-
Nguyễn Thụy Long, chữ nghĩa
& mưu sinh
-
Vương
Trùng Dương
-
-
Nhà văn Nguyễn Thụy Long
vừa hoàn thành truyện dài Th́n Ma vào tháng Giêng 2007,
khi ông bước vào tuổi thất thập. Từ
“Tác phẩm
đầu tay của tôi là Loan Mắt Nhung ra đời và làm nên văn
nghiệp của tôi được xuất hiện trên tờ báo Sống, do sự
khuyến khích của ông Chu Tử... Tôi chính thức là kư giả
của báo Sống, nhưng cũng đánh lẻ cho nhiều báo như một số
anh em kư giả khác. Thành nghề hầu hết do kinh nghiệm, sự
học hỏi lẫn nhau”
(Hồi Kư Viết Trên “Gác Bút”, nxb Văn Nghệ, California,
1999 - trang 166) đến Th́n Ma cách nhau hơn 4 thập niên.
-
Tác
phẩm Loan Mắt Nhung phác họa h́nh ảnh cậu học sinh lương
thiện trong thập niên 60 ở Sài G̣n, bị hoàn cảnh xă hội
đưa đẩy trở thành du đăng nổi tiếng. Từ cuộc sống cù bơ cù
bất, khốn khổ, Loan phải đương đầu với bao nghịch cảnh để
sinh tồn và trở thành đàn anh trong làng dao búa trong xă
hội đen. Là tay anh chị, dưới trướng có đàn em nhưng Loan
lại cảm thấy cuộc đời cô đơn và muốn hoàn lương, nhưng
hoàn cảnh thôi thúc, lôi kéo vào chốn bùn nhơ, gió tanh
mưa máu, tội ác... Và, Loan tự giải quyết cho lối thoát
bằng hành động giết người rồi nộp ḿnh cho cảnh sát, hối
hận v́ đă đánh mất một thời trai trẻ.
-
Loan Mắt Nhung được đạo diễn Lê Dân và hăng
Cosunam Film dựng thành phim, được thành công, khản giả ái
mộ, v́ vậy tên tuổi Nguyện Thụy Long gắn liền với Loan Mắt
Nhung.
-
Sau bốn thập niên, Th́n Ma ra đời, cậu bé
tên Th́n, sinh trước năm 1975 nhưng rơi vào hoàn cảnh “lớn
lên trong thời gạo châu củi quế, thời bao cấp và triệt để
thực hiện chủ nghĩa Cộng Sản, gọi là Xă Hội Chủ Nghĩa,
toàn miền Nam đói, tuy nhiên chưa có ai chết đói v́ c̣n có
khoai, có bắp, ḿ sợi, bán cho những hộ gia đ́nh có sổ
lương thực mua ở Hợp Tác Xă” (Th́n Ma). Biệt danh Th́n Ma
do lối xóm đặt cho anh v́ không biết mỗi khi lên cơn, bị
ma nhập hay không, Th́n la hét và trông rất bất thường. Từ
chàng trai hiền lành, khù khờ sống trong khu lao động
nghèo nàn ở chợ Bà Chiểu, bán khô mực nướng, đạp xích lô
để nuôi mẹ già, con dại kiếm miếng cơm độ nhật nhưng cũng
bị trấn lột và bị “lừa” vào đường dây phân phối ma túy rồi
trở thành tay anh chị giết người trong xă hội đen... Cầm
đầu tổ chức trong đường dây nầy được bảo vệ và che đậy bởi
“gia
đ́nh văn hóa”!...
Và Th́n cũng được núp dưới bóng gia đ́nh đó để lao vào
chuyện làm ăn phi pháp. Tên sát thủ Th́n Ma cũng không
thoát khỏi quy luật của xă hội như Loan Mắt Nhung!
-
Nhà văn Nguyễn Thụy Long sở trường về cái
nh́n cuộc sống của lớp người rơi trong hoàn cảnh đen tối
và đầy dẫy cạm bẫy, bởi mưu sinh thời thế xô đẩy. Cuộc đời
ông cũng trải qua bao thăng trầm, hàm oan nhưng ông phó
mặc cho đời. Ông bày tỏ: “Trong đời cầm bút của tôi chưa
bao giờ viết lên được một nhân vật đẹp đẽ, tôi chỉ chuyên
t́m con đường gai góc mà đi, những nhân vật ma chê quỉ hờn
đă được thể hiện trên giấy” (Hồi Kư sđd - trang 273).
-
Sau hồi kư Thuở Mơ Làm Văn Sỹ, Hồi Kư Viết
Trên “Gác Bút” được ấn hành ở hải ngoại. Ông đă hoàn thành
Hồi Ức 40 Năm Làm Báo vào tháng 12 năm 2002. Tác phẩm nầy
chưa phổ biến.
-
Tác phẩm đầu tay là tập truyện ngắn Vác Ngà
Voi, xuất bản năm 1965, tạo tiếng vang cho ông. Ông có
năng khiếu chuyên viết feuilleton cho nhiều tờ báo. Ông
viết nhiều thể loại nhưng đă được ấn hành một số tác phẩm:
Chim Trên Ngọn Khô, 1967 - Trong Ṿng Tay Đàn Ông, 1967 -
Vết Thù, 1968 - Bà Chúa Tám Cửa Ngục, 1968 - Đêm Đen, 1968
- Gái Thời Loạn, 1968 - Nữ Chúa, 1969 - Nợ Máu, 1969 - Ven
Đô, 1970 - Sầu Đời, 1970...
-
-
*
-
Nguyễn Thụy Long sinh ngày 9 tháng 8 năm
1938 tại Hà Nội. Vào Nam năm 1952, sinh sống tại Sài G̣n.
Ông theo học Trường Thiếu Sinh Quân Vũng Tàu nhưng muốn
theo nghiệp hội họa của thân phụ nên nhảy sang trường Cao
Đẳng Mỹ Thuật Gia Định. Thân phụ qua đời, ông phải sống tự
lập nên vào đời rất sớm. Bị đi quân dịch, bị tù vô cớ rồi
trải qua tháng ngày đầy nghiệt ngă và đó cũng là chất liệu
để ông thể hiện qua ng̣i bút.
-
Nguyễn Thụy Long là Hạ Sĩ Quan Tiếp Vận
trong binh chủng Không Quân. Tưởng đă yên phận nhưng tai
họa lại đến:
“Tháng 11 năm 1960,
Nguyễn Chánh Thi, Vương Văn Đông đảo chính Ngô Đ́nh Diệm
thất bại chạy vô phi trường Tân Sơn Nhất được Phan Phụng
Tiên đưa lên một chiếc C47 chuẩn bị đưa qua Nam Vang tỵ
bạn; Nguyễn Thụy Long đang trong phiên trực nhận được lệnh
phải đổ đầy xăng cho chiếc C47 chạy trốn”(HN).
Trong cuộc truy lùng nầy, Nguyễn Thụy Long bị vạ lây v́ An
Ninh Quân Đội bắt rồi đưa vào nằm khám Chí Ḥa...
-
Giai đoạn đó được Nguyễn Thụy Long ghi lại
trong Hồi Ức 40 Năm Làm Báo:
-
“Sau một phùa đi tù lăng nhách một năm tại
khám Chí Ḥa, thuở ấy gọi là Trung Tâm Cải Huấn Chí Ḥa,
từ vừa thối vừa giả dối, mà đời tôi từng được thấy na ná
nhau đến hai lần qua hai chế độ mà tôi đă sống qua. Tôi
mang tội đào ngũ sau chính biến 11-11-1961, thêm tội du
thủ du thực v́ không nhà, không cửa.
Để kiếm
sống qua ngày tôi sống những ngày tận cùng xă hội miệt Cầu
Ông Lănh trên Con Kinh Nước Đen. Một đời sống dễ sợ của
những con người bị coi là cặn bă của xă hội. Những con
người dám ăn thịt nhau, cấu xé nhau để sống, sẵn sàng
khống chế, ăn thua đủ với nhau bằng bạo lực. Tôi làm cu li
ở kho 5 Khánh Hội trên đường Trịnh Minh Thế sau này là
đường Nguyễn Tất Thành, rồi làm phụ thợ hồ ở quận 8,
chuyên đổ ống cống xi măng và làm cọc rào ấp Chiến Lược.
Kể cả nghề giặt quần áo thuê trong xóm chơi bời. Nói ra
kinh tởm vô cùng, nên tôi không nói hành nghề giặt thuê ở
những nơi đó như thế nào, tôi để dành chi tiết ấy cho một
tác phẩm khi làm nhà văn”.
-
“Một ngày
kia tôi khăn gói quả mướp về báo Ngàn Khơi. Với điều kiện
không lương chỉ được nuôi cơm, không chức vụ nên không nề
hà bất cứ công việc ǵ của ṭa báo. Tôi yêu nghề báo, tôi
chấp nhận, không phải nhắm mắt chấp nhận mà mở mắt chấp
nhận. Một công việc vác ngà voi, cái ngà voi đẹp đẽ, nghề
văn, nghề báo mà tôi từng ao ước mê say, như tất cả bạn bè
anh em tôi vậy. Một tờ báo không có khoản chi lương, tiền
nhuận bút bài vở cho những người cộng tác. Nhưng tất cả
cật lực làm việc, mà làm việc với lương tâm và ḷng nhiệt
t́nh để xây dựng tờ báo trong lúc khó khăn”.
-
Từ những h́nh ảnh ghi nhận được trong khám
Chí Ḥa, Nguyễn Thụy Long viết lại Bà Chúa Tám Cửa Ngục,
đăng tải trên tờ Ngàn Khơi và ông cộng tác với anh chị em
trong nhóm Ngàn Khơi chỉ được “tiêu chuẩn” kẻ vác ngà voi.
-
Sau Cách Mạng tháng 11 năm 1963
“Người thầy đầu tiên khi tôi bước chân vào nghề báo (nhật
báo), nói chính xác ra, là nhà văn Chu Tử. Tại nhật báo
Sống, tôi cộng tác từ ngày đầu đến ngày cuối cùng, tôi đă
trở thành phóng viên, kư giả rồi nhà văn”.
Và
đến thời điểm đó
“Tôi run lên v́ lần đầu tiên tôi được lănh lương do nghề
làm báo. Ngay ngày hôm sau chúng tôi tới ṭa soạn làm việc
để lo cho số ra mắt đầu tiên”.
(Hồi Ức sđd).
-
Nhà văn Chu Tử có nhiều con nuôi, ông gả
con nuôi cho Nguyễn Thụy Long, sau ngày 30 tháng Tư, 1975,
Nguyễn Thụy Long chứng kiến thực tế rất phũ phàng: vợ bỏ,
mất con, mất nhà! và từ đó, ông trở thành con người lang
thang khắp nơi, mọi xó xỉnh... Ngay nơi chốn xóm Mả Đen,
ấp Đông Ba, ông về sinh sống từ thuở đôi mươi nhưng cũng
không được thừa nhận! 24 năm sau ông mới có hộ khẩu, chứng
minh nhân dân. Căn nhà số 156/3 (25/12) đường Nhiêu Tứ,
phường 7, quận Phú Nhuận hiện nay là nơi chốn đă sống được
50 năm. Ông trải qua vài đời vợ và cuối đời cũng
c̣n niềm an ủi.
-
Sau tháng ngày ra tù vào khám, ông cầm bút
để mưu sinh nhưng rồi trắc trở và thất bại. Ông sống trong
hoàn cảnh cơ cực, mong t́m lối thoát nhưng cũng bị hoài
nghi và tai tiếng.
-
“Tôi trở
thành thằng xạo xự. Giải thích, cải chính thế nào cho họ
tin được. Mà cải chính làm chi cho phí lời. Điều họ nhận
xét cũng đúng thôi, nhưng với những ai kia, chớ không phải
tôi. Mẹ ruột tôi đă viết thư về nói: “Đồng đô la bên nầy
quí hiếm lắm, không ai giúp được ai đâu, đừng mong chờ...”
một cô em dâu của tôi ở bên Mỹ cũng nhắn tin về cho biết:
tôi không nên trông chờ ǵ ở hai đứa con lớn đă thất lạc
lâu năm v́ mẹ đẻ ra chúng cấm chúng liên lạc với tôi, sợ
tôi lại giở giọng xin tiền chúng nó. Hai đứa con nhỏ th́
c̣n đi học nhờ vào tiền cấp dưỡng. Họ hàng anh em bà con
tôi th́ khỏi nói đến làm chi, tất cả đều khác, đều là
người xa lạ”.
(Hồi Kư sđd trang 260-261).
-
Tiếp nối Hồi Kư Viết Trên “Gác Bút”, bốn
năm sau, Hồi Ức 40 Năm Làm Báo được hoàn thành, trong Lời
mở đầu, ông cho biết:
-
“Tôi gia
nhập làng báo, làng văn từ năm 1962, có thể trước đó một
vài năm, nhưng chẳng kể làm ǵ, thời trước đó là thời của
Văn Nghệ Học Sinh. Thuở tôi mơ làm văn sĩ... Thuở đó mới
chỉ mơ thôi chứ chưa có thật, một cái ǵ c̣n xa vời lắm
với một cậu học sinh tài thô, trí thiển, nhưng tôi yêu
nghề viết văn làm báo từ ngày đó. Người ta mơ ǵ th́ mơ,
tôi mơ một cách quái gở, mơ làm văn sĩ, một tương lai sự
nghiệp không lấy ǵ làm sáng sủa cho lắm thời bấy giờ...
-
... Trong
đời cầm bút của tôi, đến nay đă vào tuổi 65
(tính theo thời điểm 2002).
Nhưng lúc cầm cây bút lên viết điều ǵ đó có thể hại cho
an ninh bản thân. Bạn bè khuyên tôi nên từ bỏ đi, hay đốt
bỏ cho mất tang tích.
-
Tôi không
gặp được một may mắn nào... Điều mơ ước duy nhất của tôi,
làm nốt những ǵ ḿnh c̣n bỏ dở dang, tôi sẽ nói lên hết,
nếu sức khỏe tôi c̣n cho phép. Tôi tự cho tôi quyền tự do
trên căn gác bút cô đơn.
-
... Tôi
theo đuổi nghề suốt 40 năm trời, h́nh như không lúc nào
ngừng nghỉ, làm việc cả trong lúc bị gác bút, chân tay bị
cùm, nhưng c̣n cái đầu, tôi vẫn làm việc, vẫn suy nghĩ và
thầm viết trong đầu. Để lúc nào thuận tiện th́ thành văn
chương, tác phẩm. Kể chuyện nôm na chơi.
-
Trong đời
sống hỗn mang hai mươi mấy năm trời qua, tôi sống thử qua
rất nhiều nghề. Trong đó có cả nghề cầm bút. Nó ra làm
sao, đó là do sự ṭ ṃ của một nhà báo mà cái ǵ cũng muốn
biết. Tôi chấp nhận những cái không may sẽ đến với tôi...
-
... Tôi
không mất v́ chẳng c̣n ǵ mà mất, cứ coi là việc rong chơi
qua ngày trong bức tranh vân cẩu vẽ người tang thương”.
-
Năm 2005, nhà văn Viên Linh, chủ nhiệm tạp
chí Khởi Hành, tổ chức trao giải Văn Chương Toàn Sự Nghiệp
của báo Khởi Hành cho Nguyễn Thụy Long. Điều đáng tiếc xảy
ra khi có bài viết ở hải ngoại đả kích Nguyễn Thụy Long và
ông ta phản pháo lại. Hai cây bút đă một thời thân t́nh
với nhau nhưng có lẽ v́ phản ứng tự vệ, cú đá “hồi mă
thương” của ông trong cơn tức giận như cái tát đau
điếng...
! Bút
mực vẫn c̣n đó “...
lúc cầm cây bút lên viết
điều ǵ đó có thể hại cho an ninh bản thân.
Bạn bè khuyên tôi
nên từ bỏ đi, hay đốt bỏ cho mất tang tích”.
Và,
ông bày tỏ “Tôi và
ông bạn...
tuy có giận nhau
nhưng thật ḷng tôi vẫn quư mến vợ con ông ta, v́ sự quen
biết và thân t́nh đă mấy chục năm”!.
Trong cuộc sống, ông đă gặp biết bao nghịch
cảnh, oan trái... với đao, tên bằm nát thân xác, thêm một
mũi tên trong lúc xế tà nơi xó xỉnh trong cơn bỉ cực, ông
chỉ oán cho số phận ḿnh c̣n lắm chông gai!
-
Trong Hồi Ức 40 năm Cầm Bút của ông có vài
chương đă được đề cập trong Hồi Kư Viết Trên “Gác Bút”,
khi viết, ông không che dấu thói hư tật xấu của ḿnh, viết
thật, sống thật, nghĩ sao viết vậy, có bao ngọn roi quất
vào mặt ông và cũng có bàn tay đỡ đần, ông không ngại ngần
đề cập khi viết nên có người vin vào để đả kích ông.
-
Mơ ước nào
khi trở thành hiện thực thường mang lại ánh hào quang và
niềm hạnh phúc nhưng ở Nguyễn Thụy Long, mơ ước hóa thân
thành chữ nghĩa trong văn nghiệp th́ ngược lại, vinh nhục
đạp lên nhau và khốn đốn trong băo táp của cuộc đời với
bao hệ lụy vây quanh. Ông phó mặc cho đời v́ theo ông
“Từ xưa đến nay tính chất của tôi
vẫn là tưng tửng trong đời sống”.
-
Tôi c̣n
giữ Hồi Ức 40 năm Cầm Bút và vừa nhận được truyện dài Th́n
Ma của Nguyễn Thụy Long, với tuổi già, sức khỏe yếu kém
nhưng văn phong của ông vẫn c̣n giữ được cái bóng của quá
khứ.
-
-
Vương Trùng Dương, tháng 4-2007
