo, vừa là lănh tụ đảng phái quốc gia, Lê Xuyên bị cộng
sản nhốt vô đề lao Gia Định. Vô tù bị giam với đám đao búa, tôi vô cùng
kinh ngạc khi thấy tên trùm đao búa là lọai tù cha [trưởng pḥng giam] vô
cùng lễ phép với Lê Xuyên một điều đại ca, hai điều đại ca xếp chỗ cho Lê
Xuyên nằm bên cạnh hắn ta nhưng Lê Xuyên lại từ chối xin được đổi chỗ ra
nằm cạnh cầu tiêu và yêu cầu nhà sư nằm tại nơi đây đến nằm cạnh ’’tù
cha’’. Lê Xuyên ở tù rất ít nói chỉ nằm im quay mặt vô tường nghe thôi.
Tôi hỏi Lê Xuyên tại sao anh ít nói anh cười bảo tôi rằng nói dễ vạ miệng
tốn hơi có hại cho sức khỏe.
- Ra tù người ta bon chen đủ
thứ Lê Xuyên lại ra lề đường Ngô Quyền ở quận 5 gần nhà ngồi bán thuốc lá
lẻ nhưng bán thuốc lá lẻ chỉ là cái cớ mà chính là nh́n đời. Thiên hạ rủ
làm chính trị rủ vượt biên Lê Xuyên đều từ chối và nói rằng Lê Xuyên đang
suy nghĩ và nghiền ngẫm sự đời để viết một cái ǵ đắùc ư nhất v́ từ trước
tới giờ chỉ toàn viết để kiếm cơm thôi.
- Thế rồi Lê Xuyên bị bạo
bệnh nằm bẹp một chỗ cả năm trời rồi ra đi một cách âm thầm như đă sống
như vậy cả đời tôi hỏi vợ con Lê Xuyên về cái tác phẩm Lê Xuyên nghiền
ngẫm lúc cuối đời Lê Xuyên đă viết được bao nhiêu trang rồi người nào cũng
lắc đầu và nói Lê Xuyên có chịu viết ǵ đâu.
-
- Hồ Nam
-
-
-
LÊ XUYÊN, KẺ SĨ THỜI ĐẠI
-
- Tôi quen anh Lê Xuyên Lê
B́nh Tăng qua một sự t́nh cờ, dù cùng trong làng báo, nhưng vào năm
1965-1966, tôi chỉ là một anh phóng viên trẻ, mới tập tễnh nhảy vào làng
báo, nên dù truyện của anh, tôi đă được đọc nhiều, hoặc đọc trên báo anh
viết feuilleton hàng ngày, hoặc đọc sách anh gửi đến toà soạn báo tôi làm
để tặng cho ông chủ nhiệm; nhưng tôi chưa bao giờ gặp anh, chưa bao giờ
được quen với anh dù chỗ của anh và tôi không cách xa nhau là mấy. Anh làm
bên tờ Thời Thế của ông Hồ Anh Nguyễn Thanh Hoàng số 77 đường Lê Lai; c̣n
tôi làm bên Hoà B́nh ở 235 Phạm Ngũ Lăo. Cách nhau có hai bức tường của Sở
Hoả Xa Sàig̣n.
- Một hôm tôi sang tờ Thời
Thế vào khoảng 1 giờ 30 trưa để t́m Anh Nhật, Thư kư phụ trách trang trong
của Thời Thế để rủ đi uống cà phê. Lúc đó đang giờ nghỉ trưa nên toà soạn
vắng. Cánh cửa sắt phía trước mở hờ đủ một người đi qua, nhân viên trị sự
thường ngồi phía trước không có ai, tôi liền đi thẳng vào pḥng bên trong,
nơi sắp chữ với các hộc khuôn chữ để thợ sắp chữ làm việc. Tôi gặp một
người đàn ông ngoài 30 tuổi, gầy guộc, da hơi ngăm, mặc một chiếc áo thung
và quần đùi đang ngồi hí hoáy viết. Nh́n anh ta, tôi nghĩ chắc đây là một
ông thợ sắp chữ hoặc là người chef typo không chừng. Anh ta không nh́n
lên, coi như không thấy tôi bước vào, vẫn hí hoáy chăm chú viết. Tôi hỏi:
- - Anh Nhật có ở đây không
anh?
- Anh ta vẫn không nh́n lên,
cũng không trả lời mà lấy tay phải đang cầm bút giơ lên trên, ngầm ra hiệu
Anh Nhật ở phiá trên lầu. Tôi cảm ơn anh và đi lên cầu thang. Lên trên
lầu, tôi cũng chẳng thấy ai; vừa lúc đó ông Hồ Anh từ trong pḥng chủ
nhiệm bước ra, hỏi tôi:
- - Anh kiếm ai?
- Tôi cho ông biết tôi làm
bên Hoà B́nh, muốn gặp Anh Nhật. Ông nói hôm nay Anh Nhật xin nghỉ có
việc, ngày mai sẽ trở lại làm. Tôi cảm ơn ông và quay lưng đi xuống lầu.
Ông hỏi với theo:
- - Khi vào anh có gặp anh Lê
Xuyên ở dưới đó không?
- - Dạ! Tôi không biết anh Lê
Xuyên, chỉ gặp ông chef typo đang ngồi viết ǵ đó. Tôi nói.
- Ông Hồ Anh cười, nói:
- - Anh Lê Xuyên đấy. Nhờ anh
nói với Lê Xuyên tôi cần bàn chút việc nhé.
- - Vâng! Tôi sẽ nói.
- Xuống dưới lầu, khi đến chỗ
Lê Xuyên, tôi nói:
- - Anh Lê Xuyên! Anh Hồ Anh
nói muốn bàn với anh chút việc.
- Lúc đó anh mới ngừng viết,
ngước lên nh́n tôi:
- - Vậy hả? Cám ơn anh nghe.
Xin lỗi anh là...
- - Tôi là Vũ Uyên Giang bên
nhật báo Hoà B́nh.
- - Ồ! Giang. Anh c̣n kư là
Anh Giang, Vũ Giang phải không?
- - Vâng!
- - Tôi có đọc mấy truyện
ngắn của anh trong Mỗi Ngày Một Truyện. Viết được lắm, nhưng anh phải cái
tội "tham lam" quá. Viết nhiều nhưng không tập trung vào một thể loại, nên
dễ bị hư ng̣i bút đi.
- Tôi thật thán phục anh Lê
Xuyên, chỉ có một câu ngắn đă nói trúng tim đen của tôi. Nói ra thật xấu
hổ, v́ cần tiền để cà phê thuốc lá và nhậu nhẹt với bạn bè, bồ bịch, tôi
đă phóng bút viết loạn cào cào đủ loại truyện đàng hoàng có, sến có, phóng
tác có... cho các tờ Thời Thế, Ngày Nay, Chọn Lọc v.v... Vậy mà anh cũng
nh́n ra, thế mới đúng là một người Tổng Thư Kư toà soạn một nhật báo.
- Tôi cảm ơn anh về nhận xét
tinh tế ấy và hứa sẽ sửa; rồi từ giă ra về.
- Sau lần gặp đó, tôi trở
thành bạn của anh. Mỗi lần tôi có dịp sang Thời Thế, anh đều ngồi nói
chuyện với tôi và sửa đổi cho tôi những chỗ sơ hở trong truyện tôi viết.
Anh có tặng cho tôi mấy quyển sách anh đă xuất bản như: Chú Tư Cầu, Vợ
Thầy Hương và Rặng Trâm Bầu; nhưng tôi không dám đem về nhà v́ thuở đó gia
phụ rất nghiêm; ông chỉ muốn tôi chăm chỉ học hành đỗ đạt và nối nghiệp
con đường công chức của ông. Nhưng lúc đó tôi là một thanh niên mới vừa
tuổi trưởng thành, tâm hồn c̣n muốn "nổi loạn" nên đă đi ngược lại ư muốn
của ông: nhảy vào con đường văn nghệ văn gừng chông gai. Sách của anh
tặng, tôi phải đem gửi ở nhà một người bạn. Tuy trong các truyện anh viết
rất "bạo" nhưng ngoài đời anh là một con người hiền lành; ngay cả những
chỗ ăn chơi trác táng của cánh đàn ông, anh cũng không biết ở đâu. Anh rất
nhút nhát mỗi khi phải đi đến những chỗ tụ tập đông đảo...
- Đêm Giao Thừa Mậu Thân
1968, nhà tôi ở Đ́nh Cầu Sơn, phía trong Ngă Ba Hàng Xanh; nửa đêm VC từ
nhiều hướng xâm nhập vào thành phố Sàig̣n, tấn công ở một số nơi và chiếm
đóng ngay Ngă Ba Hàng Xanh. Tôi phải lội con kinh Cầu Sơn để trốn ra ngoài
xa lộ. Tất cả giấy tờ tùy thân gồm có thẻ căn cước, Thẻ Báo Chí của Toà
báo và 1 Thẻ Báo Chí của Pḥng Báo Chí Bộ Quốc Pḥng do Ông Nguyễn Đ́nh
Tuyến, Giám đốc Báo chí Bộ Quốc Pḥng cấp tôi gói trong nhiều lớp bao
nylon và giấu trong quần. Mờ sáng ngày mùng 1 Tết Nguyên Đán, tôi lóp ngóp
ḅ lên Xa Lộ Biên Hoà và bị 1 đơn vị Thủy Quân Lục Chiến bắt giữ. Tôi nh́n
thấy huy hiệu con Trâu Điên trên cánh tay những người lính th́ biết đó là
Tiểu đoàn 2 Trâu Điên TQLC, một đơn vị thiện chiến của QLVNCH. Tôi xin
được nói chuyện với cấp chỉ huy và một viên Trung úy tên Quang, Đại đội
trưởng đến gặp tôi. Tôi nói cho anh biết tôi là kư giả báo chí bị kẹt
trong khu Cầu Sơn khi VC chiếm Ngă Ba Hàng Xanh, không c̣n lối ra nên tôi
phải lội ruộng để trốn đi. Tôi có giấy tờ giấu trong quần. Anh cho tôi lấy
giấy tờ xuất tŕnh cho anh. Sau khi xem, anh tŕnh cho cấp trên và có lệnh
thả cho tôi đi. Anh c̣n cho tôi 1 bộ quân phục TQLC và cho xe chở tôi về
toà soạn Hoà B́nh. Tôi và anh Hoàng Sơn, cùng Đạm Phong đă cấp tốc phát
hành tờ báo có 2 trang tường thuật về chiến cuộc Mậu Thân ở Sàig̣n. Lúc đó
ở Sài g̣n chỉ có 2 tờ báo phát hành kịp báo tường thuật trận Tết Mậu Thân
là tờ Trắng Đen của ông Việt Định Phương, toà soạn trên đường Lê Thánh Tôn
do anh Thái Châu ra được 4 trang và Hoà B́nh được 2 trang. Các báo khác v́
nghỉ Tết hoặc các anh chị em kư gỉa bị kẹt trong các vùng chiến sự nên
không ra báo kịp.
- Mấy ngày sau, khi t́nh h́nh
đă tạm ổn định, các báo đă trở lại hoạt động b́nh thường, anh Lê Xuyên gọi
điện thoại cho tôi nói: "Anh làm khá lắm. Đúng tác phong và tiêu chuẩn con
nhà báo". Phải nói vai tṛ của tôi lúc đó trong tờ báo chẳng ra làm sao
cả. Lúc đó Viên Linh, Tổng Thư kư Toà soạn đă nghỉ việc v́ căi nhau với
Trần Hữu Quỳnh, Quản lư Toà soạn về vấn đầ tiền nong nên đă nghỉ. Ghế TTK
toà soạn c̣n trống chẳng có ai. Tôi chỉ là thu kư trang trong nhẩy ra làm
đại. Sau vụ này, chính tôi cũng có xích mích với Trần Hữu Quỳnh nên cũng
nghỉ và gia nhập vào Trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức.
- Bẵng đi một thời gian dài,
tôi ít khi gặp giới văn nghệ và báo chí Sàig̣n v́ chức năng của tôi trong
ngành Quân Báo, cấp chỉ huy của tôi không cho phép tôi tiếp xúc với
báo chí sợ bị lộ các tin tức bí mật. Tôi cũng không gặp anh Lê Xuyên lần
nào nữa... cho đến sau 1975, khi nằm trong tù đầy của VC, tôi được nghe
một anh em bạn tù mà tôi đă không c̣n nhớ được tên, nói là đă có lần gặp
được tác gỉa Chú Tư Cầu tức nhà văn Lê Xuyên trong tù...
- Thời gian trôi đi, tôi được
định cư tại Hoa kỳ sau khi vượt biển trên một chiếc ghe loại chạy sông,
đến Thái Lan. Khi ở thành phố Charlotte, North Carolina, tôi chủ trương
nguyệt san Đất Sống và chủ trương Qũy Tương Trợ Văn Nghệ Sĩ do Đất Sống,
anh Văn Quang có cho tôi điạ chỉ của anh Lê Xuyên ở Sàig̣n; anh Văn Quang
cũng cho tôi biết hoàn cảnh chật vật của anh sau 75, sau khi bị tù đầy một
thời gian, bây giờ già yếu, ngồi bán thuốc lá lẻ để kiếm từng đồng bạc
lương thiện. Tôi đă liên lạc đưọc với anh Lê Xuyên và gửi về cho anh một
món quà nhỏ để anh chi dụng trong cơn thiếu thốn. Sau đó hàng năm tôi đều
gửi về cho anh chút quà xuân vào dịp gần Tết Nguyên Đán.
- Có một lần anh
chị Lê Xuyên Lê B́nh Tăng gửi cho tôi một lá thư, trong đó anh có kèm 1
danh thiếp cũ đă vàng ố có ghi bút hiệu Lê Xuyên của anh và mấy hàng chữ
nguệch ngoạc, run run thăm hỏi. Chị Lê Xuyên (nhũ danh là Đặng Thị Bạch)
viết cho tôi 1 lá thư ngắn để cho biết là "...từ sau ngày 30/4/1975, anh
Lê Xuyên đă hoàn toàn bỏ viết, nghĩa là anh hoàn toàn không cầm bút viết
bất cứ một điều ǵ, lâu ngày tay đă thành cứng và viết rất khó khăn. Sau
khi đi cải tạo về, dù phải sống chật vật, anh vẫn luôn nói với mọi người
là "Lê Xuyên đă chết". Những hàng chữ này anh LX cố gắng viết cho anh có
lẽ là những hàng chữ cuối cùng của anh ấy..."
- Đọc thư của
anh chị mà tôi cảm động và thương cho một kẻ sĩ giữ được tiết tháo của
ḿnh trong một xă hội gian manh, xảo quyệt của cộng sản.
- Vài tháng sau,
nhân khi có một anh bạn ở cùng thành phố Charlotte, North Carolina của tôi
là Lê Văn Cường, cựu sĩ quan binh chủng Công Binh QLVNCH và cũng là một
thành viên của Tạp chí Đất Sống của tôi có dịp về Việt Nam. Tôi đă gửi
Cường cầm 100 Mỹ kim về ghé đưa cho anh ở 238/146 Nguyễn Tri Phương,
Phường 8, Quận 10 Sàig̣n. Khi trở về Mỹ, Cường đă kể cho tôi nghe câu
chuyện đi t́m gặp anh. Như sự mô tả của tôi, Cường cũng đến nơi, thấy một
ông già gầy ốm như tôi nói đang ngồi bán thuốc lá lẻ th́ nghĩ đúng là Lê
Xuyên nên đến gần hỏi:
- - Xin lỗi! Anh
có phải là Lê Xuyên không?
- Ông già không
nh́n lên, đáp:
- - Lê Xuyên
chết rồi. Xong lơ đăng nh́n trời mây.
- Cường liền
cười nói:
- - Tôi là bạn
của Vũ Uyên Giang... Cường chưa dứt lời, Lê Xuyên đă hỏi:
- - Sao? Vũ Uyên
Giang làm sao? Giang có khoẻ không?
- - Khoẻ! Vũ
Uyên Giang dặn tôi đến t́m gặp anh để chuyển cho anh chút quà và gửi lời
thăm anh chị.
- Anh Lê Xuyên
mừng rỡ hỏi han Cường về tôi. Anh cũng kể cho Cường nghe là có một số báo
của VC cũng cho người đến gặp anh để xin anh viết cho họ, có nhà xuất bản
của VC cũng xin anh cho tái bản những quyển sách cũ của anh; nhưng anh đều
từ chối tất cả dù vẫn phải sống nghèo túng và anh cũng nói với họ rằng Lê
Xuyên đă chết.
- Khi nghe Cường
kể về thái độ của anh, tôi vừa thương cảm, vừa qúy trọng và ngưỡng phục
thái độ của một kẻ sĩ giữ được dũng khí, ḷng chính trực và tiết tháo của
ḿnh khi nước đă mất thà chấp nhận nghèo đói, khổ sở nhưng quyết không
cộng tác với giặc. Thái độ đó chỉ thấy ở những kẻ sĩ thời xưa. Có lẽ anh
là một trong những người rất hiếm hoi c̣n lại giữa thời buổi nhiễu nhương
hỗn mang này. Anh đúng là một kẻ sĩ thời đại đáng kính. Tôi rất lấy làm
tiếc là khi anh qua đời, tôi đă không về tiễn đưa anh đến nơi an nghỉ sau
cùng đề tỏ ḷng ngưỡng mộ một người anh trong nghề báo, một kẻ sĩ mà tôi
hằng kính phục. Xin mượn những gịng chữ này như những nén nhang thắp muộn
để kính điếu hương hồn anh; mong hương linh anh được an b́nh nơi cơi vĩnh
hằng.
-
-
Vũ Uyên Giang
-
(Trích "100 Khuôn Mặt Văn Nghệ Sĩ" của Hồ Nam
và Vũ Uyên Giang - Sắp phát hành)
-
-
Lễ Tưởng Niệm Nhà Văn, Nhà Báo Lê Xuyên
Vương Trùng Dương
-
- Little Saigon.-
Tối thứ Sáu, 05-3-2004 trước thân hữu trong làng văn, làng báo cùng quan
khách tại pḥng sinh hoạt Lê Đ́nh Điểu của nhật báo Người Việt.
- Sau biến cố đau thương vào
tháng 4-1975, ông cũng như những người cầm bút khác bị liệt kê vào sổ
đen “Biệt Kích Văn Hóa” nên trải qua nhiều năm tù. Ra tù, ông được vài
người cầm bút trở lại “mớm” cho ông viết dưới dạng “chui” để t́m kế sinh
nhai nhưng ông đă khẳng khái từ chối, sinh sống bằng quầy bán thuốc lá
lẻ trên đường Nguyễn Kim, Nguyễn Trăi ở Chợ lớn. Với chiếc xe đạp cũ kỹ,
ông hành nghề thêm công việc bỏ mối bánh kẹo để độ nhật qua ngày.
- Hơn hai thập niên sống trong
cảnh khốn cùng, túng quẫn, Lê Xuyên qua đời sau một cơn bệnh ung thư
phổi kéo dài khá lâu, đă từ trần vào lúc 21 giờ 20 phút ngày 02-3-2004
nhằm ngày 12 Tháng Hai năm Giáp Thân tại tư gia ở số 523/238/146 Nguyễn
Tri Phương, Quận 10, Sài G̣n. Lê Xuyên vĩnh viễn ra đi, để lại vợ và 3
con, tuy đă trưởng thành nhưng sống trong hoàn cảnh khó khăn.
- Được bạn
hữu, anh em ở hải ngoại giúp đỡ, chiều ngày 5 tháng 3, tang lễ được tổ
chức chu đáo và đưa về nơi an nghĩ ngh́n thu tại B́nh Hưng Ḥa.
- Báo chí
trong nước không đề cập đến cây bút đă đóng góp trong nền Văn Học nước
nhà bị ruồng bỏ trong xă hội và lạnh lùng trước sự mất mát mà đạo lư
Đông Phương đề cao “nghĩa tử nghĩa tận”!
- Trong buổi
Lễ Tưởng Niệm được tổ chức trong không khí thân mật nầy, nhà văn
Nguyễn Mộng Giác nói về mối liên hệ giữa nghề văn và nghiệp báo mà Lê
Xuyên đă đi song hành rất tốt đẹp. Lối viết như nói của người dân Nam
bộ được diễn đạt tài t́nh đă lôi cuốn người đọc theo dơi đến kết
cuộc.
- Nhà văn
Nguyễn Mộng Giác cho rằng, trong số tất cả những nhà văn viết truyện
nhiều kỳ trên nhật báo hàng ngày ở Sài G̣n trước 30-4-1975, Lê Xuyên
là người viết hấp dẫn, khéo và hay nhất. Lê Xuyên đă đóng góp một thể
lệ mới lạ cho văn chương Việt Nam vào thời ấy.
- Nhà văn
Viên Linh c̣n lưu giữ bốn bài phỏng vấn trên tờ Khởi Hành trước năm
1975 tại Sài G̣n, trích vài đoạn khi nói về quan niệm của Lê Xuyên khi
luận về phái nữ. Ông đă phỏng vấn Lê Xuyên về tác phẩm đầu tay viết
“feuilleton” trên tờ Sài G̣n Mai khi được Vương Hữu Đức, Tổng Thư Kư,
gợi ư vào giữa thập niên 60 và Chú Tư Cầu xuất hiện, gắn liền với tên
tuổi của Lê Xuyên. Nhà văn Viên Linh dí dỏm phân tích những đoạn Lê
Xuyên viết về phụ nữ và đọc lên vài đoạn trích dẫn khiến cử tọa tham
dự thích thú những suy nghĩ nhạy bén của Lê Xuyên đối với đời sống
quanh ông lúc đó.
- Nhà văn
Thảo Trường, nhà văn Phan Nhật Nam với văn phong và cốt truyện khác xa
với Lê Xuyên nhưng cũng đă thổ lộ là độc giả và trân quư ng̣i bút rất
sinh động nói về t́nh yêu được dàn trải trong đời sống dân quê niềm
Nam. Riêng nhà văn Thảo Trường lại loan báo một tác phẩm mà có lẽ ít
người nghe nói tới, nhưng lạ và hay của nhà văn Lê Xuyên, đó là cuốn
“Đêm Khôn Cùng”. Theo nhà văn Thảo Trường, đó là một cuốn sách thật
tuyệt mà ông đă đọc say mê và c̣n nhớ. Nội dung cuốn sách quanh quẩn
là một cuộc thương lượng trao đổi giữa người cháu gái và cháu rể của
ông cai Tổng và một nữ giao liên Việt Minh trong thời kháng chiến.
- Nhà báo Vũ
Ánh coi Lê Xuyên là vị thầy đáng kính nhất mà ông đă bắt gặp trong
cuộc đời khi ông bước chân vào nghề báo. Khi nhắc lại giai đoạn đi học
nghề với nhà báo Lê Xuyên sau khi tốt nghiệp một khóa huấn luyện chính
quy về phóng viên truyền thanh, ông đă xúc động và phải khó khăn lắm
mới nói được hết câu. Theo ông, với thiên chức của nhà báo, Lê Xuyên
đă tận tụy với nghề nghiệp và đă d́u dắt, tạo cơ hội thuận lợi cho
giới trẻ bước chân vào làng báo.
- Nhà báo Vũ
Ánh nhấn mạnh: “Cái hấp dẫn nhất nơi Lê Xuyên là nhân cách, sự ḥa nhă
nhưng hết sức cương quyết của ông. Tôi đi tù về năm 1988, gặp lại ông
và đă chứng kiến nhiều người bạn cũ đang cộng tác với báo chí chế độ
mới đến rủ ông viết lại, nhưng ông đă từ chối và tiếp tục thu tấm thân
c̣m cơi với chiếc mũ “phở” sau quầy thuốc lá... bữa nào cũng đói cả”.
- Nhân dịp
kỷ niệm Hành Tŕnh Kỷ Niệm 25 năm của nhật báo Người Việt, Vũ Ánh đă
viết về ông: “Ngày Mồng Một Tháng Giêng năm 1966, tôi bước vào làng
báo viết trong khi vẫn tiếp tục làm công việc của của một phóng viên
báo nói (truyền thanh). Cả hai thứ tôi đều mê cả. Người đưa tôi vào
làng báo viết là “Chú Tư Cầu” tức kư giả Lê Xuyên... Chính ở ông, tôi
đă học được phương pháp hệ thống hóa kiến thức thời sự và xă hội cần
thiết cho báo viết, nhất là cách thực hiện các trang trong của một tờ
nhật báo. Cho đến khi vào làm Tổng Thư Kư cho tờ Dân Ư, ông đưa tôi
làm việc với ông trong tư cách một phóng viên làm tin địa phương...
- (Vũ Ánh -
Viết về kinh nghiệm làm tin trang Địa Phương - Người Việt số ra ngày
5-2-2004). Và, từ đó Vũ Ánh được Lê Xuyên hướng dẫn “đường đi nước
bước” để trở thành cây bút chuyên nghiệp trên tờ Dân Ư và sau đó là
Sóng Thần.
- Đặc biệt,
trong buổi Lễ Tưởng Niệm nầy, ông Hoài Sơn Ung Ngọc Nghĩa đă trên bát
thập, người cùng quê, cùng trường và hoạt động chung trong Đại Việt
Quốc Dân Đảng (ĐVQĐD) nói đôi ḍng về tiểu sử của Lê Xuyên mà trước
đây chưa đề cập đến.
- Sau khi
tốt nghiệp “diplôme” năm 1945, Lê Xuyên hoạt động bí mật trong
(ĐVQDĐ) năm 1946 ông bị mật thám bắt giam, năm 1947 ông lên Sài G̣n
học nhưng hoạt động trong tổ chức, phụ trách phần ấn loát thủ công cho
tờ báo của tổ chức. Năm 1948 ông ra Hà Hội một thời gian rồi trở lại
Sài G̣n.
- Năm 1956
ông bị bắt giam cho đến cuối năm 1963 mới được trả tự do. Trước đó ông
chỉ làm thơ nhưng khi Vương Hữu Đức, Thủ Lănh Thanh Niên Bảo Quốc Đoàn
làm Tổng Thư Kư tờ Sài G̣n Mai mời ông viết “feuilleton” cho tờ báo
ông mới thật sự dấn thân vào công việc viết lách.
- Lê Xuyên,
tên thật là Lê B́nh Tăng, sinh ngày 1-11-1927 tại Cần Thơ. Trong thân
thể gầy ốm, nhỏ bé, ông là mẫu người trầm lặng, hạn chế lời nói đến
mức tối đa, nhút nhát với đàn bà nhưng là một người rất nhân cách, rất
khí phách được thể hiện qua bao thập niên cho đến hơi thở cuối cùng.
- Với cương
vị nhà văn, ông đă từng là Tổng Thư Kư một số nhật báo ở Sài G̣n như
Dân Ư, Thới Thế, Thần Phong... rất tận tụy và yêu nghề.
- Tác phẩm
của Lê Xuyên đă xuất bản: Chú Tư Cầu (1965), Rặng Trâm Bầu (1965), Vợ
Thầy Hương (1965), Đêm Không Cùng (1966), Kinh Cầu Muống (1968), Vùng
Băo Lửa (1969), Nguyệt Đồng Xoài (1970)... Trong các tác phẩm của ông
th́ Chú Tư Cầu rất ăn khách nên người ta thương gọi ông là “Chú Tư
cầu”.
- Nhà báo Đỗ
Ngọc Yến, dù mới ra khỏi bệnh viện, sức khỏe c̣n yếu nhưng cũng đă có
mặt và ngồi suốt buổi tưởng niệm và nhà văn Hoàng Khởi Phong điều
khiển chương tŕnh Lễ Tưởng Niệm cho biết, nhật báo Người Việt trong
tương lai, Pḥng Sinh Hoạt Lê Đ́nh Điểu sẽ thực hiện h́nh ảnh nhà văn,
nhà báo đă có công đóng góp cho nền Văn Học và Báo Chí Việt Nam.
-
Vương Trùng Dương
-
-
-
|
| |
|
