Nhớ nghĩ về Thanh Tâm Tuyền,

                           những điều chợt đến...

                                                             Trần Thanh Hiệp

 

Luật sư Trần Thanh Hiệp.

Sinh tại Bắc Việt, vào Nam năm 1954. Tốt nghiệp Luật sư. Sinh hoạt văn nghệ từ thời sinh viên và trong nhóm Sáng Tạo từ thập niên 50.

Sau 1975 định cư tại Pháp, làm Chủ tịch Trung Tâm Văn Bút Việt Nam tại hải ngoại một thời gian dài.Chủ tịch Trung tâm Việt Nam về Nhân quyền tại Pháp. Ngoài lãnh vực văn học, ông là một nhân vật tích cực trong sinh hoạt chính trị, từng là diễn giả và viết, phổ biến rộng rãi nhiều bài tham luận, nhận định chính trị qua báo chí và nhiều trang điện tử.

Tác phẩm đã xuất bản: Tiếp Nối (1965) Thi phẩm Vào Đời, nhà xuất bản Sáng Tạo ấn hành năm 1966, Thanh Tâm Tuyền đề tựa, Ngọc Dũng vẽ bìa.

 

 

                                                                                                             Đau như thú dữ cháy rừng

                                                                                                             Ta đập vỡ hình hài và thức giấc

                                                                                                                                                          T.T.T.

 

Vang vang trời vào xuân.

 

   Ngày ấy, dưới vòm trời xám đen của trại tù cải tạo trong một khu rừng, sâu thẳm cây trút lá*, ở miền Bắc Việt Nam, Trần Kha bỗng nghe thấy Vang vang trời vào xuân. Hôm nay, trên thành phố Roseville vùng Minnesota Vạn hồ của nước Mỹ, khi xuân trở về trên cánh gió lạnh thì Thanh Tâm Tuyền vừa nằm xuống trong giấc ngủ không thức dậy. Nhà thơ thôi không nói gì nữa. Mùa xuân như cũng nín lặng.

   Tôi đã có nhiều dịp nghĩ lan man về cái chết của nhiều người, kể cả chính tôi. Nhưng chưa hề bao giờ tôi nghĩ tới cái chết của Thanh Tâm Tuyền. Anh là một tác giả không chút bận tâm về cái chết, tuy rằng các nhân vật của anh thường rung động với một cường độ rất mãnh liệt. Với anh, chết là chuyện tự nhiên, tất nhiên của đời sống, chuỗi hành trình bốn chặng tiếng phật giáo gọi là vòng luân hồi sinh, lão, bệnh, tử. Chết ở khắp nơi, ở trước mặt chúng ta, ở sau lưng chúng ta, Sartre viết thế. Trong văn thơ Thanh Tâm Tuyền, cái chết không mang màu sắc siêu hình, không có bóng đen ghê rợn của Tử thần, với lưỡi hái trên tay, trùm phủ. Chết không để tìm lối thoát cho một bế tắc, như ở các nhân vật của Nhất Linh. Thanh Tâm Tuyền không lý luận về cái chết, anh bình thản và lạnh lùng nhìn nó, thấy nó không ngăn cách với anh, tôi thèm sống như thèm chết, giữa hơi thở giao thoa. Ở cuối đường thì ngủ cô đơn trên giường bệnh hay sẽ nằm mãi mãi ngoài nghĩa địa vẫn chẳng có gì khác lạ…

  Sống hay chết chẳng có gì khác lạ, Thanh Tâm Tuyền không muốn bè bạn bận tâm về sức khỏe của mình. Cách đây không lâu, anh gọi tôi nhiều lần qua đường dây viễn liên, cho tôi biết đầy đủ chi tiết về tình trạng hôn mê kéo dài của anh Nguyễn Sỹ Tế sau khi mổ tim, về tác phẩm trường thiên cuối đời Mây Trắng Bốn Phương của anh Tế và những giờ phút cuối củng lúc anh Tế nhắm mắt. Cũng như trước đây, anh đã kể lại rành rẽ cho tôi tại sao Ngọc Dũng mau lẹ ra đi vì ung thư phổi. Nhưng tuyệt nhiên anh không đả động gì tới chuyện anh mới vào nhà thương khám bệnh, bác sĩ tìm ra anh bị ung thư phổi và dự đóan anh chỉ còn sống thêm chừng sáu tháng nữa. Trong cuộc trao đổi vui buồn lẫn lộn với anh về chuyện sống chêt của bạn bè, tôi không thấy có cảm giác gì khác thường về người đối thoại ở đầu dây bên kia. Quả thật tôi không hề nghi ngờ đã có thể có thay đổi đột ngột nào về sự sống của Thanh Tâm Tuyền. Cho đến không lâu sau, sáng ngày 22 tháng 3, gần trưa giờ Paris, tôi nghe qua diện thoại, chị Tâm nghẹn ngào nói vắn tắt anh Tâm “đang hấp hối trên giường bệnh”. Thế là trong cùng ngày - “nó”, chính “nó đấy, cái chết - đã xảy ra sớm hơn ba tháng. Tôi nghe rõ nhưng không tin, hay đúng hơn, chẳng muốn tin sự khám phá bất chợt của mình (chữ khám phá Thanh Tâm Tuyền rất ưa dùng trong lúc chúng tôi chuyện trò thời chúng tôi làm báo Sáng Tạo; tôi không thể chấp nhận được cái chết  minh chứng cho sư toàn thắng của bất công trong cuộc đời, tại sao Thanh Tâm Tuyền lại phải trả giá cho bất công?). Câu thơ của Đỗ Phủ Thiên nhai cố nhân thiểu (cuối trời thưa bạn cũ) từ lâu tôi không còn nhớ bỗng trở lại ám ảnh tôi...

 

Đập vỡ hình hài và thức giấc.

   Cùng một lứa bên trời lận đận, chúng tôi dăm ba người gốc miền Bắc miền Trung, tuổi khác nhau trên dưới ba mươi nhưng không quá cách biệt, vì tình cờ do chiến tranh, đã gặp nhau vào một thời điểm - năm 1954 - và ở một nơi không định trước của miền Nam - Saigon. Trong môt bài đăng trên Tạp chí Thơ, tưởng nhớ Mai Thảo đã khuất, Thanh Tâm Tuyền viết về cuộc gặp gỡ tình cờ này, tôi trích lại một đọan ngắn:

   “Khu lều bạt Thăng Long nơi tạm trú của Sinh viên Hà Nội di cư, nằm ngay trung tâm thành phố, trên đất Khám Lớn Sai Gon cũ, tháo dẹp. Sinh viên chuyển vào Đại Học Xá Minh Mạng, dù công trình xây cất chưa hoàn tất. Đặc san Lửa Việt của HSVDHHN [Hội Sinh Viên Đại Học Hà Nội], do anh Trần Thanh Hiệp làm Chủ nhiệm, anh Nguyễn Sĩ Tế làm Chủ bút, sau số Xuân Chuyển Hướng cũng ngưng xuất bản.

   Bấy giờ là năm 1955. Di cư đã đến hồi vãn cuộc. Hà Nội khuất biệt từ tháng 10  năm trước.  Sai Gon vẫn còn xô bồ những mới mẻ, những hứa hẹn trong con mắt người di cư.

   Chúng tôi - các anh Trần Thanh Hiệp, Nguyễn Sỹ Tế, Doãn Quốc Sĩ và tôi - gặp nhau, cùng làm việc, quen dần nhau qua mấy số Lửa Việt - nơi đã in vở kịch Trắng Chiều của anh Tế viết khi còn ở Hà Nội, các truyện ngắn Chàng Nhạc Sĩ, Gìn Vàng Giữ Ngọc của anh Sỹ và một vài bài thơ của tôi - đồng ý cần có một tờ báo của mình để viết cho sướng tay, để may ra đóng góp được cái gì cho công việc chung.

   Trong khi chờ anh Hiệp tìm kiếm nguồn tài trợ, chúng tôi nhận hợp tác với nhật báo Hòa Bình của anh Vũ Ngọc Các, làm trang Văn Nghệ hàng tuần cho tờ báo. Tôi được giao phó công việc đầu bếp lo việc sắp xếp bài vở cho trang báo vì rảnh thì giờ nhất và được nết chịu khó đọc.

   Nhờ trang báo này mà tôi gặp thêm bạn (...)

Mai Thảo gửi đến chúng tôi Đêm Giã Từ Hà Nội

Tôi nhận được một bao thư dày cộm, không địa chỉ người gửi, trong đựng xấp bản thảo đánh máy. Bút hiệu Mai Thảo hoàn toàn xa lạ với tôi.

Liếc nhìn dòng chữ đầu tiên của bài gửi, tôi giật mình kinh ngạc :

Phượng nhìn xuống vực thẳm : Hà Nội ở dưới ấy (...).” 

   Thanh Tâm Tuyền gặp Mai Thảo, anh em chúng tôi cho Tạp chí Sáng Tạo ra đời. Biến cố này đã chấm dứt giai đoạn mở đường, trong đó, chúng tôi mỗi người một cách, hung hăng coi trời bằng vung, chẳng khác gì những chàng hiệp sĩ Don Quichotte, làm báo, in báo, bán báo, viết văn, làm thơ, vẽ tranh, soạn kịch v.v...Chúng tôi sôi nổi phiêu lưu đi tìm một xứ Viễn Tây ở miền đất mới của nước non cũ. Thật ra sự ngông cuồng này cũng chỉ là những biểu hiện của sự tự do trời cho, tức là vào thời điểm những xiềng xích cũ bị chặt đứt chưa được xiềng xích mới thay thế. Con sông Bến Hải chia đôi đất nước thật đó, nhưng cùng lúc lại ngăn được làn sóng độc tài đỏ phương Bắc không tràn ngập phần còn lại của đất nước ớ phía Nam. Bộ máy cai trị ở miền Nam thì chưa lắp ráp kịp để chiếm đóng xã hội. Trong một chừng mục nào đó, lịch sử miền Nam tạm thời bỏ trống cho dân chúng. Mấy anh em chúng tôi nắm lấy thời cơ, kịp thời tiếp thu tình trạng ưu đãi lịch sử hiếm có này để hình thành một dạng thức tự do vừa cho cá nhân, vừa cho xã hội. Chúng tôi hăm hở sáng tác. Xin nghe lại tiếng kèn vào trận của Nguyễn Sĩ Tế «...chính trị không còn là một đặc quyền của một thiểu số, một ‘quả cấm’ đối với đa số ». Thơ Thanh Tâm Tuyền vang lên đanh thép lời tuyên ngôn  « Đau như thú dữ cháy rừng. Ta đập vỡ hình hài và thức giấc ». Doãn Quốc Sĩ căn dặn : « Gìn vàng giữ ngọc ». Trần Thanh Hiệp  đặt vấn đề «...nghệ thuật không phải chỉ là sự diễn tả tâm tình, hay là sự thần phục thực tại, hay là sự tuyên truyền chính trị, hay là sự cuồng loạn hư vô (...) chỉ có thể hiểu nghệ thuật bằng y cứ vào sự vận động biện chứng của chính nghệ thuật trong vận dộng của lịch sử (...) nghệ thuật là một nhận thức của đời sống (...) một tác động của con người để chinh phục thân phận của chính mình (...) sự giao tranh đưa lại sự giải phóng tự giác và giải phóng xã hội để đạt tới một ‘toàn thể nhân tính’(...). Nghệ thuật bây giờ là sự tiêu hủy để sáng tạo. Là sự thống nhất tiêu hủy và sáng tạo ». Đoạn tuyệt với mọi công thức ước lệ cũ, dứt khóat như vậy, dù lòng chẳng vui sướng gì. Làm mới lại hình thức cho văn học nghệ thuật, một điều đương nhiên. Nhưng còn phải giải phóng luôn cả văn học nghệ thuật khỏi kìm kẹp ý thưc hệ của chính trị nữa. Sáng Tạo tự nguyện đi tiên phong tiếp tục ở miền Nam hành động của Nhân Văn Giai Phẩm ở miền Bắc công khai đối đầu với chính quyền độc tài cộng sản. Và có điều kiện để tiến xa hơn nữa, bằng tác phẩm, Sáng Tạo chĩa mũi tấn công vào đồn lũy toàn trị. Thái độ lên đường  để tiến công dủ ngắn ngủi này - đầu thập niên 60 Sáng Tạo tự ý im tiếng - đã mang ý nghĩa một chiến thắng giữa cuộc đời mà ngòi bút trên tuyến đầu Thanh Tâm Tuyền trao tặng Quách Thọai ở bên kia thế giới. Đoạn kết luận sau đây, do Thanh Tâm Tuyền đưa ra và Mai Thảo ghi lại, của 4 cuộc thảo luận thân mật năm 1962 giữa anh em chúng tôi, có thể coi như một đoạn di chúc tinh thần chung của Sáng Tạo :

   «Cùng với nhau bỏ những ám ảnh quá khứ, để nhìn vào thực trạng, khơi mở con đường tiến tới nghệ thuật hôm nay. Có thể thế hệ sau chúng ta sẽ làm lại hành động này với thế hệ chúng ta. Và chúng ta chấp nhận đó là một hành động tất yếu cho sự tiến hóa của nghệ thuật.

Nghệ thuật là một vận động biện chứng của hủy diệt và sáng tạo »

 

Người thi sĩ với 21 khuôn mặt

Hãy cho anh khóc bằng mắt em

Những cuộc tình duyên Budapest

.....................................................

Hãy cho anh chết bằng da em

Trong dây xích chiến xa tội nghiệp

Anh sẽ sống bằng hơi thở em

Hỡi những người kế tiếp

 

  Người thưởng ngoạn ở miền Nam những năm giữa thập niên 50 rất yêu những câu thơ lộng lẫy này của Thanh Tâm Tuyền. Nhưng không phải mọi câu thơ khác của anh đều dễ thương như thế. Lê Huy Oanh, một người yêu thơ, thích đọc thơ của nhiều người từ khi còn mười ba, mười bốn tuổi, đã bỏ công nghiên cứu về thơ, công khai thú nhận rằng “lối thơ Thanh Tâm Tuyền đã giày vò, hành hạ óc thưởng ngọan” của ông, “khiến ông khổ sở đến độ có ác cảm” với thơ Thanh Tâm Tuyền. Có người nhận xét rằng vì thơ mà Thanh Tâm Tuyền bị hiểu lầm suốt đời và không được đối xử xứng đáng khi còn sống. Bùi Vĩnh Phúc, người tự cho là hiểu và yêu thơ Thanh Tâm Tuyền, trong bài Thanh Tâm Tuyền, người thi sĩ ấy viết cách đây 20 năm, đã dùng tới 21 tính từ để bàn về thơ Thanh Tâm Tuyền cũng như về con người Thanh Tâm Tuyền. Kiêu căng, ngạo mạn, lạnh lùng, cô độc, cô đơn, cô lữ, lãng mạn, tha thiết, dằn vặt, yêu thương, khô khan, bùng cháy, mệt mỏi, hoài nghi, thất vọng, siêu hình, trong sáng, rắc rối, phức tạp, xót xa, phẫn nộ... nếu Bùi Vĩnh Phúc còn kể thêm nhiều nữa chắc cũng chưa hết. Tôi cho rằng ông đã không quá lời.

  Chính Thanh Tâm Tuyền cũng viết trong bài Nỗi buồn trong thơ hôm nay rằng  “Mỗi tiếng, mỗi lời viết ra tôi đều thấy nó chứa đựng những hận thù, khinh bỉ, dày vò, đớn đau, tuyệt vọng, nhơ nhuốc, dối trá, hằn học, trơ trẽn, bệnh hoạn, xấc láo, thô bạo, cục cằn, tủi hổ, yếu đuối, bất lực, chết chóc”. Thơ mà xông xáo vào cuộc đời thì không thể đơn giản, đơn điệu được. Vả lại người ta thường gọi thi sĩ là cây đàn muôn điệu. Đàn là nhạc khí chỉ có dây và cung bậc. Phải có nhạc công thì đàn mới thành điệu. Thơ, ngoài chữ nghĩa còn phải kể đến người làm thơ nữa. Và sau cùng, điệu tùy thuộc vào nhạc công. Cứ theo dòng suy tư của Bùi Vĩnh Phúc, muốn hiểu thơ Thanh Tâm Tuyền cần nhận diện ông qua 21 khuôn mặt. Thanh Tâm Tuyền, cũng trong Nỗi buồn của thơ hôm nay nhìn nhận rằng tất cả những lời trách cứ đối với thơ anh đều có lý. “Xua đưổi Hồn thơ muôn đời (...),  người làm thơ hôm nay chỉ là tên ăn mày lẫn giữa đám đông khốn cùng với một mẩu tự do sót lại” . Đám đông bị cuốn đi trong cơn lốc tối tăm khủng khiếp (...) để hiện lên cô đơn trong từng kẻ một. Anh, người làm thơ hôm nay, quay lưng lại với Nghệ thuật [Thi sơn, Tượng trưng, Siêu thực v.v..] ngoảnh mặt với Thiên nhiên [Lãng mạn], không chỉ nhìn trông từ ngôi cao vĩnh viễn mà muốn có mặt và cùng cô đơn,[cùng với đám đông], cô đơn hơn ai hết....[để mọi người ai cũng hết cô độc]...Thơ chỉ muốn bước sâu vào ý thức thăm thẳm (...) đưa người ta đi tìm sự thực. Anh biết rất rõ vì sao thơ anh khó đọc, khó hiểu. Người đọc bị thơ anh lay động nên hốt hoảng, không nhận ra đâu là Thơ, đâu là Nghệ thuật, đâu là Thiên nhiên, đâu là Tình ái. Nhưng không vì thế mà anh uốn nắn lại thơ mình để đổi lấy tên gọi thi sĩ. Anh đã khước từ tên gọi này, trả nó lại cho Nghệ thuật, cho Thiên nhiên, cho Tình Ái những thứ người đời tôn sùng là vĩnh viễn. Anh không làm thơ để nói chí hay nói tình. Anh đi theo vận hành của ý thức trong cơn cuồng nộ khám phá sự thực ở trong hiện tại. Anh dứt khoát lựa chọn rồi. Và sẽ không thay đổi lựa chọn. Ngay từ đầu, khi in tập thơ đầu tay Tôi Không Còn Cô Độc, anh thẳng thắn loan báo như thế. Có điều cách nói của anh lại càng làm cho người đọc hiểu lầm thêm. Rằng anh là vị Hoàng đế trong đất thơ của anh, người đọc không bị ép buộc phải đọc, phải chấp nhận. Cung điện của anh bỏ ngỏ để ra vào tự do.

 

Ở đây tôi là vị hoàng đế đầy đủ quyền uy

Bởi vì người vào đất đai của tôi người hoàn toàn tự do

Để cai trị tôi có những luật lệ tinh thần mà người phải thần phục

Nếu người muốn nhập lãnh thổ.

Người hoàn toàn tự do

Và có thể ném cuốn sách ra cửa sổ

 

  Như thế rõ ràng giữa anh và người đọc không có sự hiểu lầm nhau. Chỉ không tìm hiểu nhau mà thôi. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, từ khi anh chọn con đường làm thơ của riêng anh mà anh đã mô tả trong bài viết Nỗi buồn trong thơ hôm nay. Anh đã sáng tạo ra một không gian thơ, một phong cảnh thơ chưa từng thấy trong văn học tiếng Việt. Hay dở ra sao, điều này đến nay vẫn chưa ai định rõ được, nhất là nhiều hiểu lầm vẫn còn đó. Chắc phải đợi cho đến khi có người giải mã được thơ anh. Tôi nghĩ rằng đằng sau 21 khuôn mặt mà Bùi Vĩnh Phúc đã hài ra, chỉ có một Dzư Văn Tâm, một Thanh Tâm Tuyền bằng xương bằng thịt dưới một khuôn mặt duy nhất thôi. Khuôn mặt của một lòng thương tự nhiên, thứ tình người tự phát, hay là lòng trắc ẩn mà Mạnh Tử đã đưa lên hàng một trong bốn giềng mối của luân lý loài người. Nhìn dưới góc độ ngoài chữ nghĩa như thế thì Dzư-Văn-Tâm-Thanh-Tâm-Tuyền-Trần Kha là một nhà thơ rất đơn giản với một lòng thương vô nhiễm, vô hạn, ngay cả trong cơn cuồng nộ. Không phải tôi muốn nói rằng anh là một sản phẩm của nho giáo khi tôi nhắc lại ý kiến của Khổng Tử trong sách Luận ngữ Chỉ có người người có đức nhân mới biết yêu người, ghét người. Tôi nhấn mạnh, biết ghét người một cách chính  đáng trong cái hiện tại của áp bức, của bất công, bất luận toàn trị hay tự do.

 

Cái chết mang lại sự sống

Bùi Giáng đã kết thúc bài thơ Thức giấc và về Quách Thoại bằng hai câu:

 

Tôi bưng mặt khóc bên thềm

Khi người thi sĩ êm đềm ra đi.

 

  Chúng ta có thể coi như Bùi Giáng mấy chục năm trước khóc Quách Thoại nhưng đã vô tình khóc Thanh Tâm Tuyền, khi anh còn sống. Thanh Tâm Tuyền đã êm đềm ra đi lúc mùa xuân vừa tới. Nghe những lời thương tiếc anh là nghe tiếng nói tình cảm . Với Thanh Tâm Tuyền tất cả chỉ là ảnh tượng. Trong thơ anh, ảnh tượng có địa vị thống soái, ý thức, ý chí, kiến thức thậm chí cả vần điệu đều hiện ra bằng ảnh tượng. Baudelaire cho tôi cái nhìn để nghĩ về cái chết của Thanh Tâm Tuyền.

   C’est la mort qui console, hélas, et qui fait vivre.

   Cái chết, than ôi, đã mang lại niềm an ủi và tạo nên sự sống. Đây chỉ là những ảnh tượng trong đầu tôi. Có thể khi anh nằm xuống, Thanh Tâm Tuyền đã gián tiếp làm cho những người bị coi là hèn mọn, bị cuộc đời bạc đãi - chính là đám đông khổ đau - bất chợt khám phá ra rằng một nhà thơ đã từ bỏ hết để cúi xuống ở dưới ấy - vực thẳm - mà nói lời an ủi “những nỗi tuyệt vọng sầu thảm không được cứu vớt, những hồn chết dần trong thèm khát tương lai, những ràng buộc vô lý vào cuộc đời lạ mặt...”.  Có thể ngày anh từ trần sẽ là ngày anh khai sinh, là ngày anh phục sinh - ngôn ngữ của anh - với cả một không gian văn thơ bây giờ anh đã xây dựng trong suốt hơn nửa thế kỷ. Muốn hay không muốn từ nay anh đã đi vào đại sảnh của văn học sử bằng cổng chính. Một tờ báo lớn ở hải ngoại viết rằng cái chết của Thanh Tâm Tuyền là một mất mát lớn cho văn học. Một công thức nói, nghiêm chỉnh và nghi lễ. Nghĩ cho cùng, văn học Việt Nam không hẳn đã mất mát gì vì cái chết của Thanh Tâm Tuyền. Phải nói văn học ấy đã bị mất mát ngay từ khi Thanh Tâm Tuyền còn sống thì đúng hơn. Trong nước, những ông quan văn nghệ tự phong, đã ngang nhiên, sau khi bỏ tù anh, còn đóng vai ngự sử ngăn cản không cho tên tuổi anh được ghi vào danh sách những tác giả của một Từ Điển Văn Học.

Ở ngoài nước, một lần nữa lịch sử lại được “bỏ trống” cho người Việt Nam như ở miền Nam những năm 50. Nhưng Thanh Tâm Tuyền ngươi cầm bút xung kích sáng tạo văn nghệ từ những năm 50 dường như vẫn còn là một khách lạ. Tâp thơ của khuôn mặt văn hóa hàng đầu này của miền tự do đã chỉ là như tiếng vọng từ đâu xa vẳng đến. Có ai giải thích được tại sao có hiện tượng này không? Trong buổi phát thanh của Đài RFI ở Paris chiều thứ Bảy vừa qua, Thụy Khuê hỏi tôi Thanh Tâm Tuyền từ khi sang định cư ở Mỹ có ý muốn ở ẩn? (Đọan trả lời của tôi hơi dài nên Đài không phát đi). Tôi đã nói với Thụy Khuê là không có chuyện Thanh Tâm Tuyền ở ẩn. Anh vẫn tiếp tục cuộc sống bình thường giữa thân nhân và bạn bè. Anh vẫn góp tiếng nói để tưởng niệm Mai Thảo, Ngọc Dũng, để tuyên dương Doãn Quốc Sĩ và tham gia thảo luận ở một trường Đại học ở miền Nam nước Pháp về văn học Việt Nam lưu vong. Nhưng anh có nói riêng với tôi rằng nếu anh không tìm được gì thật mới thì anh sẽ thôi hẳn không viết nữa. Tôi chắc anh đang dựng những ảnh tượng mới về con người, về đất nước. Những ngày bị lưu đày cải tạo anh đã thâu thập được ít nhiều khám phá để dựng những ảnh tượng mới này, có tên gọi rất lạ như “không sinh tồn”, “vô liên, “không lịch sử” v.v...Anh lục lọi trong ký ức những kinh nghiệm làm thơ ngay tại trại giam. Anh đã luyện được cách sáng tác lưu động bằng ảnh tượng của thực tại. Anh đã tìm gặp lại được thơ, thơ của anh. Rồi lại làm thơ nhưng thơ như ở đâu xa. Vậy nếu có cách biệt giữa anh và cộng đồng người Việt ở hải ngoại, chung qui cũng ở nơi anh đã đứng sang bên lề cuộc sống trong môi trường hải ngoại để đổi mới ảnh tượng.  Hay vì đã đổi mới ảnh tượng không chừng. Trong anh suối nguồn ảnh tượng đang đợi dịp tuôn trào.

 Chiều trên phi trường anh bỗng nhớ em, nhớ chuyến đi xa hẹn ước.

 Không bao giờ nữa.

   Câu kết này của bài thơ Chiều trên phi trường của anh như chiếc màn nhẹ nhàng tư từ buông xuống trên sân khấu. Những gì xảy ra sau đó? Không bao giờ nữa. Anh và em đã đi chuyến đi xa hẹn ước? Hay đã chẳng có chuyến đi nào? Hay đi mà không trở lại? Hay anh đi một mình không có em, Liên chỉ còn là một tên gọi trống trơn, một ảnh tượng về em, về cuộc đời? Tôi liên tưởng tới hình ảnh sáng ngày thứ Bảy 25-03-2006, linh cữu anh, trên vai sáu người bạn, Cung Tiến, Tô Thùy Yên, Cung Trầm Tưởng, Nguyễn Cao Đàm, Nguyễn Ngọc Diễm và Vũ Xuân Châu đã được đưa ra nghiã trang Roselawn trên đường Larpenteur, Roseville, nơi nằm sau cùng của anh. Có phải anh đi chuyến đi xa hẹn ước? Liên đêm mặt trời tìm thấy...Không bao giờ nữa...Hắn rũ bỏ ký ức mà đi... thơ anh ngân vang trong thinh không. 

                                                                            Paris, 22-03-2006

                                                             Trần Thanh Hiệp

                                   (Trích Đặc San Đồng Tâm, số 3 về Thanh Tâm Tuyền)

 

_______

[*] Những đoạn chữ nghiêng không ghi xuất xứ là để trích dẫn thơ Thanh Tâm Tuyền.

 

 

Thư từ liên lạc:  vuongtrungduongonline@yahoo.com
Copyright © 2006 vuongtrungduong
Last modified: 01/02/07