Sinh Hoạt

Giải Trí

Tính Chất Nhân Bản & Trữ Tình

                Trong Thơ  Phan Bá Thuy Dương

 

                                                          Trần Tuấn Kiệt

 

Những anh em văn nghệ sĩ họat động báo chí trong 2 thập niên 60 và 70 thì phần đông là người viết chuyên nghiệp. Nhưng có một quân nhân và là một viên chức Tài chánh chính ngạch lại là một nhà thơ, một người viết văn rất được nhiếu người ưa chuộng. Không bao giờ tự nhận mình là thi sĩ, nhưng chất thơ, hồn thơ của anh lại lãng mạn, trữ tình, chứa đựng nhiều hệ lụy hơn ai hết đó là Phan Bá Thụy Dương.

Anh tên thật là Phan Bá Dương, sanh năm 1940 [trong khai sanh ghi 42] tại Long Hương, Tuy Phong, một quận lỵ đầy sông núi, biển cả thuộc tỉnh Bình Thuận trong một gia đình nho phong. Tánh tình anh rất khiêm cung, hòa nhã, hay giúp người. Trong thời chiến, nhiều thân hữu thường gọi anh là thi sĩ đã đem tâm tình và nhân bản tính vượt trên cuộc chiến. Tôi nhớ trong nguyệt san Tiền Phong năm 1972 thi sĩ Du Tử Lê đã viết về anh như sau:

”Đối với PBTD, dường như lãnh vực Văn học Nghệ thuật chỉ là một vườn hoa, còn anh thì luôn coi mình như là một cánh bướm, một cánh chuồn chuồn khi vui thì đậu, khi buồn thì bay.” Trong số báo này người TKTS /TP cũng đã đăng lại bài tạp ghi: Những Ý Nghĩ Rời và sơ lược tiểu sử của PBTD kèm một bức ảnh mặc quân phục chụp trước ngày họ Phan giã từ vũ khí. Lời nhận định trên của DTL quả thật đã phản ảnh khá rõ rệt cá tính ưa thích tự do, phóng khoáng của anh.

Tuy nói là hành nghề tay trái, nhưng chỉ kể từ 1969-72 PBTD đã từng đảm nhận nhiều trọng trách chuyên môn trong ngành báo chí truyền thông, như phụ trách Trang VHNT, Trang Văn Nghệ QĐ, viết truyện dài Những Sợi Nắng Hồng cho báo Tự Cường, phụ trách Trang Thơ Văn, Trang Của Lính, viết truyện dài Gió Đi Trên Tóc cho báo Ánh Sáng và sau cùng làm TTK tòa sọan cho tuần san Định Mệnh và viết truyện  Vùng Lá Thắm Sương Mù đăng cùng với truyện Thần Thánh Lưu Vong của Nguyễn Đình Thiều và một truyện của anh Mai Thảo. Ngoài ra, khi trông coi tờ tuần báo này anh đã qui tụ về những học giã đáng kính như các GS Nguyễn Hữu Lương, Nguyễn Đăng Thục, Đào Nguyên Nguyễn Văn Nguyện, cụ Trác Lâm Nguyễn Nho Lâm và ông Nguyễn Mạnh Côn…

Tòa soạn báo này đặt tại một biệt thự ở đường Cao Thắng. Nơi mà tôi, Mặc Tưởng, Lê Trường Đại, Tường Linh, Anh Việt Thu, Phạm Lê Phan…thường đến với anh để rủ nhau đi uống cà phê, ăn bánh mì thịt nguội tại quán Hòa Mã của anh Lê Minh Ngọc. Anh LMN là tác giả tập thơ Hoa Thề mà theo lời gởi gắm của thi sĩ Vũ Hoàng Chương nên PBTD đã viết bài giới thiệu, nhận định trong mục Điểm và Phê Bình Sách. Đôi khi có đủ mặt Nguyên Vũ, Tường Linh, Bích Hòai thì chúng tôi vô bên trong tòa soạn chơi xì phé, tan cuộc thì kéo nhau qua tiệm phở bên đường Phan Đình Phùng gần trường Aurore lai rai. Cạnh tòa sọan lúc ấy còn có một quán thịt rùa và cua rang muối rất nổi tiếng. Chúng tôi có nhiều kỷ niệm khó quên trong thời kỳ hưng thịnh này của những người họat động văn nghệ hiện đại lúc đó.

PBTD khởi sự viết từ năm 1958 và là người chủ trương thi văn đòan Tinh Hoa thời bấy giờ cùng với người anh là nhà văn Anh Thuần, phóng viên chiến trường của Cục TLC, Đài PTQĐ và báo Tiền Tuyến… AT trước 63 khi là BTV của báo Chuông Mai và Ngày Mới.. còn có bút hiệu khác là Hoàng Long, Phóng viên Kiến Trắng.

Riêng về lãnh vực thi ca thì kể từ 60 trở đi thơ, văn của Dương thường thấy đăng các tờ PNDĐ, PNNM, VNTP, tạp chí Gió Mới, Thời Nay, Mai… dưới bút hiệu Thùy Dương, Vương Hầu, Phan Thụy Dương. Kể từ 1965 anh đổi thành PBTD và chỉ viết cho các báo anh chính thức cộng tác, thỉnh thoảng mới vào Cục TLC thăm bạn bè hoặc trao bài cho các báo QĐ như CSCH, TP, TT, DH. Thơ anh thường được Ban Tao Đàn của 2 anh Đinh Hùng, Tô Kiều Ngân và Ban Mây Tần của Kiên Giang Hà Huy Hà cùng chương trình Thi Nhạc Giao Duyên ngâm diễn. Đặc biệt là chị Hồ Điệp thường đến nhà PBTD đánh chắn và lấy thơ của anh vì chị rất thích ngâm thơ tình của anh. Một người khác cũng thường lấy thơ của Dương trao lại cho anh ĐH, TKN là Tường Linh: TKTS/CSCH.

Nhà báo Anh Thuần [Phan Bá Thuần Hậu] cũng là bạn thân của tôi, tiếc vì anh mất sớm ở Tokyo 8 năm trước đây, nên chưa ghi lại được gì cả. Tôi chỉ còn nhớ - truyện thần thọai Lời Thề Trong Đền Rắn của AT xuất bản năm 67 rất ăn khách nên sau đó đã được tái bản mấy lần - vì cơ sở xuất bản này ở gần nhà xuất bản Hồng Lĩnh của tôi, và 2 tập thơ: Những Áng Thơ Hay xuất bản năm 60, Thi Tuyển Anh Thuần phát hành năm 66. Nghe nói sau khi định cư ở Nhật bản AT đã chủ trương 2 tờ báo, mở nhà xuất bản Việt Nam Mới. Tại Tokyo, AT cũng đã ấn hành 2 cuốn nhận định lịch sử: Thảm Trạng Việt Nam I và II cùng vài tập thơ.
AT đã nhiều lần kêu gọi nhưng không thuyết phục được người em của mình trở về nghiệp cũ để tiếp tay anh trong lãnh vực báo chí mà PBTD rất am tường. Cả tờ nguyệt san Lửa Việt xuất bản ở Canada năm 82 cũng mời PBTD, nhưng anh cũng đã từ chối khéo, chỉ cho con gái đầu lòng của anh là cháu PhanThủy Như Quỳnh cộng tác một thời gian.

Khi được hỏi “nàng thơ” trong cuộc đời anh là ai và đã gây tác động sâu xa nào trong thi văn của anh thì PBTD chỉ trả lời rất kín đáo, tế nhị: đó là một thiều nữ hiền thục có đôi mắt thật đẹp và trong sáng ở một xóm vắng, một cô thôn trong một tỉnh lẻ thuộc miền Tây mà anh đã quen biết năm 66 trong giai đọan về phục vụ ngắn ngủi tại Sư đoàn Phượng Hoàng - khu chiến thuật Tiền giang. Nhân dáng dịu dàng, nét hồn nhiên, ngây thơ và tình yêu của cô gái này đã là nguyên tố chính tạo cảm hứng, rung động để anh trang trải, gói ghém nỗi lòng mình trên trang giấy, thể hiện qua nhiều bài thơ và 3 truyện dài mà anh đã viết feuilleton. Có lẽ bây giờ đọc lại những vần thơ của anh chúng ta chợt thấy có một điều gì đó uất nghẹn, chất ngất buồn đau. Nhất là 5 bài thơ được anh cho mang tựa mới: Trên Nỗi Tình Người từ 1 đến 5. Lúc đó chiến cuộc đã trở nên ác liệt, đến nỗi nhà thơ Bùi Giáng đã cất lời than:

”Ai hỏi tôi cuộc chiến nào tàn khốc nhất - Tôi trả lời: cuộc chiến Hạ Lào
Thế sao anh không bảo là cuộc chiến Việt Nam - Thưa nói thế, người ta bảo tôi là chủ quan”

Xin hãy bắt đầu nghe PBTD kể qua bài Trên Nỗi Tình Người 1 [tựa cũ trên CSCH năm 67: Lời Gọi Cỏ May] được trích vài đọan dưới đây:

Mùa mưa lần trước tôi theo đơn vị - Đến tiếp thu vùng đất nhỏ điêu tàn

Lối hẹp nhà em lầy lội dấu chân - Những mái tranh nghèo ôi sao cô tịch

Vườn chuối bỏ hoang cỏ lên xanh biếc - Ruộng lúa bom cày đạn phá đêm đêm

Trăm gian nan thống khổ với truân chuyên - Người người chỉ nguyện cầu trong sầu não.

Chắc mọi người chúng ta chẳng ai quên cuộc chiến này, một cuộc nội chiến đã kéo quá dài, làm phân hóa rất nhiều tâm trạng của từng người VN, làm rã rời biết bao ý thức hệ đấu tranh của dân tộc. Dường như ai cũng mong cho chiến cuộc sớm tàn đi và thanh bình lại đến. Nhưng nó cứ triền miên và dồn dân tộc vào một mê cung, một tử lộ khó thóat. Người chiến binh PBTD vừa tham dư vừa ngậm ngùi. Trong lúc dừng quân anh không quên để tâm hồn mình theo dõi một hình ảnh, một vẻ đẹp chân tình, quyến rũ nào đó:

Em thong thả ngồi bên sông giặc áo - Mặc gió chiều hôn trên mái tóc thề
Để nắng vàng mờ nhạt khói thôn quê - Cất tiếng hát ru hồn bông súng nhỏ

Một cảnh sắc vừa đẹp, vừa thơ mộng, lại vừa ý vị. Trên tay nòng súng vừa tan mùi khói lửa mà trước mắt thi hoa sung, bông súng vẫn tự nhiên nở ra một cách vừa mầu nhiệm vừa vô tư. Chúng hầu như chẳng hề xúc động trước cuộc chiến thây ngã máu tuôn trên dòng lịch sử quê hương.

Chín con rồng phun nước phù sa đó - Rẽ nhánh phân đôi sông Hậu, sông Tiền
Em đang chờ hay đang mộng thiên duyên - Cho tôi nắm một bàn tay trắng mượt

Đúng là vóc dáng nguyên vẹn của người đẹp ở một bến sông nào đó dọc bờ Cửu Long Giang. Nét mặt dịu hiền, mắt nhung huyền ão, môi má ửng hồng đã hiển hiện trước chàng chiến sĩ gió sương. Rồi như có một mối giao cảm thầm kín, người con gái ôm áo giặt xong nhẹ quay đi với nụ cười lưu luyến và nhà thơ chỉ biết im lặng, bồi hồi nhìn theo bước chân nàng. Ta thấy đây là một hình ảnh rất sâu đậm tình người, chứa chan hạnh phúc. Cái hạnh phúc quý báu, hiếm hoi trong cuộc chiến tranh ý thức hệ trải dài như cơn mê, trong sự thống khổ của dân tộc vừa qua.

Thế rồi người lính chiến PBTD lại hành quân, chợt đến chợt đi. Cho đến mùa mưa năm sau, chàng quay về thì người xưa đã không còn nơi bến cũ. Chỉ còn lại một mình trên chiếc thuyền con bên dòng sông lạnh. Cảm nhận bao nỗi nhớ, cô đơn khiến thi sĩ ghi lại những tiếng thơ bùi ngùi, xót xa:

Quần chiến trận tôi còn vương lau cỏ - Cố ngủ vùi trong quên lãng uyên nhiên

Mưa, mưa lên cho rũ hết ưu phiền - Hồn tôi đó rã rời như gỗ mục

Em có về cũng xin em đừng khóc - Đừng thiết tha đếm đợi lục bình trôi

Chim nào bay cao vút tận chân trời - Soãi cánh bạc u ơ lời hờn dỗi

Hồn tôi đó, lòng cỏ may phất phới - Dật dờ trên sóng nước, đắm trong sương.

Đọc thơ PBTD ai cũng thấy buồn. Buồn cho cảnh đất nước lọan ly, buồn cho những cuộc tình xa cách, cho sự bất lực của con người trong chiến cuộc. Và cũng buồn cho vận nước, xứ sở của mình cứ mãi chìm đắm khôn nguôi trong cảnh tang thương. Thơ của anh là lọai thơ của người thời chiến loạn, của đạn réo tên bay, dạn dầy khói lửa. Nhưng chẳng những nó không mang màu sắc hận thù, mà còn biểu lộ cả tâm tình ngọt ngào dâng hiến cho người, cho đời, trong đó có nhiều hương vị mặn nồng của tình yêu và lẻ sống của con người khao khát tự do, hòa bình, yêu thương.

Ngày trước bài thơ Chiều của Huy Cận được coi là rất đẹp, rất thơ, là cái hồn thiên cổ. Chiều của HC trầm sâu, lắng đọng bao nhiêu thì tiếng thơ lục bát của PBTD cũng nặng tình u hòai như thế mà lại còn chứa chan, phản ảnh tâm trạng bất ổn của con người trong lúc binh đao. Bài thơ TNTN2 dưới đây xứng đáng là một trong những bài lục bát chiến tranh hay nhất của thi ca VN. Bài này anh viết sau khi cùng đơn vị về giải tỏa thành phố Mỹ Tho vào Tết Mậu Thân năm 68:

Tạ từ em với sương mai - Anh lên tay súng cất lời hô quân

Tàu đi sông nước chập chùng - Nẻo quan san đó gian truân đã chờ

Trước sau cờ rợp bóng cờ - Ngòai kia chiều rán nắng mờ hắt hiu

Em về mây gió trôi theo - Nhớ nhau ? Thôi cũng chắt chiu kiếp này

Bên anh đạn réo tên bay - Trăm binh đao với tháng ngày bỏ quên

Quê mình còn đó không em - Cho anh gởi gấm trái tim ngọt ngào

[tên cũ: Khi Anh Rời Gò Công Về Khu Chiến trong tuyển tập Đầu Gió của Hội

VNSQĐ ấn hành năm 70.]

Đọc tới đây khiến tôi chợt nhớ đến thơ lục bát của Cung Trầm Tưởng, Đường Sang Khu Chiến của Phạm Giật Đức, nhạc của Trầm Tử Thiêng, Anh Việt Thu và tiếng hát vang vang của Khánh Ly. Ôi những tâm hồn trắc ẩn chìm nổi trong sương bóng của thời gian, giờ ở tận phương nào? Hởi những Hoàng Trúc Ly, Nhất Tuấn, Hoàng Ngọc Liên, Viên Linh, Nguyễn Đức Sơn và Bùi Ngọc Tuấn ! Trước đây tôi từng viết: Chiến tranh vừa kết thúc - Ôm mặt gầm lãng quên , thì ra lịch sử có hai bề mặt thật.

Thơ của Dương gần với thơ Hoài Khanh, Hoàng Ngọc Liên, Tô Giang, Phan Minh Hồng, Viên Linh, Du Tử Lê… những nhà thơ quân đội, và gần gũi hơn với bạn anh là Hoàng Trúc Ly qua bài TNTN3. Lời thơ của anh như những phím nhạc ngân lên từ bờ bến yêu thương, êm đềm như lời ru, tiếng hát được dàn trải với thi ảnh, thi ngữ rất tinh khôi:

Em về bũa mộng chiêm bao - Chân di vàng đó đã sầu lên chưa

Nhịp guốc đều, tiếng lá đưa - Làm chim lạc lối ngu ngơ giọng buồn

Giọng thơ cũng gần với nhà thơ số 1 thời chiến tranh Việt Bắc là Đỗ Hữu qua bài Sầu Ai Lao: Lá đổ quanh chân một lối vàng.. Em về bũa mộng chiêm bao thật là một câu thơ như hư như thực, vừa trữ tình, lãng mạn lại mang mang ý thức siêu thực. Nó phảng phất nỗi buồn của André Chénier hay của Lamartine bên bờ hồ chiêm nghiệm bóng thời gian khi sương lên, khi chiều xuống. Có tiếng guốc nào nhẹ gõ trong hồn, có cánh chim nào bay trong bụi khói hoàng hôn. Có hình bóng nào ở lại, và có cuộc tình nào đã lặng lẽ chia xa ? Tiếng thơ của anh êm êm như khúc nhạc hồng, rơi rơi như dòng dư lệ:

Em về xõa tóc gió qua - Ai đong thương nhớ, thiết tha bao giờ

Lưới tình vương mắc dây tơ - Còn chăng vọng ước ngọai ô đêm vàng

Hỏi hồn, hồn đã ly tan - Hỏi trăng, trăng cũng mơ màng đó em

Cho đến TNTN4 thì người đọc thấy thơ anh lại càng trữ tình, tha thiết hơn với những lời yêu thương nồng nàn cùng nỗi tái tê ly biệt. Có lẻ đó là chân lý, hay là nỗi tuyệt vọng hệ lụy của kiếp người chăng:

Mấy ngàn dặm hai khung trời cách biệt - Em một phương và ta ở một phương
Trăng tuyết ở đây sao cũng lạ thường - Như khơi động nỗi lòng người viễn xứ
Thơ của anh như cứ luôn man mác tình sầu, như đôi bờ cách trở. Trong định mệnh trần gian mỗi người mỗi cảnh. Khó mà đoán được nhà thơ họ Phan đã có ảo giác hay niềm đam mê nào trong lúc tuyết lạnh, trăng tan đó.  Niềm nhớ nhung nào đã bũa rộng, về đến, nơi nào đã ghi lại dấu vết kỷ niệm xa xưa và sự khắc khỏai hiện hữu. Có phải dưới đây là khúc trường ca Chiến Sĩ Hành hay những lời bi ai của Chinh Phụ Ngâm:

Lỡ mai mốt em về qua xóm cũ - Ta lạc loài từ thuở dấy đao binh

Đường xưa em đi cô lẻ một mình - Ôm khắc khỏai thẩn thờ trong dư ảnh

Mưa bên ấy chắc làm em thấm lạnh - Gió hạ buồn có làm tóc em bay

Trời đất mang mang sông bể vơi đầy - Ai đếm được con nước ròng, nước lớn

Thơ anh chan chứa đầy sắc thái trữ tình, và lãng mạn của một kẻ tài hoa mà lại rất Đông phương, huyền nhiệm. Hai câu: Mưa bên ấy có làm em thắm lạnh - Gió hạ buồn có làm tóc em bay lung linh như những ánh sáng phi tuyền xuyên qua suốt tâm hồn người đọc.

Thôi nhé em góp chi từng sợi nắng - Nuối tiếc gì bụi khói đã bay xa

Nhớ nhung nào năm tháng chẳng phôi pha - Mà chợt khóc chợt cười trong ảo mộng
Đốt lửa lên em, hâm thêm rượu nóng - Để mình say quên bão táp vô tình

Sao mắt em buồn như giọt sương đêm - Tìm bàn tay, bàn tay chưa đủ ấm

Biết về đâu ta nửa đời phiêu lãng - Dấu u tình trong cổ mộ hoang vu

Có còn chăng, bèo bọt với mây mờ - Và ấp ủ bóng người trong lặng lẻ

Sóng biển hỡi, xin vỗ về thật nhẹ - Cát vàng ơi, thôi xóa dấu hài hoa

Sỏi đá nào dòng nước đã trôi qua - Sao hiu hắt muộn phiền như rêu cỏ

Đặc biệt là ở trong vóc dáng gầy đi vì năm tháng hòai niệm đó PBTD lại có một hơi thơ dài hầu như vô tận và một thần khí thơ chẳng khác nào Mê Hồn Ca của Đinh Hùng - người đã cùng Hòai Thương [bnsThời Nay] luôn khuyến khích anh trong vài năm đầu thập niên 60, hay Trăng Thiếu Phụ, Bài Ca Đông Phương của Quách Thọai, Hàn Mặc Tử. Cũng cần nói thêm ở đây PBTD là người đã được gs Đinh Từ Chức Chủ nhiệm Chủ bút ns Gió Mới khuyến khích trong việc anh viết bài về J. Keats, Byron, Shelley…trong những năm 1959-63, trước khi anh rời GM và ngừng viết trong giai đọan đầu.

Thật ra đó là tiếng thơ từ sóng biển dâng, của bờ cát vàng, của rêu cỏ, hoang mộ hay chỉ là tiếng thở dài của thời gian, của những tiếc nuối sầu muộn vô tận, chất chứa trong nội tâm anh? Thơ là nguồn chở người, chở cái đạo tình trên dòng nước vơi đầy, vĩnh cữu, cho dẫu từ:

Gác chuông Bắc ta treo hồn trên đó - Đợi em về hong tóc gọi đêm thu

Cho mưa nguồn giăng lá thắm sa mù - Và em cất tiếng ru ta nghìn kiếp.

Với tiếng mời gọi êm đềm, thiết tha như vậy, có người con gái nào có thể vô tình, có tâm hồn nào dù khô héo đến đâu mà không cảm động. Từ những thi ngữ được cấu trúc tài tình trên khiến tôi chợt nghĩ đến những vần thơ tuyệt hảo của Lưu Trọng Lư:

Em chỉ là người em gái thôi - Người em sầu mộng của muôn đời

Tình em như tuyết dâng đầu núi - Dằn dặc muôn thu nét tuyệt vời

Hình ảnh đó lồng lộng giữa thiên thu cùng với hình ảnh “ em về bũa mộng chiêm bao..” của PBTD đã tạo thành một pho tượng Nữ-Thần-Tình-Yêu sống động mãi giữa cuộc đời và lòng người. Ngày nào thế giới vẫn còn là một thế giới đồi tranh - một thế giới của bạo hành lịch sử, thì tiếng thơ vẫn là nguồn mạch của tinh thần con người. đem đến cho tâm linh những nét đẹp ngời sáng của tình thương nhân lọai, vĩnh viễn không có gì thay thế được.

Những ý thơ dạt dào, ướt đẫm yêu thương của PBTD như thả ra một luồng hơi thở kỳ diệu làm xao xuyến hồn nhân thế. Với TNTN5 nhà thơ lại đem đến cho chúng ta một sinh khí thơ huyền nhiệm giữa mộng và thực trộn lẫn trong u hòai, nhớ nhung:

Cơn gió thổi mộng hồn bay lả bóng - Trời hoang vu mấy độ phủ hồn em

Ôi mắt ngọc của ngày xưa hiển hiện - Ta thiên thu thao thức giữa đêm huyền

Sao thương nhớ những nụ sầu giông bão - Sao u tình dằn dặc suốt canh thiêng

Ta mỏi mệt ghi vào trang giấy máu - Nụ hôn đầu trong ký ức sơ nguyên

PBTD học cao, hiểu rộng, đi nhiều và viết cùng thời với Trần Dạ Từ, Viên Linh, Du Tử Lê,

Phương Triều… Rất tiếc là anh rời quân ngũ sớm, chẳng chịu xuất bản hay lưu giữ lại tác phẩm của mình và thỉnh thoảng tự động ngưng viết. Sau cùng đến cuối năm 72 thì anh đã từ giã hẳn làng báo để phản đối Luật Báo Chí vừa ban hành. Sau đó, anh chỉ còn tiếp xúc với một số bằng hữu thâm giao như Anh Việt Thu, Phạm Lê Phan, Tường Linh, Hòang Trúc Ly, Nguyễn Thu Minh, tôi, điêu khắc gia Nguyễn Thanh Thu cùng vài giáo sư, công chức vốn là bạn học cũ để đi câu cá, đàm đạo. Nếu không, chắc chắn chúng ta còn được thưởng ngọan nhiều áng thơ chứa chan lãng mạn, những bài tình sầu truyền cảm, xúc động hơn.

Có lẽ người đọc sẽ thấy rõ rệt hơn tính chất nhân bản, yêu hòa bình và yêu người của người chiến sĩ họ Phan hơn qua những dòng thơ:

Trước thượng đế hai đứa đồng cúi lạy - Xin hoa-thương-yêu nở khắp mọi nhà

Ruộng đất không còn là bãi tha ma - Sắt thép lòai người đem xây tổ ấm

Dưới sương gió mây ngàn bên xóm vắng - Riêng chúng mình tình tự ngắm trăng non

Sáng sáng chiều chiều em sẽ dạy con - Lời nói đầu tiên: ngợi ca Tình Ái.

[trích Nói Với Người Mang Tên Một Lòai Chim Mùa Xụân]

Sau chuyến anh về thăm quê hương đầu tiên vừa qua và sau khi gặp lại một số bằng hữu cùng vối Tường Linh, tôi và anh Tô Kiều Ngân tại Saigon anh dường như đã tìm lại được phần nào hứng khởi.

Tuy nhiên việc tôi và TL muốn cùng anh in chung thơ để kỷ niệm và cả việc anh TKN muốn thực hiện CD thơ cho anh thì anh còn chần chờ, mà chỉ mới cho phổ biến một số bài viết trên các tạp chí, nguyêt san quen và trên mấy websites ở Úc, Na Uy, Canada và ở Mỹ mà anh còn nhớ được hay do những người ái mộ cũ, thân hữu cung cấp. Có một điều khá thú vị là nhiều bài gởi, chuyễn trả cho tác giả được xuất phát từ 2 cô giáo ở miền Tây. Số là, sau biến động Tết Mậu Thân 68 PBTD được chuyễn về Sàigòn. Vì vấn đề an ninh anh không còn dịp quay về các tỉnh lẻ nữa. Thấy cánh hồng đã bay bổng tuyệt mù- 2 cô đã dùng những bài thơ của anh để ru ngủ các con của họ.

Tình thi hữu giữa tôi và PBTD rất lâu dài và sau mấy thập niên xa cách vẫn không có gì thay đổi, nếu không muốn nói là còn thân thiết hơn. Anh đưa tôi và một số thân hữu khác về căn biệt thự mà các con anh mới cất xong để anh dưỡng hưu ở ngọai ô SG trên đại lộ NVL. Với rượu với thơ, đêm đó tôi và anh đã làm thơ tặng nhau. Dưới đây là bài của anh viết tặng tôi:

Nhìn sang Cầu Đỏ mênh mông - Đèn soi phố quận tịnh yên nỗi đời

Nhớ ai đường nối thêm dài - Chạnh nghe u ẩn tiếc hòai tháng năm

Thương ai bèo dạt âm thầm  Ngày qua nhìn bóng thời gian ngậm ngùi

…
Tìm đâu thệ ước hẹn hò - Chỉ còn đây bạn với thơ, với mình

Má môi nào thắm mê tình - Xa nghe tiếng hát gọi linh hồn về

[trích Trên Sân Lầu Với Bạn, tạp chí Khởi Hành số 92 * 6/04]

Ân tình giữa anh với HTL cũng đậm đà như vậy. Viết đến đây tôi bổng bồi hồi nhơ tới Hải Phương, Tạ Ký, Phương Triều, VL và HTL. Khi tôi cho biết Ly đã mất, anh thở dài, ngậm ngùi nói với tôi: có lẻ chúng mình nên viết đôi dòng để hòai niệm người bạn tài hoa bạc mệnh này. Và anh tô họa lại nhân dáng người bạn xưa bằng những lời thơ tràn đầy thương cảm

Bụi trần phủ áo phong sương - Mà người nay đã hà phương thăng trầm

Rượu nồng tưởng niệm cố nhân - Ngàn chung cay ngọt một lần từ ly

Hỏi người, người đã bỏ đi - Nằm trong đáy mộ có gì nhớ thương

Tóc bồng nẻo vắng cô đơn - Một thân lưu lạc u hồn lạnh mê

Người xa chưa lạc lối về - Sao hiền huynh chẳng chờ nghe đôi lời

Ngủ yên, Hòang Trúc Ly ơi - Chuyển thân hóa kiếp đời đời cuồng say

Rượu ngon còn một chút này - Cùng ta với Kiệt vui vầy đón trăng.

[Tưởng Niệm HTL]

Lời thơ buồn như lúc nào Hồ Thấu khóc thương Ấm Kỳ. Trước khi lâm chung ông còn gắng gượng viết lên đôi dòng tưởng biệt:

Kỳ ơi ta chết rồi đây - Huyệt chờ bên mộ kiếp này phụ nhau

Bài TNHTL này PBTD viết khi cà hai chúng tôi đang ngồi trong tiệm cà phê trên đường Tự Do gần quán La Pagode cũ.  Lúc ấy tôi cũng đã viết  một bài chung tựa để cùng nhớ, cùng thương đến một thi sĩ hào phóng đáng trân trọng của thời văn học hậu chiến này. Sau cơn xúc động về người bạn thơ đã ra đi PBTD lại chạnh lòng xót xa về một  người tình, một mối tình đã bị chôn vùi dưới đáy huyệt lạnh. Xin mời bạn đọc thưởng thức qua bài Lá Thắm Lạc Hồn Ca:

Đã về chưa hỡi hồn thiêng Lá Thắm - Hay vẫn buồn đau dưới đáy mộ sầu

Đời nghiệt ngã như trường lưu nước cạn - Ta ngẩn ngơ nhìn khói thuốc bay cao

Thế nhân ơi! Có còn nỗi sầu nào cay nghiệt hơn? Trường lưu nước cạn của anh cơ hồ như nỗi đau định mệnh của Ôn Như Hầu:

Chết đuối người trên cạn mà chơi - Lò cừ nung nấu sự đời - Bức tranh vân cẩu vẽ người tang thương [Cung Oán NK - NGT]

Người tang thương, cảnh tang thương của thi sĩ là:

Ai biết được ra đi là đã mất - Tình yêu đầu và nguyện ước chung đôi

Ai biết được tháng năm dài cách trở - Em còn đâu giờ hai ngã chia rời

Sao không đợi người lãng du trở lại - Đã âm thầm từ biệt cõi nhân sinh

Thuyền bến cũ ta một mình tê tái - Em, em ơi thiên địa cũng vô tình.

Ôi những lời nguyện ước ba sinh giữa Kim Trọng và Thúy Kiều. Ôi những câu chuyện tình sầu não truyền kỳ của trăm năm, ngàn năm. Cổ kim lúc nào cũng là “cổ kim hận sự thiên niên vấn”. PBTD là người lãnh hội được tất cả những đau thương dâu bể và định mệnh khắc nghiệt của phận người hẩm hiu, bi ai đó. Lời thơ của anh làm đau điếng, tê lạnh cả lòng người khi đọc “ sao không đợi người lãng du trở lại - đã âm thâm thầm từ biệt cõi nhân sinh..”

Đọc xong những dòng thơ mang mang luyến ái trên tôi bỗng liên tưởng đến một người bạn đã ra đi vào cuối thời khói lửa : cô Dung. Người này đã để lại cho tôi một nỗi tiếc nuối, cảm thương không có gì bù đắp được.  Cô ta và các bạn thơ như Hàn Giang, TK, HP, BH…thường cùng nhau qui tụ ở chợ Đũi, Bàn Cờ nhiều lần say sưa với trà, với rượu với thơ.

Qua một bài thơ mới đây, họ Phan lại sử dụng ngôn từ triết học kết hơp với tư tưởng thiền học để trang trải những vần thơ chân tình, thân tình gởi đến một người bạn học cũ vừa bỏ nghề “thầy cãi” và hiện giờ là một thiền khách tại Washington DC:

Cánh vạc nào bay trong triền nắng sớm - Tiếng hót xa xăm như tận cõi trời

Sao u trầm chất ngất khách thiền ơi - Xin nhẹ bước trên lối mòn tỉnh lặng

Rừng cô tịch có gì đâu tra vấn - Lửa chân như có đủ ấm linh hồn

Đất bùn nào còn ghi lại dấu chân - Tâm vô niệm đường xa gần đi mãi

Có phải người đang quay về bến đợi - Gom lá vàng gỗ mục dưới trăng trong

Về đi thôi, đêm lạnh giá mênh mông - Áo nâu mỏng sao che mưa đở gió

Chim thức giấc cất lời ru thật lạ - Ai phong trần qua mấy độ truân chuyên

Thấy gì chưa tự ngã với uyên nguyên  Hay ngần ngại chia xa lòng thung lũng

Từ tiềm thức đã lạc quên long trượng - Đâu đây chừng thấp thóang ánh vô ưu

Thiền khách này, thiền khách đã về chưa - Xin trả lại cho ta quê tình cũ

[Uyên Nguyên]

Liệu thiền giã này có đủ năng lưc vô biên để trao lại cho PBTD quê hương và tình ỵêu đã mất không, hay đó chỉ là tiếng kêu vô vọng đề bộc lộ, bày tỏ nỗi niềm, tâm sự của một kẻ từ lâu ẩn dật với một nếp sống lặng lẻ khép kín ? Mới đây tôi có xin anh làm cho vài bài thơ mới để làm thư họa và dùng vào việc riêng trong lúc anh đang ngao du ở một vùng đất khác. Khi trở về Ohio anh đã gởi về cho tôi 2 bài tuyệt tác mang một sinh khí thơ huyền nhiệm hơn đầy những ý niệm, ý thức siêu hình, đạo học và huyền học ẩn dụ. Xin mời người đọc ngâm nga bài thơ đầu:

Đốt công án vất kinh thư khải ngô - Theo đường trăng, trăng khi tỏ khi lu

Tìm người hiền nơi thâm cốc âm u - Thỏng tay vào rừng giả làm ẩn sĩ

Dòng sinh mệnh chừng nhuộm màu chướng khí - Bến nhân gian ai quán niệm vô thường

Hành trình xa ngựa đà lỏng dây cương - Trên vách núi chân dung in mờ tỏ

Ném công án chôn kinh thư bất ngộ - Nương sông ngòi biển cả tới an nhiên

Nửa u hòai nửa chợt nhớ chợt quên - Bổng tan tác cùng tiên thiên tự ngã

Tay huyễn hoặc đề lời thơ trên lá - Hồn xanh xao mờ mịt chốn phiêu bồng

Người đâu rồi sao tịch mịch hư không - Hương dạ thảo đang chớm mùa khai mở

Hủy công án buông kinh thư giác ngộ - Vào chợ đời áo mỏng phất phơ bay

Bụi khói mê man chênh chếch nắng gầy - Lời phố thị chập chờn như ảo giác

Ta là ai sao tâm linh ngơ ngác - Người là ai mà sắc diện mơ hồ

Rượu độc ẩm hề, chân lạc lòai đưa - Mây biến dịch mưa chắt chiu giọt nhỏ

[Liên Khúc Vô Thường * nguyệt san VHNT NGUỒN số 14/05]

và bài tiếp theo:

Kìa ai bên suối chôn ảo tượng - Mắt dã hoang vu bụi lốc huyễn hờ

Vũ trụ chết, tầng âm thanh lắng đọng - Tay ơ hờ vuốt gió hát vu vơ

Tâm niệm lặng lững lờ sương ốc đảo - Gánh càn khôn u ẩn tiếng mưa khơi

Tóc khô kiệt kết tinh mùi thủy thảo - Thoáng mờ xa từng đợt sóng rã rời

Qua cổng nắng soãi cánh mềm hải điểu - Cát lao lung phủ ấp đá dung tình

Ai thảng thốt ướp thiền hoa mỹ diệu - Xua tiền thân buông tự ngã u minh

Mây xám tạc hình ẩn khách - Xiêm y lọan lửa chân như

Nguyệt tàn cõi giam sấm động - Cung tơ lạnh phím ngù ngờ

Thôi nhé em, giếng hồng hoang cô tịch - Trót cạn nguồn lach kín dấu chim di

Đèo hun hút bạt ngàn đêm tận tuyệt - R ải sa mù khuất bóng nẻo từ ly

Rượu tàn canh ngập ngừng chân du mục - Réo gọi hồn phiêu lãng phách trầm luân

Tay huyền niệm ý lạc lòai vô thức - Em, em về chưa sao vân ảnh mịt mùng

Sưởi hâm chi ngọn tình hương phấn cũ - Ta về đâu chiều đã mỏi cánh bay

Lỡ tha hóa như rừng khô trốc lá - Loãng âm hao, lả mộng gối chương đài

[Bài Tâm Ca Vô Niệm * nguyệt san VHNT NGUỒN số 15/05]

Ba bài thơ mới đề cập trên hy vọng sẽ là những bài tiêu biểu đánh dấu sự trở lại văn đàn của PBTD sau hơn ba mươi mấy năm vắng bóng [ngoài các bài nhận định Văn học của anh vừa được phổ biến trên Nguồn và Talawas]. Nhưng như DTL -người bạn thơ cũ trước 72 của anh đã viết, chẳng biết liệu vườn hoa VHNT hiện hữu có đủ hấp lưc để giữ chân cánh bướm, cánh chuồn chuồn, mà lúc nào cũng lấy cảnh núi non sông hồ, hạc nội mây ngàn, ngao du trên những vùng đất mới, xa lạ làm niềm vui, hay không?

Xin hãy cùng tôi đi vào một cảnh tượng tịch mịch, quạnh hiu khác của không

gian, thời gian và của người cô lữ:

Ta ngồi đây một mình câu tuyết - Tuyết tả tơi bay gió lạnh lùng

Hồ ảm đạm buồn như cành liểu - Nổi chìm bóng lẻ trước mông lung

[ Bên Hồ Câu Tuyết]

Ta vùi ngủ giữa hoàng hôn nghiệt ngã - Để linh hồn băng giá suốt canh thâu

Em còn đó hay chỉ là ảo mộng - Hóa hải âu lượn theo sóng bạc đầu

[Đuổi Bóng]

Tôi cũng còn nhớ kỷ vào năm 72 sau khi đọc truyện Vùng Lá Thắm Sương Mù của Dương tôi và HTL đã viết tặng anh mỗi người 4 câu. Dưới đây là bài của thi sĩ họ Hoàng:

Ai bảo trời xanh đọa má hồng - Để cho người ngọc lỡ sang sông

Yêu thương đã hết duyên tình cạn - Lá Thắm phai rồi sao vấn vương

Và 4 câu tứ tuyệt của tôi:

Còn chút rượu tàn tận đáy ly - Uống đi cho cạn mối tình si

Trăm năm núi lở sông bồi đó - Có chắc gì ai trọn ước thề.

Bây giờ nhân đọc lại những vần thơ lục bát của anh Bùi Giáng:

Tuổi thơ em có buồn nhiều - Hãy xin cứ để bóng chiều bay qua

Biển dâu chợt tỉnh sơn hà - Còn sơ nguyên mộng bên tà áo bay

Tôi cũng muốn tặng thêm thi sĩ họ Phan đôi vần thơ tương ứng trước khi kết thúc bài viết  này:

Em còn hái trái trên cây - Vết son mùa để dấu hài đầu tiên…

“Ai hái cho ta những mộng đầu. Những lần tao ngộ, những cuộc biển dâu”.
Chắc hẳn giờ đây PBTD đang một mình rong chơi đâu đó trên những vùng đất mới hay đang trầm tư lắng nghe các chuyển động của hữu thể hòa nhập với thời gian trôi chảy vô lường.

                       Trần Tuấn Kiệt * SG 05

            

         Trở Lại Thư Mục

                Sinh Hoạt

         

        Trở Lại Thư Mục

         Trang Thân Hữu

           

          Trở Lại Thư Mục

                   Giải Trí

            

          Trở Lại Thư Mục  

                Thơ Văn

 

         Trở Lại Thư Mục

                 Thư Tín

               

          Trở Lại Thư Mục        

                Diễn Đàn

            

          Trở Lại Thư Mục

                 Văn Học

            

        Trở Lại Thư Mục

               Nghệ Thuật

        

         Trở Lại Thư Mục       

              Phiếm Luận

 

Vương Trùng Dương  Email: caliweekly@yahoo.com - vuongtrungduong@yahoo.com